Samenvatting Cultuurwetenschappen

Cultuurwetenschappen

1. Cultuur: enkele kader

1. Inleiding
Oorspronkelijke betekenis cultuur: ‘bewerking van de bodem’
= alles wat ad natuur wordt toegevoegd/ingrijpen, bewerken en beheersen vd natuur

Cultuur = aspecten van menselijk zijn + handelen die in relatie staat tot wat we leren als deel vd SL
 niet bewust aangeleerd (niet in alle culturen hetzelfde)
 Het erven vd mogelijkheid tot gebruik van de taal en communicatie maakt het mogelijk dat de
mens kennis deelt die over de groepen heen wordt overgebracht

Culturele antropologie = oudste belangrijke studie rond cultuur
 gebruikt voor historiek, want ze biedt het breedst mogelijk perspectief op het begrip cultuur

1.1 Antropologie als vertrekpunt voor een definitiekader
Ontstaan in midden 19e eeuw  als een scheiding tussen filosofie, sociale wetenschappen en
diegene die in de menselijke SL geïnteresseerd waren

Ze waren geïnteresseerd in ofwel

 Europese SL en haar interne problematiek (sociologie)
 Niet-Europese SL of inheemse SL

Antropologen zien hun taak om schrifteloze culturen te bestuderen
= etnologen of volkenkunde
Doel: studie van de andere

Tijdsgeest: er was intensief contact met andere volkeren door

 Europese expansie
 Slavernij
 Kolonisatie

 er werden verschillen met de eigen samenleving opgemerkt

In Europa: organisaties die zich bezighielden met het bestuderen van deze SL  feiten registreren
vooraleer deze cultuur van de aardbodem verdween
 evolutionisme: primitieve culturen waren gedoemd om te verdwijnen, omdat ze niet aangepast
waren aan de actuele Europese beschaving

Antropologie = kind van het kolonialisme
 bestuderen van de lokale bevolking, er vanuit gaand dat ze een rariteit waren en minder
ontwikkeld dan de beschaafde blanken

Kolonialisme = gelijke ruik (vanuit die optiek)
 hun grond/arbeid/rijkdom in ruil voor onze beschaving
 zorgde voor concreet studiemateriaal in het thuisfront, waardoor er gerichter kon overgegaan
worden naar ‘opvoeden en ontwikkelen’

 Antopologie is de kolonisatie in Europa mee gaan begeleiden en biedt een mentaal kader voor
het thuisfront in die tijd: er zijn verschillen tussen eigen wereld en die van anderen


1

,1.2 Omschrijving antropologie
Etnografie = het beschrijven van één bepaald volk en dan nog liefst in de traditie vd
natuurwetenschappen
 kritiek op dit beperkte en enge model: afkomen van inventariseren van rariteiten of kwantitatieve
gegevens

In de jaren ’50 (o.i.v. VS) komt de term culturele antropologie met inhoudelijke verruiming van de
wetenschapsinvulling
= nadenken over de hedendaagse SL en indien mogelijk een bijdrage te leveren aan concrete
vraagstukken  via interpretatieve en humanistische benadering

Informatie verzamelen via veldwerk
= ter plekke participeren aan het dagelijks leven én tegelijkertijd de dagelijkse gewoontes observeren

Doel: vergelijkend perspectief hanteren om naar de wereld te kijken
 fundamentele meerwaarde om de relativiteit van de eigen cultuur en de begrippen
‘beschaving’/’cultuur’ te bekijken

Antropologie =

1. Studie (logos) van de mens (antropos
2. Studie van de mensheid

1.3 Wat is cultuur vanuit antropologisch perspectief?

Het is moeilijk om een duidelijke begrenzing in te voegen, het kan gaan om

 Gebiedsindelingen
 Groepsindelingen
 Conceptuele benaderingen

Doorheen de geschiedenis  greep te krijgen op cultuur a.d.h.v. een definitie
 dit kunnen hanteren in onderzoek en toepassing
 middel om grenzen aan te duidelijken tussen de ‘wij’ en ‘zij’-groep
= fenomeen dat erg actueel is in tijden van migratie en ontwikkelingen in/buiten de cultuur én om de
eigen cultuur te beschermen

Britisch Association fort he Advancement of Science  inventaris van cultuurelementen
= oplijsting maken  categoriseren  definities te weerhouden

NU: zeer veel definities van cultuur

1.4 Historiek en dynamiek van defenities

1.4.1 De aanzet…cultuur krijgt een gezicht

Evolutionisten  veel aandacht aan begrip cultuur

Tylor: kennis en overtuigingen waren vooral de zaken die verworven worden (ofwel (aan)geleerd)
door de leden van de sociale groep en vormden een geïntegreerd systeem
 deze definitie hield lang in stand: de elementen waren nog steeds zeer relevant

Definitie werd gevormd in een erg etnocentrische en had normatieve invulling
 in de mate van meer/minder beschaafd


2

, Er is nog steeds een mate van gelijkvormigheid  er wordt gesproken over elementen. Vandaar de
antropologie als uitgangspunt:

 geven van een omschrijving van cultuur
 en uit welk perspectief wetenschappers ‘cultuur’ als begrip benaderen

Definite van Tylor: opsommend + aangevend welke elementen er zijn (wel beperkte opvatting)
 Cultuur of beschaving, in de meest etnografische zin, is het complexe geheel van kennis, geloof,
kunst, moraal, recht, gewoonte en ieder ander vermogen of andere hebbelijkheid waarmee de mens
zich omringt als lid van de maatschappij

 overal ter wereld is er een gelijkaardig fenomeen, die op een ongeveer gelijkaardige manier
gevormd wordt en dus door onderliggende wetmatigheden gevormd wordt
 ingaan tegen ‘vrije wil’/individuele vormgeving van de mens

Cultuur vertoont een welbepaalde vorm, structuur, aard en systeem die voorbij gaat/verder gaat aan
wat de mens construeert (= menselijke vrije wil)
 Tylor startte een nieuw soort denken over cultuur ‘als complex geheel’ + mogelijkheid om cultuur
te bestuderen vanuit een wetenschappelijk perspectief

Elementen die in de eerste definitie vooral worden benadrukt:

1. cultuur = aangeleerd  geen natuurlijke eigenschap van de mens, het krijgt vorm in de
context waarin een bepaalde groep leeft
2. het is een complex geheel, een systeem
3. de mens kan alleen cultuur verwerven in context van een samenleving
4. cultuur = breed begrip  alle verworvenheden van de mens als sociaal wezen behoren
hiertoe
 niet een kenmerk van een beperkt aantal samenlevingen, maar een algemeen menselijke,
geen natuurlijke, eigenschap

Tekortkomingen in/van deze definitie:

1. cultuur = een resultaat van menselijke vervulling
 te weinig verwezen naar de constante verandering, geschiedenis en complexitiet
2. ook geen moeilijkheid om er greep op te krijgen door de complexiteit ervan
 precies of het is “een wetenschappelijk bestudeerbaar fenomeen”

De omschrijving en visie op cultuur van Tylor, was beïnvloed door het algemene gedachte die toen in
de natuurwetenschappen opgeld maakt en doorsijpelde naar de antropologie = evolutionisme

1.4.2 Het evolutionisme: de klassieke visie op cultuur

Achtergrond

Vond plaats in Europa (= het zelfbedachte epicentrum van de wereld)
 wereld was relatief blank + leeg, stelselmatig ingevuld door ontdekkingen
 vele volkeren hadden geen eigen geschiedenis = evolutionistische, onliniaire gedachte




3