Samenvatting ontwikkelingspsychologie

Samenvatting
ontwikkelingspsychologie
Begrippenlijst met defi niti es

1. Inleidende les
1. Ontwikkelingspsychologie
 Wetenschap bestaat nog niet lang
 Wetenschappers zich specialiseren in een thematisch gebied
 Thematische gebieden
o Fysieke ontwikkeling
o Cognitieve ontwikkeling
o Sociale ontwikkeling
o Emotionele ontwikkeling
o Persoonlijkheidsontwikkeling
 Leeftijdscategorieën (overal verschillend: biologisch, sociaal, cultureel bv. in Polen school
vanaf 7jaar)
o Prenatale periode
o Babytijd (0-1 jaar)
o Peutertijd (1-2 jaar)
o Kleutertijd (3-6 jaar) Lagere school (6-11 jaar)
o Puberteit (11-14 jaar)
o Adolescentie (14-18 jaar)
o Jongvolwassenen (18-21 jaar)
o Volwassenen (21+)
o Ouderen (65+)

1. Belang van psychologische ontwikkelingstheorieën
 Via leeftijden theorieën ontstaan
 Voorzien kader menselijk gedrag observeren, interpreteren, voorspelen
 Gefundeerd door wetenschappelijk onderzoek
o Kijken wat moet een kind nu al kunnen
 Combinatie van verschillende theorieën is nodig
 Stevige basis voor interventie
o Basis begrijpen wat is er aan de hand

2. Manier van kijken op kinderen maakt dat ze zich anders gaan
ontwikkelen
1. Vroege denkbeelden over kinderen
 Voor 1600: geen aparte kindertijd, kinderen = miniatuurvolwassenen
 Middeleeuwen: kinderen krijgen eigen status
 18de Eeuw: babybiografieën (mijlpalen kinderen vastleggen) & Darwin
o Fylogenese (ene soort komt voort uit ander) & ontogenese (iets is in groei/ proces)
de
 19 Eeuw: eerste boek kinderziekten
 20ste Eeuw: ontwikkelingspsychologie als wetenschap


1

, John Locke
 Tabula Rasa: kind als ongeschreven blad, van nature niet goed/slecht
 Omgeving belangrijk in ontwikkeling
 Kinderen passief (ondergaan opvoeding)& beschreven door anderen
 Ontwikkeling als continu proces
 Elementen in leertheoretische principes

Jean-Jacques Rousseau
 Natuurlijke ontwikkeling zijn gang laten gaan
o Opvoedingsfilosofie gebaseerd op eerbied voor natuurlijke ontwikkeling: Emile
 Kind van nature goed + neigen tot positieve ontwikkeling
 Volwassen als receptief kind als actief
o Kind actief wezen, heeft zijn opvoedingsproces in zijn hand
 Ontwikkeling = discontinu proces
 Maturatie: genetisch bepaald & natuurlijk ontwikkelingsverloop
o = nodig voor bepaalde handelingen te kunnen uitvoeren
o Bv. motorisch ontwikkeld zijn om pipi op potje te doen

3. Visies op kinderen
 Het psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten
 Behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag
 Cognitief perspectief: kijk op ons begripsvermogen
 Evolutionair perspectief: wat onze voorouders bijdragen aan ons gedrag
 Systemisch perspectief: systemen rond het kind
 Behoefteperspectief: psychologische basisbehoeften als motor voor ontwikkeling

1. Psychodynamisch perspectief
Sigmund Freud
 Grondlegger persoonlijkheidstheorie
 Psychoanalytische theorie over (ontwikkeling van) persoonlijkheid
 Tripartite persoonlijkheid
o = biologische behoeftes (driften) & maatschappelijke waarden/ normen (hoe
gedragen)  hier evenwicht in vinden
o Ouders moeten kind helpen dunne lijn bewandelen  zo niet: littekens
o ID: driften
o EGO: persoonlijkheid (schipperen tussen ID & SUPER-EGO
o SUPER-EGO: morele principes
 Biologische genotsfasen (orale, anale & oedipale): seksuele interpretatie (kritiek hierop)
 Onbewuste krachten bepalend
 Psychoseksuele ontwikkeling
o = theorie over manier waarop die persoonlijkheid zich tijdens kindertijd vormt
o Fasetheorie: in elke fase biologisch genot gericht ander deel lichaam
o Regulatie van aangeboren driften door opvoedding cruciaal voor gezonde
persoonlijkheidsontwikkeling

Hervertaling van seksuele interpretatie naar sociaal gedrag kinderen
 Erik Eriksen
o Psychosociale theorie & benadrukt sociale interacties
o Kind moet stadia door waar steeds conflict is maar sociaal georiënteerd

2

, John Bowlby
o Grondlegger hechtingstheorie
o Sociaal gedrag als noodzaak tot overleven
o Bv. later trouw ik met mijn mama: behoefte kind om dichtbij hechtingspersoon te
zijn & zo ontwikkeling garanderen (Freud zou zeggen: seksuele behoefte)
 Freud nooit kinderen gezien

Sterktes & zwaktes
 Sterktes
o Bestudeert persoonlijkheidsontwikkeling
o Belevings- en gedragsproblemen komen voort uit (onbewust) psychologisch conflict
o Vroege aandacht voor ouder-kindrelaties
o Introductie fase-model
 Zwaktes
o Over-interpreteren kinderlijk gedrag in seksuele termen (bv oedipuscomplex)
o Lange tijd minder wetenschappelijke onderbouwing (kinderen?)

2. Behavioristisch perspectief
 I. Pavlov: klassieke conditionering (hond van Pavlov)
 J. Watson: conditionering van emoties (kleine Albert)
 B.F Skinner: operante conditionering (Skinner box)
 A. Bandura: social learning theory
o Consequenties gedrag niet zelf ondervinden om te leren
 Iets leren door het te zien, horen, … van iemand
 Zelf meemaken groter leereffect
o Ontwikkelen door imitatie (modeling of observationeel leren)
o Cognitief aspect: kinderen zijn selectief in wat ze imiteren
 Bv. twee kinderen & mama trekt ze weg van grote hond, ene kind dit gezien
ander niet

Sterktes & zwaktes
 Sterktes
o Belang van leren!
o Continue ontwikkelingsmodel
o Sterk wetenschappelijk onderbouwd
o Belang omgeving: grote stempel op opvoeding
o Basis voor gedragstherapie en onderwijstechnieken
 Zwaktes
o Traditioneel behaviorisme: geen aandacht voor innerlijke processen (enkel gedrag)
o Hervertaald naar ‘cognitieve gedragstherapie

3. Cognitief perspectief
Jean Piaget
 Leren door actieve manipulatie en exploratie van de omgeving
 Menselijk denken opgebouwd uit schema’s
o = georganiseerde mentale patronen die bepaald gedrag vertegenwoordigen
 Assimilatie & accommodatie

3

, Informatieverwerkingstheorie
 Beschrijft hoe mensen informatie opnemen, opslaan en gebruiken
 Menselijk brein= symbolisch gemanipuleerd systeem waarin informatie verwerkt (digitaal-
technologisch tijdperk, computers)
 Meer continue veranderingsprocessen: Kwantitatieve i.p.v. kwalitatieve verandering
 Ontwikkeling naar ‘Developmental Cognitive Neuroscience’
o Hersenen- cognitieve processen- gedrag

Sterktes & zwaktes
 Sterktes
o Belangrijke inzichten over intellectuele groei
 Nagaan hoe cognitieve vermogen veranderen
 Verwerken van info en invloed hiervan op gedrag
o Wetenschappelijk gefundeerd
 Zwaktes
o Onderschatting tijdstip waarop vaardigheden zich ontwikkelen
o Piaget:
 Universaliteit van de stadia wordt in twijfel getrokken
 Vermoedelijk minder discontinue dan Piaget het voorstelde

4. Evolutionair perspectief
 Bepaalde vaardigheden nodig om zich te kunnen beschermen/ leven/ ontwikkelen
 Relateert sociale gedragspatronen & persoonlijkheidseigenschappen aan genetische erfenis
 Focus op adaptieve waarde van cognitief-emotionele en sociale competenties zoals deze
veranderen met de leeftijd

Evolutietheorie: C. Darwin
 Ontwikkeling als proces
 Ontwikkeling verloopt niet doelgericht
 Ontogenese i.p.v. fylogenese

Ethologische theorieën
 = biologische basis gedrag dieren
 Voorbeeld: Konrad Lorenz
o Imprinting bij ganzen
o Introductie concept “kritieke periode”
 = periode ontvankelijk want genetisch geprogrammeerd, hierna gedaan
 <-> gevoelige periode

Sterktes & zwaktes
 Sterktes
o Snelst groeiend gebied binnen ontwikkelingspsychologie: de gedragsgenetica
o Aandacht levenslange ontwikkeling
 Zwaktes
o Te eenzijdige focus op biologische erfenis

5. Systematisch perspectief
 Relaties tussen individuen en sociale wereld
 Kind niet in isolatie ontwikkelen
 Ontwikkeling kind binnen zijn complexe, sociale en culturele context


4