KLINISCHE PSYCHOLOGIE
AJ 2021-2022
Thomas More ©JulieMC
, ©JulieMC
Inhoudsopgave:
Deel 1: Inleiding algemeen Klinische Psychologie en Psychopathologie
Hoofdstuk 1: Inleiding in de klinische psychologie
1 Definiëring .................................................................................................................................................................. 7
2 Normaal versus Abnormaal ........................................................................................................................................ 8
3 Populatie ................................................................................................................................................................... 10
4 Taken (lezen) ............................................................................................................................................................ 11
Hoofdstuk 2: Inleiding in de psychopathologie
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 14
2 Classificatie .............................................................................................................................................................. 16
3 Kenmerken ............................................................................................................................................................... 16
4 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 20
5 Classificatie van symptomen .................................................................................................................................. 22
Deel 2: Klinische psychologische theorieën en psychotherapeutische stromingen
Het biologisch perspectief
Hoofdstuk 3: Biologisch perspectief en psychofarmacologie
1 Wat weten we over de hersenen? ........................................................................................................................... 29
2 De samenstelling van de hersenen (Macroscopisch) .............................................................................................. 29
3 Samenstelling van de hersenen (Microscopisch) ..................................................................................................... 30
4 Psychofarmacologie ................................................................................................................................................. 31
5 Farmagologie ............................................................................................................................................................ 35
Het psychologisch perspectief
Hoofdstuk 4: Psychoanalytische theorie en psychoanalyse/ psychodynamische therapie
1 Theorie ..................................................................................................................................................................... 37
2 Behandeling .............................................................................................................................................................. 42
Hoofdstuk 5: Leertheorie en gedragstherapie
1 Theorie .................................................................................................................................................................... 47
2 Gedragstherapie ....................................................................................................................................................... 52
Hoofdstuk 6: Cognitieve theorie en therapie
1 Cognitieve theorie .................................................................................................................................................... 58
2 Therapie .................................................................................................................................................................... 62
Hoofdstuk 7: Ervaringsgerichte theorie en therapie
Ervaringsgerichte theorie
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 67
2 Client-centered theory .............................................................................................................................................. 67
3 Maslow: motivatietheorie ....................................................................................................................................... 68
4 Laing ......................................................................................................................................................................... 68
5 Perls ......................................................................................................................................................................... 69
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 2
, ©JulieMC
Behandeling
1 Ontwikkeling ............................................................................................................................................................ 69
2 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 70
3 Therapie .................................................................................................................................................................... 71
4 Effectstudies ............................................................................................................................................................ 71
Hoofdstuk 8: Systeemtheorie en gezins- en relatietherapie
Systeemtheorie
1 Algemene systeemtheorie ....................................................................................................................................... 72
2 Communicatietheoretische benadering ................................................................................................................... 74
3 Structurele benadering ............................................................................................................................................. 76
4 Contextuele benadering ........................................................................................................................................... 78
Behandeling
1 Ontwikkeling ............................................................................................................................................................ 80
2 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 80
3 Therapie .................................................................................................................................................................... 81
4 Effectstudies ............................................................................................................................................................ 83
Deel 3: Klinische psychopathologie vanuit DSM-perspectief en vanuit een transdiagnostische kijk
DSM-5 invalshoek (stoornis specifiek)
Hoofdstuk 9: Gedragsproblemen en -verslaving
Gedragsproblemen- en stoornissen
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 85
2 Normoverschrijdende-gedragsstoonis ..................................................................................................................... 86
3 Oppositioneel opstandige gedragsstoornis .............................................................................................................. 88
4 Oorzaken gedragsstoornis ....................................................................................................................................... 89
5 Behandeling .............................................................................................................................................................. 89
6 Prognose .................................................................................................................................................................. 90
Gedragsverslaving
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 91
2 Definitie Internetgamingstoornis .............................................................................................................................. 91
3 DSM-5 Sectie III criteria internetgamingstoornis ..................................................................................................... 91
4 Prevalentie ................................................................................................................................................................ 92
5 Gamen ...................................................................................................................................................................... 92
6 Diagnostiek 3M-Model Mens Middel Milieu ............................................................................................................ 93
7 Behandeling gamingverslaving................................................................................................................................. 95
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 3
, ©JulieMC
Hoofdstuk 10: Stemmingsstoornissen
1 Definitie .................................................................................................................................................................... 98
2 Depressieve stoornis................................................................................................................................................ 98
3 Bipolaire stemmingsstoornis .................................................................................................................................. 103
4 Suïcidaliteit - zelfdoding .......................................................................................................................................... 104
Hoofdstuk 11: Verlies en (gecompliceerde) rouw
Theorie en diagnostiek
1 Wat is rouw? .......................................................................................................................................................... 106
2 Theorieën over rouw .............................................................................................................................................. 107
3 Prototypische trajecten na verlies .......................................................................................................................... 108
4 Gecompliceerde rouw (GR) .................................................................................................................................... 109
5 Differentiaaldiagnostiek (gecompliceerde) rouw en depressie en angst (PTSS) ................................................... 111
6 Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................................ 111
Rouwbegeleiding en -therapie
1 Behandeling vanuit cognitief- gedragstherapeutisch perspectief ......................................................................... 112
2 Behandeling rouw vanuit systeemperspectief ....................................................................................................... 114
3 Effectstudies .......................................................................................................................................................... 116
Hoofdstuk 12: Psychotrauma
1 Etiologie .................................................................................................................................................................. 117
2 Diagnostiek PTSS ................................................................................................................................................... 117
3 Behandeling ............................................................................................................................................................ 119
Hoofdstuk 13: Angststoornissen
1 Angst ...................................................................................................................................................................... 121
2 Angststoornissen ................................................................................................................................................... 123
3 Paniekstoornis ........................................................................................................................................................ 123
4 Sociale angststoornis ............................................................................................................................................. 125
5 Enkelvoudige fobie ................................................................................................................................................. 125
6 Gegeneraliseerde angststoornis ............................................................................................................................ 126
7 OCD ........................................................................................................................................................................ 127
Hoofdstuk 14: Somatische stoornissen
1 Somatoforme stoornis ........................................................................................................................................... 129
2 Functioneel neurobiologische symptoomstoornis ................................................................................................. 129
3 Conversiestoornis................................................................................................................................................... 130
4 Somatisch symptoomstoornis ............................................................................................................................... 130
5 Nagebootste stoornis ............................................................................................................................................. 131
6 Ziekteangststoornis (hypochondrie) ....................................................................................................................... 131
7 Dysmorfofobie ....................................................................................................................................................... 132
8 Genderdysforie ....................................................................................................................................................... 133
9 Chronisch vermoeidheidssyndroom....................................................................................................................... 133
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 4
, ©JulieMC
Hoofdstuk 15: Psychotische stoornissen
1 Fenomenologie (wat).............................................................................................................................................. 134
2 DSM-5 (diagnostiek) ............................................................................................................................................... 135
3 Etiologie (ontstaan) ................................................................................................................................................. 136
4 Prevalentie (hoeveel) .............................................................................................................................................. 137
5 Behandeling ............................................................................................................................................................ 137
Transdiagnostisch perspectief
Hoofdstuk 16: Inleiding
1 Inleiding .................................................................................................................................................................. 139
2 Twee algemene TD--modellen ............................................................................................................................... 140
3 TD-factoren nader bekeken .................................................................................................................................... 143
Hoofdstuk 17: Executieve functies
1 Definitie .................................................................................................................................................................. 146
2 Verschillende executieve functies .......................................................................................................................... 146
3 Relatie met psychopathologie ................................................................................................................................ 150
4 Assessment ........................................................................................................................................................... 153
5 Etiologische factoren disfuncties ........................................................................................................................... 156
6 Behandelstrategieën .............................................................................................................................................. 157
Hoofdstuk 18: Emotieregulatie
1 Emoties .................................................................................................................................................................. 158
2 Emotieregulatie ...................................................................................................................................................... 159
3 Emotieregulatie als TD-factor ................................................................................................................................. 160
4 Kernfactoren voor een goede emotieregulatie (7) ................................................................................................. 163
5 Diagnostiek ............................................................................................................................................................. 164
6 Behandeling: emotieregulatie-training (ERT) .......................................................................................................... 165
Hoofdstuk 19: Repetitief negatief denken (RND)
1 Definiëring .............................................................................................................................................................. 168
2 Repetitief negatief denken als TD proces .............................................................................................................. 169
3 Cognitieve controle over negatieve gedachten ...................................................................................................... 171
4 Rumineren en gecompliceerde rouw ..................................................................................................................... 172
5 Assessment ........................................................................................................................................................... 172
6 Behandelsstrategieën ............................................................................................................................................ 173
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 5
, ©JulieMC
Deel 1:
Inleiding Algemeen
Klinische Psychologie
en Psychopathologie
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 6
, ©JulieMC
Hoofdstuk 1: Inleiding in de klinische psychologie
1 Definiëring
1.1 De term klinisch
→ Een subdiscipline
→ Andere subdiscipline
o Arbeids- en organisatie psychologie
o School- en pedagogische psychologie
→ Grootse groep (50%) is werkzaam in KLP
o Verkeerde indruk: wilt niet zeggen dat ze allemaal in het ziekenhuis werken = KLP psychologen kunnen in alle
velden terrecht
1.2 Definitie
→ Ze houden zich vooral bezig met afwijkend, slecht aangepast gedrag en hoe dat we het kunnen verhelpen
o Wetenschappelijke discipline (wetenschappelijk onderbouwd)
→ Kern: psychische problemen en stoornissen
1.2.1 Wat met problemen op somatisch vlak?
= er zijn verschillende meningen over; zijn gezondheidsproblemen ook klinisch of enkel gezondheidsgericht? → het
gaat niet enkel over de psychische stoornissen want een lichamelijke reactie is normaal
o Gezondheidsproblemen = klinische psychologie
= vertrekt bijna altijd vanuit stoornissen
o Gezondheidsproblemen = gezondheidspsychologie
= vertrekken vanuit de ontwikkeling en neurologie
1.2.2 Probleem?
Met welk afwijkend gedrag houden we ons bezig?
→ Kijk is heel breed = plaatsen de stoornissen op een continuüm (foto)
→ Vaak zien we als 1 persoon een stoornis heeft dat ze er ook meerderen hebben → kan uitlokken tot een chronisch
probleem
o Roze : kan je alleen begeleiden
o Rood: multidisciplinaire aanpak
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 7
, ©JulieMC
2 Normaal versus Abnormaal
2.1 Onderscheid: wat is afwijkend?
→ Terrein van de psychopathie
→ Wie komt ermee in aanraking?
Ooit in het leven 42,7%
afgelopen jaar 18,0%
→ Wanneer is iets afwijkend?
= kijken naar een bepaald gedrag en vergelijken het met een diagnose waarvan er een opsomming is van
symptomen en diagnostische criteria
o Opsommingen van symptomen = eigenschappen van de stoornis
o Diagnostische criteria = symptomen met een criteria (de vermoeidheid houdt voor min. 2 weken aan)
2.1.1 Nevid: 6 factoren
1. Uitzonderlijk: opvallend en onconventioneel gedrag (gaat over hoe iemand afwijkt van de norm vergeleken met
anderen)
2. Sociaal afwijkend: het overtreden van morele normen (rekening houdend met de cultuur / maatschappij)
3. Foute perceptie / interpretatie: irrationeel / onbegrijpelijk gedrag (mensen gaan dingen anders zien dan leidt het
tot onbegrijpelijk gedrag)
4. Aanzienlijk emotioneel lijden
5. Ongepast of contraproductief gedrag (iedere ochtend geïntoxiceerd naar het werk gaan)
6. Gevaarlijk gedrag (gewelddadigheid naar anderen of jezelf)
Het is niet nodig om aan elk van deze criteria te voldoen om te spreken van afwijkend gedrag
2.2 Definitie
Het gaat om een combinatie van factoren waarbij …
1. Veroorzaakt lijden
2. Tast functioneren aan
3. Risico op dood, pijn, verlies vrijheid
2.2.1 Uitsluitende omstandigheden:
We gaan niet spreken van een psychische stoornis wanneer …
1. Een te verwachten en cultureel aanvaarde reactie op een bepaalde gebeurtenis (het is normaal dat iemand zich
futloos voelt in een rouwproces)
2. Langdurig deviant gedrag van politieke, religieuze of seksuele minderheden (activisten: ze doen het vanuit een
bepaalde overtuiging)
3. Uitvloeisel van conflict tussen individu en maatschappij (groep die in hongerstaking gaat om een probleem in de
maatschappij aan te duiden)
2.3 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
→ Abnormaal gedrag en psychische stoornissen kunnen in verschillende culturen anders geuit worden
o Westen: angst = piekeren over financiën
o Oosten: angst = geen kinderen kunnen krijgen
→ Mogelijks andere termen voor of andere symptomen van psychische stoornissen
→ Symptomen zijn soms erg gelijkend, ondanks culturele verschillen
o Schizofrenie: kernsymptomen zijn erg gelijkend op globaal vak
2.4 Modellen
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 8
AJ 2021-2022
Thomas More ©JulieMC
, ©JulieMC
Inhoudsopgave:
Deel 1: Inleiding algemeen Klinische Psychologie en Psychopathologie
Hoofdstuk 1: Inleiding in de klinische psychologie
1 Definiëring .................................................................................................................................................................. 7
2 Normaal versus Abnormaal ........................................................................................................................................ 8
3 Populatie ................................................................................................................................................................... 10
4 Taken (lezen) ............................................................................................................................................................ 11
Hoofdstuk 2: Inleiding in de psychopathologie
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 14
2 Classificatie .............................................................................................................................................................. 16
3 Kenmerken ............................................................................................................................................................... 16
4 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 20
5 Classificatie van symptomen .................................................................................................................................. 22
Deel 2: Klinische psychologische theorieën en psychotherapeutische stromingen
Het biologisch perspectief
Hoofdstuk 3: Biologisch perspectief en psychofarmacologie
1 Wat weten we over de hersenen? ........................................................................................................................... 29
2 De samenstelling van de hersenen (Macroscopisch) .............................................................................................. 29
3 Samenstelling van de hersenen (Microscopisch) ..................................................................................................... 30
4 Psychofarmacologie ................................................................................................................................................. 31
5 Farmagologie ............................................................................................................................................................ 35
Het psychologisch perspectief
Hoofdstuk 4: Psychoanalytische theorie en psychoanalyse/ psychodynamische therapie
1 Theorie ..................................................................................................................................................................... 37
2 Behandeling .............................................................................................................................................................. 42
Hoofdstuk 5: Leertheorie en gedragstherapie
1 Theorie .................................................................................................................................................................... 47
2 Gedragstherapie ....................................................................................................................................................... 52
Hoofdstuk 6: Cognitieve theorie en therapie
1 Cognitieve theorie .................................................................................................................................................... 58
2 Therapie .................................................................................................................................................................... 62
Hoofdstuk 7: Ervaringsgerichte theorie en therapie
Ervaringsgerichte theorie
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 67
2 Client-centered theory .............................................................................................................................................. 67
3 Maslow: motivatietheorie ....................................................................................................................................... 68
4 Laing ......................................................................................................................................................................... 68
5 Perls ......................................................................................................................................................................... 69
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 2
, ©JulieMC
Behandeling
1 Ontwikkeling ............................................................................................................................................................ 69
2 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 70
3 Therapie .................................................................................................................................................................... 71
4 Effectstudies ............................................................................................................................................................ 71
Hoofdstuk 8: Systeemtheorie en gezins- en relatietherapie
Systeemtheorie
1 Algemene systeemtheorie ....................................................................................................................................... 72
2 Communicatietheoretische benadering ................................................................................................................... 74
3 Structurele benadering ............................................................................................................................................. 76
4 Contextuele benadering ........................................................................................................................................... 78
Behandeling
1 Ontwikkeling ............................................................................................................................................................ 80
2 Diagnostiek ............................................................................................................................................................... 80
3 Therapie .................................................................................................................................................................... 81
4 Effectstudies ............................................................................................................................................................ 83
Deel 3: Klinische psychopathologie vanuit DSM-perspectief en vanuit een transdiagnostische kijk
DSM-5 invalshoek (stoornis specifiek)
Hoofdstuk 9: Gedragsproblemen en -verslaving
Gedragsproblemen- en stoornissen
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 85
2 Normoverschrijdende-gedragsstoonis ..................................................................................................................... 86
3 Oppositioneel opstandige gedragsstoornis .............................................................................................................. 88
4 Oorzaken gedragsstoornis ....................................................................................................................................... 89
5 Behandeling .............................................................................................................................................................. 89
6 Prognose .................................................................................................................................................................. 90
Gedragsverslaving
1 Inleiding .................................................................................................................................................................... 91
2 Definitie Internetgamingstoornis .............................................................................................................................. 91
3 DSM-5 Sectie III criteria internetgamingstoornis ..................................................................................................... 91
4 Prevalentie ................................................................................................................................................................ 92
5 Gamen ...................................................................................................................................................................... 92
6 Diagnostiek 3M-Model Mens Middel Milieu ............................................................................................................ 93
7 Behandeling gamingverslaving................................................................................................................................. 95
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 3
, ©JulieMC
Hoofdstuk 10: Stemmingsstoornissen
1 Definitie .................................................................................................................................................................... 98
2 Depressieve stoornis................................................................................................................................................ 98
3 Bipolaire stemmingsstoornis .................................................................................................................................. 103
4 Suïcidaliteit - zelfdoding .......................................................................................................................................... 104
Hoofdstuk 11: Verlies en (gecompliceerde) rouw
Theorie en diagnostiek
1 Wat is rouw? .......................................................................................................................................................... 106
2 Theorieën over rouw .............................................................................................................................................. 107
3 Prototypische trajecten na verlies .......................................................................................................................... 108
4 Gecompliceerde rouw (GR) .................................................................................................................................... 109
5 Differentiaaldiagnostiek (gecompliceerde) rouw en depressie en angst (PTSS) ................................................... 111
6 Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................................ 111
Rouwbegeleiding en -therapie
1 Behandeling vanuit cognitief- gedragstherapeutisch perspectief ......................................................................... 112
2 Behandeling rouw vanuit systeemperspectief ....................................................................................................... 114
3 Effectstudies .......................................................................................................................................................... 116
Hoofdstuk 12: Psychotrauma
1 Etiologie .................................................................................................................................................................. 117
2 Diagnostiek PTSS ................................................................................................................................................... 117
3 Behandeling ............................................................................................................................................................ 119
Hoofdstuk 13: Angststoornissen
1 Angst ...................................................................................................................................................................... 121
2 Angststoornissen ................................................................................................................................................... 123
3 Paniekstoornis ........................................................................................................................................................ 123
4 Sociale angststoornis ............................................................................................................................................. 125
5 Enkelvoudige fobie ................................................................................................................................................. 125
6 Gegeneraliseerde angststoornis ............................................................................................................................ 126
7 OCD ........................................................................................................................................................................ 127
Hoofdstuk 14: Somatische stoornissen
1 Somatoforme stoornis ........................................................................................................................................... 129
2 Functioneel neurobiologische symptoomstoornis ................................................................................................. 129
3 Conversiestoornis................................................................................................................................................... 130
4 Somatisch symptoomstoornis ............................................................................................................................... 130
5 Nagebootste stoornis ............................................................................................................................................. 131
6 Ziekteangststoornis (hypochondrie) ....................................................................................................................... 131
7 Dysmorfofobie ....................................................................................................................................................... 132
8 Genderdysforie ....................................................................................................................................................... 133
9 Chronisch vermoeidheidssyndroom....................................................................................................................... 133
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 4
, ©JulieMC
Hoofdstuk 15: Psychotische stoornissen
1 Fenomenologie (wat).............................................................................................................................................. 134
2 DSM-5 (diagnostiek) ............................................................................................................................................... 135
3 Etiologie (ontstaan) ................................................................................................................................................. 136
4 Prevalentie (hoeveel) .............................................................................................................................................. 137
5 Behandeling ............................................................................................................................................................ 137
Transdiagnostisch perspectief
Hoofdstuk 16: Inleiding
1 Inleiding .................................................................................................................................................................. 139
2 Twee algemene TD--modellen ............................................................................................................................... 140
3 TD-factoren nader bekeken .................................................................................................................................... 143
Hoofdstuk 17: Executieve functies
1 Definitie .................................................................................................................................................................. 146
2 Verschillende executieve functies .......................................................................................................................... 146
3 Relatie met psychopathologie ................................................................................................................................ 150
4 Assessment ........................................................................................................................................................... 153
5 Etiologische factoren disfuncties ........................................................................................................................... 156
6 Behandelstrategieën .............................................................................................................................................. 157
Hoofdstuk 18: Emotieregulatie
1 Emoties .................................................................................................................................................................. 158
2 Emotieregulatie ...................................................................................................................................................... 159
3 Emotieregulatie als TD-factor ................................................................................................................................. 160
4 Kernfactoren voor een goede emotieregulatie (7) ................................................................................................. 163
5 Diagnostiek ............................................................................................................................................................. 164
6 Behandeling: emotieregulatie-training (ERT) .......................................................................................................... 165
Hoofdstuk 19: Repetitief negatief denken (RND)
1 Definiëring .............................................................................................................................................................. 168
2 Repetitief negatief denken als TD proces .............................................................................................................. 169
3 Cognitieve controle over negatieve gedachten ...................................................................................................... 171
4 Rumineren en gecompliceerde rouw ..................................................................................................................... 172
5 Assessment ........................................................................................................................................................... 172
6 Behandelsstrategieën ............................................................................................................................................ 173
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 5
, ©JulieMC
Deel 1:
Inleiding Algemeen
Klinische Psychologie
en Psychopathologie
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 6
, ©JulieMC
Hoofdstuk 1: Inleiding in de klinische psychologie
1 Definiëring
1.1 De term klinisch
→ Een subdiscipline
→ Andere subdiscipline
o Arbeids- en organisatie psychologie
o School- en pedagogische psychologie
→ Grootse groep (50%) is werkzaam in KLP
o Verkeerde indruk: wilt niet zeggen dat ze allemaal in het ziekenhuis werken = KLP psychologen kunnen in alle
velden terrecht
1.2 Definitie
→ Ze houden zich vooral bezig met afwijkend, slecht aangepast gedrag en hoe dat we het kunnen verhelpen
o Wetenschappelijke discipline (wetenschappelijk onderbouwd)
→ Kern: psychische problemen en stoornissen
1.2.1 Wat met problemen op somatisch vlak?
= er zijn verschillende meningen over; zijn gezondheidsproblemen ook klinisch of enkel gezondheidsgericht? → het
gaat niet enkel over de psychische stoornissen want een lichamelijke reactie is normaal
o Gezondheidsproblemen = klinische psychologie
= vertrekt bijna altijd vanuit stoornissen
o Gezondheidsproblemen = gezondheidspsychologie
= vertrekken vanuit de ontwikkeling en neurologie
1.2.2 Probleem?
Met welk afwijkend gedrag houden we ons bezig?
→ Kijk is heel breed = plaatsen de stoornissen op een continuüm (foto)
→ Vaak zien we als 1 persoon een stoornis heeft dat ze er ook meerderen hebben → kan uitlokken tot een chronisch
probleem
o Roze : kan je alleen begeleiden
o Rood: multidisciplinaire aanpak
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 7
, ©JulieMC
2 Normaal versus Abnormaal
2.1 Onderscheid: wat is afwijkend?
→ Terrein van de psychopathie
→ Wie komt ermee in aanraking?
Ooit in het leven 42,7%
afgelopen jaar 18,0%
→ Wanneer is iets afwijkend?
= kijken naar een bepaald gedrag en vergelijken het met een diagnose waarvan er een opsomming is van
symptomen en diagnostische criteria
o Opsommingen van symptomen = eigenschappen van de stoornis
o Diagnostische criteria = symptomen met een criteria (de vermoeidheid houdt voor min. 2 weken aan)
2.1.1 Nevid: 6 factoren
1. Uitzonderlijk: opvallend en onconventioneel gedrag (gaat over hoe iemand afwijkt van de norm vergeleken met
anderen)
2. Sociaal afwijkend: het overtreden van morele normen (rekening houdend met de cultuur / maatschappij)
3. Foute perceptie / interpretatie: irrationeel / onbegrijpelijk gedrag (mensen gaan dingen anders zien dan leidt het
tot onbegrijpelijk gedrag)
4. Aanzienlijk emotioneel lijden
5. Ongepast of contraproductief gedrag (iedere ochtend geïntoxiceerd naar het werk gaan)
6. Gevaarlijk gedrag (gewelddadigheid naar anderen of jezelf)
Het is niet nodig om aan elk van deze criteria te voldoen om te spreken van afwijkend gedrag
2.2 Definitie
Het gaat om een combinatie van factoren waarbij …
1. Veroorzaakt lijden
2. Tast functioneren aan
3. Risico op dood, pijn, verlies vrijheid
2.2.1 Uitsluitende omstandigheden:
We gaan niet spreken van een psychische stoornis wanneer …
1. Een te verwachten en cultureel aanvaarde reactie op een bepaalde gebeurtenis (het is normaal dat iemand zich
futloos voelt in een rouwproces)
2. Langdurig deviant gedrag van politieke, religieuze of seksuele minderheden (activisten: ze doen het vanuit een
bepaalde overtuiging)
3. Uitvloeisel van conflict tussen individu en maatschappij (groep die in hongerstaking gaat om een probleem in de
maatschappij aan te duiden)
2.3 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
→ Abnormaal gedrag en psychische stoornissen kunnen in verschillende culturen anders geuit worden
o Westen: angst = piekeren over financiën
o Oosten: angst = geen kinderen kunnen krijgen
→ Mogelijks andere termen voor of andere symptomen van psychische stoornissen
→ Symptomen zijn soms erg gelijkend, ondanks culturele verschillen
o Schizofrenie: kernsymptomen zijn erg gelijkend op globaal vak
2.4 Modellen
Klinische psychologie Thomas More AJ ’21 – ‘22 8
