Materialenleer
HOUT EN PLAATMATERIALEN
Groei en bouw van de boom
1. Dwarsdoorsnede van een stam
Van buiten naar binnen
- Spint : levende deel : transport water van
wortels naar kruin.
- Kern : donkerdere kleur dan het spint
- Hart : bruin sponsachtig weefsel, enkele mm
- Cambium = teeltlaag : waar door celverdeling
de groei van hout plaats vindt
- Bast : vrij dunne laag weefsel dat
voedingsstoffen in water opgelost naar de wortels transporteert
- Schors : afgestorven verkurkte bast. Beschermd de boom voor invloeden
van buitenaf.
2. Dikte en lentegroei van de boom
Verkerning :
- Cambium produceert steeds nieuwe houtvezels over de reeds bestaande
— boom wordt dikker
- Jonge boom : bladkroon neemt sterk toe in volume, dit in verhouding met tot de
stam die haar moet dragen en voeden
- Ontwikkeling bladkroon vermindert, steeds nieuwe houtlagen blijven gevormd worden
— verhouding vermindert
— saptransport overbodig in een gedeelte in de stam : oudste gedeelte : kern
— sapstroom houdt geleidelijk en kern wordt droger
= verkerning
Hout dat nog niet verkernd is noemt men spinthout, verkernde gedeelte is kernhout
- Spinthout : buitenste; licht gekleurde deel boom
- Kernhout : binnenste; donker gekleurde deel boom
Verschil in eigenschappen tussen kernhout en spinthout
- Vochtgehalte : vers hout : vochtgehalte van spinthout hoger dan kernhout
- Kleur : door vorming van kleurstoffen : kernhout meestal donkerder dan spinthout
- Geur en smaak : sterker bij kernhout dan bij spinthout
- Duurzaamheid : belangrijkste verschil : kernhout is duurzamer dan spinthout
— voedsel uit spinthout omgezet in stoffen die grotendeels giftig, afwerend op insecten of
zwammen zijn
— vaten dikwijls afgesloten, belemmert intreden van water
- Beschermbaarheid : spinthout neemt veel gemakkelijker bescherming-producten op dan
kernhout.
Als we over “hout” praten is dit dikwijls over kernhout.
, Lentegroei : nieuwe scheuten. Een tak die op een hoogte van 3m uit de stam komt zal in 10j veel
dikker worden, maar blijft op dezelfde hoogte
3. Snijvlakken
Men onderscheid 3 snijvlakken die een verschillend uitzicht geven door de
samenstelling van hout.
Kops gezaagd hout
= tranversaal vlak
- Doorsnede loodrecht op as boom.
- Groeiringen zichtbaar (concentrische ringen)
- PLANK : (deel) ringen zichtbaar
Kwartiers gezaagd hout
= radiaal vlak
- Lengte doorsnede
- Richting samen met straal
- PLANK : eerder verticale strepen
(minder werken / kromtrekken)
Dosse gezaagd
= tengentiaal vlak
- Lengte doorsnede loodrecht op deze van een radiaal vlak
- Scherp afgetekend wanneer voldoende verwijderd van as
— zo niet : uitzicht eerder radiaal vlak
4. Bestandweefsels
3 verschillende
a) Steunweefsel : geeft boom stevigheid
b) Transportweefsel : vervoert de ruwe sappen
uit de grond naar bladeren
c) Voedselopslagweefsel : voedsel opslagen en
verdelen wanneer boom het nodig heeft
Verschil tussen loofhout en naaldhout
Loofhoutbomen
- Bedektzadig
- Brede platte bladeren
— vallen uit einde groeiperiode
Steunweefsel = vezels
- korter en sterkere verdikte wanden
- functie : bijna uitsluitend steunverlenging
Transportweefsel = houtvaten
- lange, smalle kanalen // as vd boom
- kops vlak : poriën
- langsvlak : fijne, lange groefjes
- Ronde vaatjes; soms verspreid over opp, soms gegroepeerd
Voedselopslagweefsel = houtstralen
- grote verschillen in dikte / hoogte
- Soms met blote oog niet zichtbaar
- Soms stralen of grote glansende vlekken
, Naaldhoutbomen
- Naaktzadig
- Naaldvormige / schubvormige bladeren
— meeste soorten : ’s winters blijven hangen
Transport en steunweefsel = tracheïden
- langgerekt, minder verdikte wanden
- Zorgen voor beide steun en sappentransport
- Geen vaten
Voedselopslagweefsel = stralen
- veelvuldige smalle en lange stralen
Opbouw van het hout
1. Groeirichting
= bij elke groeiperiode ontstaat een nieuwe laag houtcellen tussen hout en cambium; deze lagen
zijn meestal duidelijk zichtbaar op een dwarsdoorsnede : concentrische banden
= groeirichting
- Tropisch en inlands hout
- Kleurverschil : donker & licht = 1groei- / jaarring
Vroeghout en laathout
- actieve periode : gunstige klimaatsvoorwaarden
Vroeg- of lentehout
- Begin vegetatieperiode
- Groeirichting sterk afgetekend
- Watertransport vergemakkelijken :
— loofhout : brede vaten
— naaldhout : brede tracheïden met weinig verdikte wanden
Laat- of zomerhout
- Na vegetatieperiode
- Donkere kleur
- Geen aanwas
— Vaten kleiner
— trancheïden smaller, dikkere wand
Vroeghout is losser, lichter en biedt minder weerstand dan laathout
Groeiringbreedte
Sterkte en hardheid van het hout hangen af van dikte groeiringen
- Tijdens gunstig jaar : veel hout gevormd
- Ongunstig jaar : groeiringen smal
- Sterk loofhout : brede ringen, snelle groei
- Sterk naaldhout : smalle ringen, trage groei
, Houtgebreken
1. Dubbelhart
= zijtak die even dik wordt al stam
De boom vertakt zich dan al het ware op bepaalde hoogte en
vormt zo een reusachtige vork. Wanneer men de boom nu aan
de basis van de vork doorzaagt, dan vindt men 2 afzonderlijke
kernen.
Kan soms voordeel zijn.
2. Draaigroei
Spiraalvormige groei
- Splijten van boom
3. Kwasten
= niet echt gebreken ; boom heeft takken nodig
Vanuit het cambium groeit de knop / scheut en zal cambium van de stam zich ook gaan
uitstrekken over zijtak.
Door werking groeilaag, komt de takvoet elk jaar dieper te zitten.
Tak valt af door (lenterichting) groei :
- Plaats zal overgroeien
- Buiten niet zichtbare, vergroeide kwast over een vaste
kwast.
Tak afgesnoeid :
- Dode tak dicht tegen stam snoeien
- Onmiddellijk overgroeid
- Samenhang tussen tak en stam = vaste kwast
Losse kwast
- Dode tak die bleef zitten
- Goedkoper
Worden niet voor constructies gebruikt ; voor vloeren en beplanking gevels / plafonds
Macrokenmerken
1. Vlamtekening
- Bij houtsoorten met duidelijke groeirichting
- Dosse gezaagd hout
- Langgerekte vlammen door kegelgroei
- Duidelijk op :
— GRENEN : kleurverschil tussen vroeg en laat hout
— EIKEN : porierijke en poriearme zone in eenzelfde groeirichting.
HOUT EN PLAATMATERIALEN
Groei en bouw van de boom
1. Dwarsdoorsnede van een stam
Van buiten naar binnen
- Spint : levende deel : transport water van
wortels naar kruin.
- Kern : donkerdere kleur dan het spint
- Hart : bruin sponsachtig weefsel, enkele mm
- Cambium = teeltlaag : waar door celverdeling
de groei van hout plaats vindt
- Bast : vrij dunne laag weefsel dat
voedingsstoffen in water opgelost naar de wortels transporteert
- Schors : afgestorven verkurkte bast. Beschermd de boom voor invloeden
van buitenaf.
2. Dikte en lentegroei van de boom
Verkerning :
- Cambium produceert steeds nieuwe houtvezels over de reeds bestaande
— boom wordt dikker
- Jonge boom : bladkroon neemt sterk toe in volume, dit in verhouding met tot de
stam die haar moet dragen en voeden
- Ontwikkeling bladkroon vermindert, steeds nieuwe houtlagen blijven gevormd worden
— verhouding vermindert
— saptransport overbodig in een gedeelte in de stam : oudste gedeelte : kern
— sapstroom houdt geleidelijk en kern wordt droger
= verkerning
Hout dat nog niet verkernd is noemt men spinthout, verkernde gedeelte is kernhout
- Spinthout : buitenste; licht gekleurde deel boom
- Kernhout : binnenste; donker gekleurde deel boom
Verschil in eigenschappen tussen kernhout en spinthout
- Vochtgehalte : vers hout : vochtgehalte van spinthout hoger dan kernhout
- Kleur : door vorming van kleurstoffen : kernhout meestal donkerder dan spinthout
- Geur en smaak : sterker bij kernhout dan bij spinthout
- Duurzaamheid : belangrijkste verschil : kernhout is duurzamer dan spinthout
— voedsel uit spinthout omgezet in stoffen die grotendeels giftig, afwerend op insecten of
zwammen zijn
— vaten dikwijls afgesloten, belemmert intreden van water
- Beschermbaarheid : spinthout neemt veel gemakkelijker bescherming-producten op dan
kernhout.
Als we over “hout” praten is dit dikwijls over kernhout.
, Lentegroei : nieuwe scheuten. Een tak die op een hoogte van 3m uit de stam komt zal in 10j veel
dikker worden, maar blijft op dezelfde hoogte
3. Snijvlakken
Men onderscheid 3 snijvlakken die een verschillend uitzicht geven door de
samenstelling van hout.
Kops gezaagd hout
= tranversaal vlak
- Doorsnede loodrecht op as boom.
- Groeiringen zichtbaar (concentrische ringen)
- PLANK : (deel) ringen zichtbaar
Kwartiers gezaagd hout
= radiaal vlak
- Lengte doorsnede
- Richting samen met straal
- PLANK : eerder verticale strepen
(minder werken / kromtrekken)
Dosse gezaagd
= tengentiaal vlak
- Lengte doorsnede loodrecht op deze van een radiaal vlak
- Scherp afgetekend wanneer voldoende verwijderd van as
— zo niet : uitzicht eerder radiaal vlak
4. Bestandweefsels
3 verschillende
a) Steunweefsel : geeft boom stevigheid
b) Transportweefsel : vervoert de ruwe sappen
uit de grond naar bladeren
c) Voedselopslagweefsel : voedsel opslagen en
verdelen wanneer boom het nodig heeft
Verschil tussen loofhout en naaldhout
Loofhoutbomen
- Bedektzadig
- Brede platte bladeren
— vallen uit einde groeiperiode
Steunweefsel = vezels
- korter en sterkere verdikte wanden
- functie : bijna uitsluitend steunverlenging
Transportweefsel = houtvaten
- lange, smalle kanalen // as vd boom
- kops vlak : poriën
- langsvlak : fijne, lange groefjes
- Ronde vaatjes; soms verspreid over opp, soms gegroepeerd
Voedselopslagweefsel = houtstralen
- grote verschillen in dikte / hoogte
- Soms met blote oog niet zichtbaar
- Soms stralen of grote glansende vlekken
, Naaldhoutbomen
- Naaktzadig
- Naaldvormige / schubvormige bladeren
— meeste soorten : ’s winters blijven hangen
Transport en steunweefsel = tracheïden
- langgerekt, minder verdikte wanden
- Zorgen voor beide steun en sappentransport
- Geen vaten
Voedselopslagweefsel = stralen
- veelvuldige smalle en lange stralen
Opbouw van het hout
1. Groeirichting
= bij elke groeiperiode ontstaat een nieuwe laag houtcellen tussen hout en cambium; deze lagen
zijn meestal duidelijk zichtbaar op een dwarsdoorsnede : concentrische banden
= groeirichting
- Tropisch en inlands hout
- Kleurverschil : donker & licht = 1groei- / jaarring
Vroeghout en laathout
- actieve periode : gunstige klimaatsvoorwaarden
Vroeg- of lentehout
- Begin vegetatieperiode
- Groeirichting sterk afgetekend
- Watertransport vergemakkelijken :
— loofhout : brede vaten
— naaldhout : brede tracheïden met weinig verdikte wanden
Laat- of zomerhout
- Na vegetatieperiode
- Donkere kleur
- Geen aanwas
— Vaten kleiner
— trancheïden smaller, dikkere wand
Vroeghout is losser, lichter en biedt minder weerstand dan laathout
Groeiringbreedte
Sterkte en hardheid van het hout hangen af van dikte groeiringen
- Tijdens gunstig jaar : veel hout gevormd
- Ongunstig jaar : groeiringen smal
- Sterk loofhout : brede ringen, snelle groei
- Sterk naaldhout : smalle ringen, trage groei
, Houtgebreken
1. Dubbelhart
= zijtak die even dik wordt al stam
De boom vertakt zich dan al het ware op bepaalde hoogte en
vormt zo een reusachtige vork. Wanneer men de boom nu aan
de basis van de vork doorzaagt, dan vindt men 2 afzonderlijke
kernen.
Kan soms voordeel zijn.
2. Draaigroei
Spiraalvormige groei
- Splijten van boom
3. Kwasten
= niet echt gebreken ; boom heeft takken nodig
Vanuit het cambium groeit de knop / scheut en zal cambium van de stam zich ook gaan
uitstrekken over zijtak.
Door werking groeilaag, komt de takvoet elk jaar dieper te zitten.
Tak valt af door (lenterichting) groei :
- Plaats zal overgroeien
- Buiten niet zichtbare, vergroeide kwast over een vaste
kwast.
Tak afgesnoeid :
- Dode tak dicht tegen stam snoeien
- Onmiddellijk overgroeid
- Samenhang tussen tak en stam = vaste kwast
Losse kwast
- Dode tak die bleef zitten
- Goedkoper
Worden niet voor constructies gebruikt ; voor vloeren en beplanking gevels / plafonds
Macrokenmerken
1. Vlamtekening
- Bij houtsoorten met duidelijke groeirichting
- Dosse gezaagd hout
- Langgerekte vlammen door kegelgroei
- Duidelijk op :
— GRENEN : kleurverschil tussen vroeg en laat hout
— EIKEN : porierijke en poriearme zone in eenzelfde groeirichting.
