Individu en maatschappij Sociologie
Hoofdstuk 1: wat is sociologie
In de sociologie betekend sociaal: alles wat te maken heeft met het samenleven van mensen
Aspecten van menselijk leven:
- Liefde
- Vriendschap
- Ruzie
- Oorlog
- Economie
- Sport
- Kunst
Sociologie probeert antwoord te geven op:
- Hoe mensen in hun gedrag beïnvloed worden doordat ze deel uitmaken van een
samenlevingsverband/groeperingen.
- Hoe zit de samenleving en onderdelen van de maatschappij in elkaar.
Microniveau – kleine samenlevingsverbanden (directe sociale omgeving)
(gezin, vriendengroep, team van collega’s)
Mesoniveau – grotere organisatorische samenlevingsverbanden (wijdere sociale omgeving)
(school, kerkgenootschap, wijk, bedrijf)
Macroniveau - maatschappij in zijn geheel
(alle vrouwen, big-register, ministerie van gezondheid)
Opvattingen zijn vaak subjectief en niet gebaseerd op feitelijke gegevens.
Empirische wetenschap- wetenschap waarbij kennis voortkomt uit een systematische waarneming
en feiten.
De sociologie probeert objectief vast te stellen hoe de maatschappij werkelijk in elkaar it. dit gebeurt
door het doen van onderzoek, op deze manier kunnen allerlei gegevens verzameld worden zoals:
- Welk verkeersdeelnemers veroorzaken de meeste verkeersongelukken
Objectief – gebaseerd op waarneembare gegevens of feiten
Subjectief – gebaseerd op een mening.
Vanuit gegevens gaan sociologen zoeken naar verklaringen. Dit zal niet leiden tot formulering van
wetmatigheden. Wel kunnen regelmatigheden, waarschijnlijkheden en patronen in kaart worden
gebracht.
Sociologie kan verpleegkundigen helpen bij meer zicht te krijgen op:
- Het eigen gedrag en het gedrag van anderen.
- Maatschappelijke factoren met betrekking tot zorg, ziekte en gezondheid
- Inrichting en ontwikkeling van de gezondheidszorg en de rol/positie van de verpleegkundige
- Positie van de verpleegkundigen in verschillende groeperingen (micro-, meso- en
marcroniveau)
Mensen zijn volgens Heerikhuizen op drie manieren met elkaar verbonden ( 3 aspecten van sociale):
- Zij zijn op elkaar gericht.
- Door elkaar gevormd.
, - Van elkaar afhankelijk.
Interactie -Mensen zijn op elkaar gericht. Mensen zijn op elkaar gericht en stemmen hun gedrag af
op elkaar.
Cultuur – mensen zijn door elkaar gevormd. Wat mensen doen, denken en voelen is sterk bepaald
wat zij geleerd hebben van anderen.
Interdependentie – mensen zijn van elkaar afhankelijk. Mensen kunnen niet zonderen anderen.
Hoofdstuk 2: interactie
Interactie- het gedrag van mensen ten opzichte van elkaar. Die reactie is gebaseerd op een
subjectieve definitie van de wekelijkheid.
Een subjectieve definitie van de werkelijk heb bepaalt het gedrag, of het nou waar is of niet.
Verbale aspect- spreken
Non-verbale aspect- lichaamshouding
Identiteit- manier waarop iemand zichzelf ziet, dit komt tot stand door interactieprocessen.
Interactieprocessen- situaties waarin mensen reageren ten opzichte van elkaar.
Zelfwaardering en identiteit worden vooral bepaald door onze sociale-culturele omgeving.
Role talking- zich verplaatsen in gedachten van iemand in een bepaalde positie. Met/door
andermans ogen kijken
Role talking is belangrijk voor de ontwikkeling van het zelfbeeld. Het gaat om de verwachtingen uit
de omgeving en om de mens die daar op zijn eigen manier mee omgaat. Ze zelfde verwachtingen
kunnen bij verschillende mensen dus tot een verschillend zelfbeeld leiden
Dat interacties zijn gebaseerd op een subjectieve definitie van de situatie, betekent niet dat wij in
elke situatie opnieuw tot een interpretatie moeten komen. Van veel situaties hebben we al geleerd
hoe we ze moeten interpreteren.
Collectieve betekenissen – situaties waarin wij al hebben geleerd hoe we ze moeten interpreteren
Mensen die in een cultuur zitten hebben allemaal andere interpretaties aangeleerd. Er kan hierdoor
ook een nieuwe cultuur ontstaan doordat er nieuwe interpretaties ontstaan.
Referentiekader- het geheel van waarden, normen, overtuigingen en vanzelfsprekendheden. (sociale
bril) Het referentiekader bepaald voor een deel hoe iemand in het leven staat.
Selectief waarnemen- selectief prikkels waarnemen. Je doet hierbij ook aan selectief openstellen.
Adaptie- constante prikkels op een gegeven moment niet meer waarnemen.
Gezamenlijk beeld- beeld gevormd van meerdere mensen over gedrag of situaties.
Mensen vormen een gezamenlijk beeld door te bekijken wat normaal en wat afwijkend of
problematisch is, ze stemmen hun gedrag hierbij af. Afwijkend gedrag is hierbij een sociale
constructie.
Sociale constructie- mensen bepalen samen wat zij normaal en abnormaal vinden.
Tolerantie- de mate van accepteren.
,Een gezamenlijk beeld van de werkelijkheid geld alleen voor leden van een samenleving of bepaalde
groepen. Want in de samenleving wordt naar veel dingen anders gekeken.
Attribueren – toeschrijven
Attributietheorie- hiermee proberen mensen bij het waarnemen altijd te verklaren.
Als men gedrag van iemand waarneemt, probeert men dat gedrag te begrijpen door het toe te
schrijven (attribueren) aan specifieke oorzaken. Het gedrag dat men waarneemt, wordt verklaard
door interne factoren of een combinatie van factoren.
Interne factoren- persoon zelf is de oorzaak, ook wel dispositionele attributie.
Externe factoren- omstandigheden zijn de oorzaak, ook wel situationele attributie
Fundamentele attributiefout- de rol van de persoon wordt onderschat en de situatie overschat
Interne factoren worden dus eerder als oorzaak gezien dan externe factoren. Dit past bij onze
samenleving door haar sterk individualistische oriëntatie.
Stigma- zeer negatief brandmerk/etiket
Drie soorten stigma’s volgens Goffman:
- Lichamelijke gebreken en afwijkingen
(huidaandoeningen, amputaties)
- Ongewenst beschouwde karaktertrekken
(psychische stoornis of verslaving)
- Collectieve stigmata
(behoren tot een bepaald ras, bepaald volk, bepaalde religie)
Als we iemand voor het eerst zien, gaan we af op de eerste indruk. We proberen te bepalen wie de
ander is, hierbij hebben we de neiging anderen in te delen in categorieën en eigenschappen. We
plakken dus een etiket op iemand, dit kan negatief of positief zijn.
Mogelijke gevolgen van stigma:
- Vermijden van contact
- Maatschappelijk isolement
- Uitgesloten worden
- Vermoord
Vooroordeel- een bepaalde min of meer vaste manier van denken, voelen en handelen.
Stereotype- vaste manier van denken, voelen, handelen van een groep mensen ten aanzien van een
andere groep
Vooroordelen zijn moeilijk te veranderen, omdat mensen vaak alleen die dingen kunnen zien die hun
vooroordeel bevestigen. Een vooroordeel neemt vaak de vorm aan van een stereotype.
Selffulling prophecy – zichzelf waarmakende voorspelling
(aanvankelijk een onjuiste definitie van de situatie, hierna gaat men handelen, waardoor de onjuiste
definitie juist word)
Selfdestroying prophecy- juiste definitie van de situatie waarnaar men gaat handelen, waardoor het
onjuist word.
, Hoofdstuk 3: cultuur
Het tweede aspect van het sociale is cultuur. Het duid op zaken die mensen met elkaar delen,
gemeenschappelijk hebben.
Cultuur- geheel van voorstellingen, opvattingen, waarden en normen.
Subcultuur- cultuur die een aantal kenmerken gemeenschappelijk hebben met de overkoepelende
cultuur, maar die ook aantal eigen kenmerken heeft.
Het begrip cultuur wordt vaak tegenover het begrip natuur geplaatst. Bij natuur gaat het om datgene
wat de mensen bij de geboorte meekrijgt, de aangeboren eigenschappen. Bij natuur is het niet echt
veranderbaar.
Etnocentrisme- wanneer wij de beoordeling van anderen onze eigen waarden en normen centraal
staan
Cultural lag- doordat verschillende cultuurelementen zich in een verschillend tempo ontwikkelen
waardoor er problemen ontstaan.
Mensen laten zich in hun dagelijks leven leiden door opvattingen over wat zij belangrijk of goed
vinden. Waarden zijn abstracte begrippen, mensen kunnen bij dezelfde waarde heel verschillende
gedragsregels ontlenen.
Collectieve opvattingen- gezamenlijke opvattingen van mensen
Waarden- wat er van je verwacht wordt
(gezondheid, eerlijkheid, rechtvaardigheid (abstracte begrippen))
Normen- ongeschreven regel, dingen die we van zelfsprekend vinden.
(optijd komen, niet lachen op begrafenis)
Soorten normen:
- Universele normen
(gelden voor iedereen in de samenleving, verkeersregels en wetgeving)
- Speciale normen
(gelden voor bepaalde groeperingen)
- Alternatieve normen
(normen naar keuze, ouders bepalen zelf naar welke school ze hun kind sturen)
Afwijkend of deviant gedrag – als mensen afwijken van gedragsregels
Als er een norm is betekend dit niet dat het ook meteen gevolgd word. Er is een duidelijk verschil
tussen normen en gedrag. Gedrag verwijst naar datgene wat mensen feitelijk doen.
Gedrag- wat mensen feitelijk doen
Normen- schrijven voor of iets wel of niet hoort
Sociale controle- instrument om te controleren of de regels worden gehandhaafd. Hiermee wordt
bedoelt wat mensen in een samenleving doen om elkaar tot het naleven van normen te brengen.
Sancties- straffen en beloningen
Soorten sancties:
- Formele sancties: formeel vast gelegde sancties.
(Boete die de agent geeft, de hoogte is niet door agent bepaald)
- Informele sancties: niet vast gelegde sancties
Hoofdstuk 1: wat is sociologie
In de sociologie betekend sociaal: alles wat te maken heeft met het samenleven van mensen
Aspecten van menselijk leven:
- Liefde
- Vriendschap
- Ruzie
- Oorlog
- Economie
- Sport
- Kunst
Sociologie probeert antwoord te geven op:
- Hoe mensen in hun gedrag beïnvloed worden doordat ze deel uitmaken van een
samenlevingsverband/groeperingen.
- Hoe zit de samenleving en onderdelen van de maatschappij in elkaar.
Microniveau – kleine samenlevingsverbanden (directe sociale omgeving)
(gezin, vriendengroep, team van collega’s)
Mesoniveau – grotere organisatorische samenlevingsverbanden (wijdere sociale omgeving)
(school, kerkgenootschap, wijk, bedrijf)
Macroniveau - maatschappij in zijn geheel
(alle vrouwen, big-register, ministerie van gezondheid)
Opvattingen zijn vaak subjectief en niet gebaseerd op feitelijke gegevens.
Empirische wetenschap- wetenschap waarbij kennis voortkomt uit een systematische waarneming
en feiten.
De sociologie probeert objectief vast te stellen hoe de maatschappij werkelijk in elkaar it. dit gebeurt
door het doen van onderzoek, op deze manier kunnen allerlei gegevens verzameld worden zoals:
- Welk verkeersdeelnemers veroorzaken de meeste verkeersongelukken
Objectief – gebaseerd op waarneembare gegevens of feiten
Subjectief – gebaseerd op een mening.
Vanuit gegevens gaan sociologen zoeken naar verklaringen. Dit zal niet leiden tot formulering van
wetmatigheden. Wel kunnen regelmatigheden, waarschijnlijkheden en patronen in kaart worden
gebracht.
Sociologie kan verpleegkundigen helpen bij meer zicht te krijgen op:
- Het eigen gedrag en het gedrag van anderen.
- Maatschappelijke factoren met betrekking tot zorg, ziekte en gezondheid
- Inrichting en ontwikkeling van de gezondheidszorg en de rol/positie van de verpleegkundige
- Positie van de verpleegkundigen in verschillende groeperingen (micro-, meso- en
marcroniveau)
Mensen zijn volgens Heerikhuizen op drie manieren met elkaar verbonden ( 3 aspecten van sociale):
- Zij zijn op elkaar gericht.
- Door elkaar gevormd.
, - Van elkaar afhankelijk.
Interactie -Mensen zijn op elkaar gericht. Mensen zijn op elkaar gericht en stemmen hun gedrag af
op elkaar.
Cultuur – mensen zijn door elkaar gevormd. Wat mensen doen, denken en voelen is sterk bepaald
wat zij geleerd hebben van anderen.
Interdependentie – mensen zijn van elkaar afhankelijk. Mensen kunnen niet zonderen anderen.
Hoofdstuk 2: interactie
Interactie- het gedrag van mensen ten opzichte van elkaar. Die reactie is gebaseerd op een
subjectieve definitie van de wekelijkheid.
Een subjectieve definitie van de werkelijk heb bepaalt het gedrag, of het nou waar is of niet.
Verbale aspect- spreken
Non-verbale aspect- lichaamshouding
Identiteit- manier waarop iemand zichzelf ziet, dit komt tot stand door interactieprocessen.
Interactieprocessen- situaties waarin mensen reageren ten opzichte van elkaar.
Zelfwaardering en identiteit worden vooral bepaald door onze sociale-culturele omgeving.
Role talking- zich verplaatsen in gedachten van iemand in een bepaalde positie. Met/door
andermans ogen kijken
Role talking is belangrijk voor de ontwikkeling van het zelfbeeld. Het gaat om de verwachtingen uit
de omgeving en om de mens die daar op zijn eigen manier mee omgaat. Ze zelfde verwachtingen
kunnen bij verschillende mensen dus tot een verschillend zelfbeeld leiden
Dat interacties zijn gebaseerd op een subjectieve definitie van de situatie, betekent niet dat wij in
elke situatie opnieuw tot een interpretatie moeten komen. Van veel situaties hebben we al geleerd
hoe we ze moeten interpreteren.
Collectieve betekenissen – situaties waarin wij al hebben geleerd hoe we ze moeten interpreteren
Mensen die in een cultuur zitten hebben allemaal andere interpretaties aangeleerd. Er kan hierdoor
ook een nieuwe cultuur ontstaan doordat er nieuwe interpretaties ontstaan.
Referentiekader- het geheel van waarden, normen, overtuigingen en vanzelfsprekendheden. (sociale
bril) Het referentiekader bepaald voor een deel hoe iemand in het leven staat.
Selectief waarnemen- selectief prikkels waarnemen. Je doet hierbij ook aan selectief openstellen.
Adaptie- constante prikkels op een gegeven moment niet meer waarnemen.
Gezamenlijk beeld- beeld gevormd van meerdere mensen over gedrag of situaties.
Mensen vormen een gezamenlijk beeld door te bekijken wat normaal en wat afwijkend of
problematisch is, ze stemmen hun gedrag hierbij af. Afwijkend gedrag is hierbij een sociale
constructie.
Sociale constructie- mensen bepalen samen wat zij normaal en abnormaal vinden.
Tolerantie- de mate van accepteren.
,Een gezamenlijk beeld van de werkelijkheid geld alleen voor leden van een samenleving of bepaalde
groepen. Want in de samenleving wordt naar veel dingen anders gekeken.
Attribueren – toeschrijven
Attributietheorie- hiermee proberen mensen bij het waarnemen altijd te verklaren.
Als men gedrag van iemand waarneemt, probeert men dat gedrag te begrijpen door het toe te
schrijven (attribueren) aan specifieke oorzaken. Het gedrag dat men waarneemt, wordt verklaard
door interne factoren of een combinatie van factoren.
Interne factoren- persoon zelf is de oorzaak, ook wel dispositionele attributie.
Externe factoren- omstandigheden zijn de oorzaak, ook wel situationele attributie
Fundamentele attributiefout- de rol van de persoon wordt onderschat en de situatie overschat
Interne factoren worden dus eerder als oorzaak gezien dan externe factoren. Dit past bij onze
samenleving door haar sterk individualistische oriëntatie.
Stigma- zeer negatief brandmerk/etiket
Drie soorten stigma’s volgens Goffman:
- Lichamelijke gebreken en afwijkingen
(huidaandoeningen, amputaties)
- Ongewenst beschouwde karaktertrekken
(psychische stoornis of verslaving)
- Collectieve stigmata
(behoren tot een bepaald ras, bepaald volk, bepaalde religie)
Als we iemand voor het eerst zien, gaan we af op de eerste indruk. We proberen te bepalen wie de
ander is, hierbij hebben we de neiging anderen in te delen in categorieën en eigenschappen. We
plakken dus een etiket op iemand, dit kan negatief of positief zijn.
Mogelijke gevolgen van stigma:
- Vermijden van contact
- Maatschappelijk isolement
- Uitgesloten worden
- Vermoord
Vooroordeel- een bepaalde min of meer vaste manier van denken, voelen en handelen.
Stereotype- vaste manier van denken, voelen, handelen van een groep mensen ten aanzien van een
andere groep
Vooroordelen zijn moeilijk te veranderen, omdat mensen vaak alleen die dingen kunnen zien die hun
vooroordeel bevestigen. Een vooroordeel neemt vaak de vorm aan van een stereotype.
Selffulling prophecy – zichzelf waarmakende voorspelling
(aanvankelijk een onjuiste definitie van de situatie, hierna gaat men handelen, waardoor de onjuiste
definitie juist word)
Selfdestroying prophecy- juiste definitie van de situatie waarnaar men gaat handelen, waardoor het
onjuist word.
, Hoofdstuk 3: cultuur
Het tweede aspect van het sociale is cultuur. Het duid op zaken die mensen met elkaar delen,
gemeenschappelijk hebben.
Cultuur- geheel van voorstellingen, opvattingen, waarden en normen.
Subcultuur- cultuur die een aantal kenmerken gemeenschappelijk hebben met de overkoepelende
cultuur, maar die ook aantal eigen kenmerken heeft.
Het begrip cultuur wordt vaak tegenover het begrip natuur geplaatst. Bij natuur gaat het om datgene
wat de mensen bij de geboorte meekrijgt, de aangeboren eigenschappen. Bij natuur is het niet echt
veranderbaar.
Etnocentrisme- wanneer wij de beoordeling van anderen onze eigen waarden en normen centraal
staan
Cultural lag- doordat verschillende cultuurelementen zich in een verschillend tempo ontwikkelen
waardoor er problemen ontstaan.
Mensen laten zich in hun dagelijks leven leiden door opvattingen over wat zij belangrijk of goed
vinden. Waarden zijn abstracte begrippen, mensen kunnen bij dezelfde waarde heel verschillende
gedragsregels ontlenen.
Collectieve opvattingen- gezamenlijke opvattingen van mensen
Waarden- wat er van je verwacht wordt
(gezondheid, eerlijkheid, rechtvaardigheid (abstracte begrippen))
Normen- ongeschreven regel, dingen die we van zelfsprekend vinden.
(optijd komen, niet lachen op begrafenis)
Soorten normen:
- Universele normen
(gelden voor iedereen in de samenleving, verkeersregels en wetgeving)
- Speciale normen
(gelden voor bepaalde groeperingen)
- Alternatieve normen
(normen naar keuze, ouders bepalen zelf naar welke school ze hun kind sturen)
Afwijkend of deviant gedrag – als mensen afwijken van gedragsregels
Als er een norm is betekend dit niet dat het ook meteen gevolgd word. Er is een duidelijk verschil
tussen normen en gedrag. Gedrag verwijst naar datgene wat mensen feitelijk doen.
Gedrag- wat mensen feitelijk doen
Normen- schrijven voor of iets wel of niet hoort
Sociale controle- instrument om te controleren of de regels worden gehandhaafd. Hiermee wordt
bedoelt wat mensen in een samenleving doen om elkaar tot het naleven van normen te brengen.
Sancties- straffen en beloningen
Soorten sancties:
- Formele sancties: formeel vast gelegde sancties.
(Boete die de agent geeft, de hoogte is niet door agent bepaald)
- Informele sancties: niet vast gelegde sancties
