Samenvatting: Inleiding tot het Recht ()

Inleiding tot het recht
LEERDOELEN – COLLEGE 1

o Weten wat recht is een waarin het verschilt van andere normen
o Begrijpen waarom “recht” noodzakelijk is
o Inzien dat recht onderhevig is aan tal van factoren en evoluties
o Besef hebben van de achterliggende ideeën die aan de basis
liggen van de indeling van het recht


Hoorcollege 1: Wat is recht?

1. Essentie van het recht
1.1 Begrip recht

Geheel van bindende regels (zijn afdwingbaar  straffen mogelijk)
Soorten bepalingen:
 Gebodsbepalingen (moeten): vb. belastingen elkk jaar ingeven
 Verbodsbepalingen (niet mogen): vb. frauderen
 Verlofbepalingen (mogen, maar niet moeten): vb. beroepskosten
wijzigen

Andere soortige indeling:
 Regels toepasbaar naar keuze: vb. schenking of testament maken,
maar dan houden aan de regels
 Wilsaanvullende (vs gebiedende) regels: vb. voor dat het huis
gekocht of getekend is, huissleutels al afgeven
 Technische regels: vb. verjaring (na een bepaald termijn verlies je
enkele rechten

Vereiste van gezag
Uitvaardiging van het recht:
 Democratisch verkozen regelgevende organen
 Normenhiërarchie (de ene norm is belangrijker dan de andere vb.
grondwet > decreet)
 Bevoegdheidsverdeling (gewesten, gemeenschappen, federaal)
 Procedureregels

Naleven van het recht  afdwingbaarheid!
 Rechterlijke macht: veroordelen
 Arbitrage: in overleg tussen de partijens scheidsrechter aanstellen
 Gemeentelijke Amindistratieve Sancties: door de gemeente
opgesteld (≠ in gemeenten)



1
Fleur Moeyersons

, Recht = Rationeel opgebouwd geheel van enerzijds precies afgelijnde
begrippen en anderzijds normen waaraan van overheidswege
opgelegde (erkende) straffen kleven, die langs instellingen worden
afgedwongen en waarvan het de bedoeling is de orde in de
samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen.


1.2 Normenstelsels

Rechtsregels Ethiek = Godsdienstige
morele regels regels
Doel Ordening samenleving Geestelijke Eeuwige
vervolmaking zaligheid
individu
Oorsprong Maatschappij Mens Opperwezen


Gericht Op het uiterlijke Op het Zowel op
innerlijke innerlijk als op
uiterlijke
Sanctie Vrijheidsberoving, Slecht Bestraffing door
geldboete, gedwongen geweten, het opperwezen
uitvoering, wroeging
schadevergoeding…

Normen1:
 Rechtsregels
 Sociale en etiquetteregels (gedragsregels & beleefdheid)
 Morele regels = ethiek
 Godsdienstige regels

Niet alle gedragsregels kan je afdwingen, tenzij het een rechtsregel is.

1.3 Waarom recht?

Regels die een zekere orde brengen in de samenleving en rust in de
onderlinge verhoudingen tussen individuen en groepen
 Historisch gedetermineerd (infra)
 Bepaalde (tijdsgebonden) ideologie
 Politiek, sociaal en economisch systeem
 Realisatie van een beleid (onder druk van lobby’s)
 Doen naleven van bepaalde morele regels


1.4 Rechtsgeschiedenis

1
Gedragsregels, hoe men zich moet gedragen in bepaalde situaties

2
Fleur Moeyersons

,Ons recht is in belangrijke mate afgestemd op romeins recht:
 Trias politica  driemachtenleer (wetgende, uitvoerende,
rechterlijke macht)
 Aansprakelijkheid (= Aquila)
 Bepaalde adagia (= korte zinnen in het latijn)

Code Napoleon:
 Burgerlijk Wetboek

1.5 Kenmerken van het recht

 Nemo censetur ignorare legem = Iedereen wordt geacht de wet te
kennen

 Dezelfde regels geleden voor iedereen in dezelfde situatie

 Rechtsbedeling: Beoordeling in concreto, zuiver individuele
toepassing van het recht (≠ precedentenrecht – cf2. common law)

 Specifieke normen en begrippen

2. Indeling van het recht

Internationaal en supranationaal recht:
 Internationaal of Volkenrecht (zoals Verendigde Naties)
 Supranationaal recht of Grensoverschrijdend recht (vooral Europees
recht)

Nationaal recht:
 Onderscheiding tussen publiek/privaat/gemengd

 Publiek recht:
 Verhouding overheid/staat – burger = ongelijke verhouding
 Regels van openbare orde: je kan van deze regels niet afwijken

 Privaat recht:
 Verhouding tussen burgers onderling
 Gelijke verhouding
 Regelen van private belangen van individuen of groepen
 Doorgaans van aanvullend recht: je kan van deze regels afwijken
VB: kopen van een step
 Gemengde rechtstakken:
 Heeft kenmerken van zowel publiek als privaat recht
2.1 Publiekrecht

Voorbeelden publiekrecht
2
In vergelijking met

3
Fleur Moeyersons

,  Grondwettelijk recht: Recht gebasseerdt op onze grondwet

 Bestuursrecht: Werking van de uitvoerende macht en
administreatieve overheiden (provincies, gemeenten…)

 Strafrecht: Limitatieve lijst van strafbare gedragingen en hun
sanctie

 Fiscaal recht

2.2 Privaatrecht

Voorbeelden privaatrecht

 Burgerlijk recht:
- Personen- en familierecht
- Verbintenissenrecht
- Bijzondere overeenkomsten
- Aansprakelijkheid
- Vermogensrecht / erfrecht

 Vernnootschapsrecht
 (handelsrecht)
 Gerechtelijk (privaat) recht
 Internationaal privaatrecht

2.3 Gemengde rechtstakken

Voorbeelden gemengde rechtstakken

 Economisch recht / marktrecht (o.a. consumentenrecht)
 Financieel recht (vb. bescherming van privéspaarders)
 Sociaal recht:
- Arbeidsrecht
- Socialezekerheidsrecht
 Intellectuele rechten




LEERDOELEN – COLLEGE 2

o Bronnen van het recht kunnen duiden

4
Fleur Moeyersons