Parodontologie 2
1. INLEIDING RICHTGEVENDE DOCUMENTEN.................................................................................................. 3
1.1 RICHTLIJNEN.....................................................................................................................................................4
1.1.1 toelichting richtlijn: een fictief voorbeeld...............................................................................................4
1.1.2 het KIMO: kennisinstituut mondzorg.....................................................................................................5
1.1.2.1 voorbeelden van richtlijnen in de tandheelkunde..........................................................................................5
1.2 PROTOCOL.......................................................................................................................................................5
1.2.1 voorbeeld van een protocol in de tandheelkunde..................................................................................6
1.3 ZORGSTANDAARD..............................................................................................................................................6
1.3.1 voorbeelden van zorgstandaarden in de tandheelkunde.......................................................................6
2. HET PAROPROTOCOL 1998......................................................................................................................... 6
2.1 DE OUDE VERSIE VAN HET PAROPROTOCOL 1998....................................................................................................7
2.2 DE NIEUWE VERSIE VAN HET PAROPROTOCOL..........................................................................................................8
2.3 HOE AANPAKKEN?.............................................................................................................................................8
2.4 CPITN........................................................................................................................................................... 9
2.5 DPSI..............................................................................................................................................................9
2.5.1 categorie A...........................................................................................................................................11
2.5.1.1 Een patiënt met DPSI 0:................................................................................................................................11
2.5.1.2 Een patiënt met DPSI 1:................................................................................................................................12
2.5.1.3 Een patiënt met DPSI 2:................................................................................................................................12
2.5.2 categorie B............................................................................................................................................13
2.5.2.4 Een patiënt met DPSI 3-:...............................................................................................................................13
2.5.3 categorie C............................................................................................................................................13
2.5.3.1 Een patiënt met DPSI 3+:..............................................................................................................................13
2.5.3.2 een patiënt met DPSI 4:................................................................................................................................13
2.5.4 bespreking met de patiënt van de onderzoeksresultaten en de bevindingen......................................14
2.5.5 De initiële parodontale behandeling....................................................................................................14
2.5.6 de tussentijdse herbeoordeling............................................................................................................14
2.5.7 de herbeoordeling................................................................................................................................15
2.5.8 parodontale chirurgie...........................................................................................................................15
2.5.9 de eerste directe postoperatieve nazorg (1 week)...............................................................................15
2.5.10 postoperatieve nazorg (3 – 9 weken).................................................................................................16
2.5.11 postoperatieve evaluatie (3 maand) & postoperatieve evaluatie na regeneratietechniek (6 – 12
maanden)......................................................................................................................................................16
2.5.12 nazorg (3-4-6 maand).........................................................................................................................16
2.5.13 evaluatie (jaarlijks).............................................................................................................................16
2.5.14 algemeen............................................................................................................................................17
2.5.15 tips bij bepalen van de DPSI...............................................................................................................18
3. DIAGNOSTIEK EN THERAPIE...................................................................................................................... 19
3.1 PREVALENTIE VAN PARODONTITIS.......................................................................................................................19
3.2 HOE METEN IN ANDERE LANDEN?.......................................................................................................................20
3.3 FLOW CHART RICHTLIJN....................................................................................................................................20
3.4 HET PARODONTAAL ONDERZOEK........................................................................................................................21
3.4.1 anamnese.............................................................................................................................................21
3.4.1.1 administratieve anamnese (administratieve vragenlijst)..............................................................................22
3.4.1.2 medische anamnese (ASA-score)..................................................................................................................22
3.4.1.3 parodontale anamnese................................................................................................................................22
3.4.1.4 tips bij communicatie van een anamnese.....................................................................................................22
3.4.2 mondonderzoek....................................................................................................................................24
3.4.3 parodontiumstatus noteren (10min)....................................................................................................25
3.4.3.1 de ontbrekende elementen..........................................................................................................................27
3.4.3.2 De plaque score en tandsteen score............................................................................................................27
3.4.3.3 sondeerdiepten............................................................................................................................................27
3.4.3.4 bloeding na sonderen...................................................................................................................................28
1
, 3.4.3.5 recessies- en aanhechechtingsniveau...........................................................................................................29
3.4.3.6 furcaties........................................................................................................................................................29
3.4.3.7 de mobiliteit.................................................................................................................................................29
3.4.3.8 de prognose (na Rx onderzoek)....................................................................................................................30
3.4.4 mondfotografie....................................................................................................................................30
3.4.5 röntgenstatus.......................................................................................................................................30
3.4.6 het microbiologisch onderzoek.............................................................................................................34
3.4.7 bespreking van de onderzoeksresultaten.............................................................................................36
3.5 PREVENTIE IN DE PARODONTOLOGIE...................................................................................................................37
3.6 DE INITIËLE PARODONTALE BEHANDELING............................................................................................................37
3.6.1 inhoud...................................................................................................................................................37
3.6.2 het geven van instructie mondhygiëne aan de patiënt (45-60)...........................................................38
3.6.3 het verwijderen van alle aanwezige supra- en subgingivale plaque en tandsteen.............................39
3.7 TUSSENTIJDSE HERBEOORDELING (6 WEKEN)........................................................................................................41
3.8 DE HERBEOORDELING......................................................................................................................................42
3.9 PARODONTALE CHIRURGIE................................................................................................................................42
3.9.1 overzicht ingreep..................................................................................................................................42
3.10 POSTOPERATIEVE NAZORG..............................................................................................................................44
3.11 POSTOPERATIEVE EVALUATIE...........................................................................................................................45
3.12 NAZORG (3-4-6 MAAND)...............................................................................................................................45
3.13 EVALUATIE (JAARLIJKS)...................................................................................................................................47
4. ANTIBIOTICA............................................................................................................................................ 49
4.1 ANTIBIOTICA IN DE PARODONTOLOGIE.................................................................................................................49
4.2 LOKALE ANTIBIOTICA IN DE PARODONTOLOGIE......................................................................................................49
4.3 SYSTEMISCHE ANTIBIOTICA................................................................................................................................50
4.4 PROBIOTICA...................................................................................................................................................53
5. CHEMISCHE PLAQUEBESTRIJDING............................................................................................................. 54
5.1 SYSTEMATIC REVIEW (SR).................................................................................................................................55
5.2 MONDSPOELMIDDELEN....................................................................................................................................56
5.2.1 chloorhexidine......................................................................................................................................57
6. ORALE IMPLANTATEN (BASISPRINCIPES)..................................................................................................58
6.1 ONTSTEKINGSINFILTRAAT..................................................................................................................................60
6.2 PREVALENTIE..................................................................................................................................................60
6.2.1 factoren die een rol spelen...................................................................................................................60
6.2.2 risico- indicatoren voor ontstaan van mucositis en peri-implantitis....................................................61
6.2.3 start nazorg..........................................................................................................................................62
6.2.4 nazorg na de nulmeting.......................................................................................................................62
6.2.5 sonderen...............................................................................................................................................63
6.2.6 röntgenfoto’s........................................................................................................................................63
6.2.7 nazorg – frequentie..............................................................................................................................63
6.2.8 behandelen...........................................................................................................................................64
2
,1. inleiding richtgevende documenten
Per OLOD in de mondzorg: ECTS-fiche: doelstellingen:
Verleent kwalitatieve mondzorg vanuit een correcte beroepshouding
o Kennis van een gezond parodontium, van een ongezond parodontium, kennis
van risicofactoren en kennis van het verloop van de aandoeningen
Stelt bij elke patiënt de individuele behoefte aan mondzorg vast
Indiceert, verleent en evalueert mondzorg op basis van klinisch redeneren
Zorgt voor continuïteit in de mondzorg door het toepassen van een patiëntgericht
mondzorgtraject
Beheerst te wetenschappelijke basiskennis gerelateerd aan mondgezondheidszorg
Handboek parodontologie: diagnostiek
De parodontale status (klinisch onderzoek)
Analyse van de lichaamsvochten in relatie tot parodontitis
Microbiologische diagnostiek
Röntgendiagnostiek van het parodontium
Onderzoek van ademgeur
Paro-endoproblemen
Handboek parodontologie: therapie
Parodontale nazorg
Parodontale abces behandeling
Kroonverlenging
Etsbruggen en spalken
Behandeling van recessies
Brugconstructies
Orale implantaten
Ademgeurtherapie
Therapie van niet-plaque gerelateerde aandoeningen
Richtlijnen – protocollen – zorgstandaard
3
, Zorgen ervoor dat alle neuzen in dezelfde richting staan
Richtgevende documenten die gekoppeld zijn aan een bepaalde diagnose om de best
mogelijke zorg te verlenen
Je kunt het ook zien als een soort taal. Als we niet dezelfde taal spreken, verstaan we
elkaar niet. Twee verschillende richtlijnen en twee verschillende protocollen zullen
elkaar niet verstaan
Hulpmiddelen voor zorgverlener, verzekeraar en patiënt om bepaalde beslissingen te
nemen bij specifieke gezondheidsproblemen
De behandelaar blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud, de uitvoering en de
gevolgen van de zorg. Alle partijen die betrokken dragen hun eigen
verantwoordelijkheid.
1.1 richtlijnen
Een richtlijn is een leidraad voor de tandheelkundige praktijkvoering, een
document met aanbevelingen, adviezen en handelingsinstructies ter
ondersteuning van de besluitvorming van professionals in de zorg en
patiënten zoveel mogelijk aangevuld met voorbeelden van
formulieren, reglementen en informatie voor de patiënt.
In een richtlijn: bevorderen van de therapietrouw
“Het is goed voor de therapietrouw van patiënten dat je bij opnemen
van de telefoon na 3x rinkelen (wanneer) de patiënt persoonlijk
aanspreekt (wat), luistert naar de vraag van de patiënt (hoe)
conform burgers et al (waarom)
Een richtlijn zegt hoe iets kan.
In de mondzorg onderscheid met 2 soorten: klinische en
algemene richtlijnen
Klinische richtlijnen: hulpmiddelen bij het verlenen van de mondzorg
Algemene richtlijnen: hulpmiddelen bij de organisatie van de zorg en de
praktijkvoering
Een richtlijn is geen wettelijk voorschrift, maar op een wetenschappelijk inzicht (evidence)
praktijkervaring en consensus gebaseerde aanbeveling. Als men hieraan voldoet zal men in
het algemeen ook aan de wetgeving voldoen. Een tandarts of MH kan een praktijkrichtlijn
naar eigen inzicht aanpassen voor de eigen praktijk. Wanneer de behandelaar besluit van de
richtlijnen af te wijken dient dit wel geargumenteerd te gebeuren. De richtlijn vormt de
input voor een protocol.
1.1.1 toelichting richtlijn: een fictief voorbeeld
WAT? In de richtlijn van therapietrouw in de dagelijkse praktijk wordt aangegeven dat het
imago van de praktijk belangrijk is (zachte toon gebruiken om de patiënt aan te spreken,
patiënt persoonlijk aanspreken met zijn familienaam, luisteren naar de vragen van de
patiënt, …)
4
1. INLEIDING RICHTGEVENDE DOCUMENTEN.................................................................................................. 3
1.1 RICHTLIJNEN.....................................................................................................................................................4
1.1.1 toelichting richtlijn: een fictief voorbeeld...............................................................................................4
1.1.2 het KIMO: kennisinstituut mondzorg.....................................................................................................5
1.1.2.1 voorbeelden van richtlijnen in de tandheelkunde..........................................................................................5
1.2 PROTOCOL.......................................................................................................................................................5
1.2.1 voorbeeld van een protocol in de tandheelkunde..................................................................................6
1.3 ZORGSTANDAARD..............................................................................................................................................6
1.3.1 voorbeelden van zorgstandaarden in de tandheelkunde.......................................................................6
2. HET PAROPROTOCOL 1998......................................................................................................................... 6
2.1 DE OUDE VERSIE VAN HET PAROPROTOCOL 1998....................................................................................................7
2.2 DE NIEUWE VERSIE VAN HET PAROPROTOCOL..........................................................................................................8
2.3 HOE AANPAKKEN?.............................................................................................................................................8
2.4 CPITN........................................................................................................................................................... 9
2.5 DPSI..............................................................................................................................................................9
2.5.1 categorie A...........................................................................................................................................11
2.5.1.1 Een patiënt met DPSI 0:................................................................................................................................11
2.5.1.2 Een patiënt met DPSI 1:................................................................................................................................12
2.5.1.3 Een patiënt met DPSI 2:................................................................................................................................12
2.5.2 categorie B............................................................................................................................................13
2.5.2.4 Een patiënt met DPSI 3-:...............................................................................................................................13
2.5.3 categorie C............................................................................................................................................13
2.5.3.1 Een patiënt met DPSI 3+:..............................................................................................................................13
2.5.3.2 een patiënt met DPSI 4:................................................................................................................................13
2.5.4 bespreking met de patiënt van de onderzoeksresultaten en de bevindingen......................................14
2.5.5 De initiële parodontale behandeling....................................................................................................14
2.5.6 de tussentijdse herbeoordeling............................................................................................................14
2.5.7 de herbeoordeling................................................................................................................................15
2.5.8 parodontale chirurgie...........................................................................................................................15
2.5.9 de eerste directe postoperatieve nazorg (1 week)...............................................................................15
2.5.10 postoperatieve nazorg (3 – 9 weken).................................................................................................16
2.5.11 postoperatieve evaluatie (3 maand) & postoperatieve evaluatie na regeneratietechniek (6 – 12
maanden)......................................................................................................................................................16
2.5.12 nazorg (3-4-6 maand).........................................................................................................................16
2.5.13 evaluatie (jaarlijks).............................................................................................................................16
2.5.14 algemeen............................................................................................................................................17
2.5.15 tips bij bepalen van de DPSI...............................................................................................................18
3. DIAGNOSTIEK EN THERAPIE...................................................................................................................... 19
3.1 PREVALENTIE VAN PARODONTITIS.......................................................................................................................19
3.2 HOE METEN IN ANDERE LANDEN?.......................................................................................................................20
3.3 FLOW CHART RICHTLIJN....................................................................................................................................20
3.4 HET PARODONTAAL ONDERZOEK........................................................................................................................21
3.4.1 anamnese.............................................................................................................................................21
3.4.1.1 administratieve anamnese (administratieve vragenlijst)..............................................................................22
3.4.1.2 medische anamnese (ASA-score)..................................................................................................................22
3.4.1.3 parodontale anamnese................................................................................................................................22
3.4.1.4 tips bij communicatie van een anamnese.....................................................................................................22
3.4.2 mondonderzoek....................................................................................................................................24
3.4.3 parodontiumstatus noteren (10min)....................................................................................................25
3.4.3.1 de ontbrekende elementen..........................................................................................................................27
3.4.3.2 De plaque score en tandsteen score............................................................................................................27
3.4.3.3 sondeerdiepten............................................................................................................................................27
3.4.3.4 bloeding na sonderen...................................................................................................................................28
1
, 3.4.3.5 recessies- en aanhechechtingsniveau...........................................................................................................29
3.4.3.6 furcaties........................................................................................................................................................29
3.4.3.7 de mobiliteit.................................................................................................................................................29
3.4.3.8 de prognose (na Rx onderzoek)....................................................................................................................30
3.4.4 mondfotografie....................................................................................................................................30
3.4.5 röntgenstatus.......................................................................................................................................30
3.4.6 het microbiologisch onderzoek.............................................................................................................34
3.4.7 bespreking van de onderzoeksresultaten.............................................................................................36
3.5 PREVENTIE IN DE PARODONTOLOGIE...................................................................................................................37
3.6 DE INITIËLE PARODONTALE BEHANDELING............................................................................................................37
3.6.1 inhoud...................................................................................................................................................37
3.6.2 het geven van instructie mondhygiëne aan de patiënt (45-60)...........................................................38
3.6.3 het verwijderen van alle aanwezige supra- en subgingivale plaque en tandsteen.............................39
3.7 TUSSENTIJDSE HERBEOORDELING (6 WEKEN)........................................................................................................41
3.8 DE HERBEOORDELING......................................................................................................................................42
3.9 PARODONTALE CHIRURGIE................................................................................................................................42
3.9.1 overzicht ingreep..................................................................................................................................42
3.10 POSTOPERATIEVE NAZORG..............................................................................................................................44
3.11 POSTOPERATIEVE EVALUATIE...........................................................................................................................45
3.12 NAZORG (3-4-6 MAAND)...............................................................................................................................45
3.13 EVALUATIE (JAARLIJKS)...................................................................................................................................47
4. ANTIBIOTICA............................................................................................................................................ 49
4.1 ANTIBIOTICA IN DE PARODONTOLOGIE.................................................................................................................49
4.2 LOKALE ANTIBIOTICA IN DE PARODONTOLOGIE......................................................................................................49
4.3 SYSTEMISCHE ANTIBIOTICA................................................................................................................................50
4.4 PROBIOTICA...................................................................................................................................................53
5. CHEMISCHE PLAQUEBESTRIJDING............................................................................................................. 54
5.1 SYSTEMATIC REVIEW (SR).................................................................................................................................55
5.2 MONDSPOELMIDDELEN....................................................................................................................................56
5.2.1 chloorhexidine......................................................................................................................................57
6. ORALE IMPLANTATEN (BASISPRINCIPES)..................................................................................................58
6.1 ONTSTEKINGSINFILTRAAT..................................................................................................................................60
6.2 PREVALENTIE..................................................................................................................................................60
6.2.1 factoren die een rol spelen...................................................................................................................60
6.2.2 risico- indicatoren voor ontstaan van mucositis en peri-implantitis....................................................61
6.2.3 start nazorg..........................................................................................................................................62
6.2.4 nazorg na de nulmeting.......................................................................................................................62
6.2.5 sonderen...............................................................................................................................................63
6.2.6 röntgenfoto’s........................................................................................................................................63
6.2.7 nazorg – frequentie..............................................................................................................................63
6.2.8 behandelen...........................................................................................................................................64
2
,1. inleiding richtgevende documenten
Per OLOD in de mondzorg: ECTS-fiche: doelstellingen:
Verleent kwalitatieve mondzorg vanuit een correcte beroepshouding
o Kennis van een gezond parodontium, van een ongezond parodontium, kennis
van risicofactoren en kennis van het verloop van de aandoeningen
Stelt bij elke patiënt de individuele behoefte aan mondzorg vast
Indiceert, verleent en evalueert mondzorg op basis van klinisch redeneren
Zorgt voor continuïteit in de mondzorg door het toepassen van een patiëntgericht
mondzorgtraject
Beheerst te wetenschappelijke basiskennis gerelateerd aan mondgezondheidszorg
Handboek parodontologie: diagnostiek
De parodontale status (klinisch onderzoek)
Analyse van de lichaamsvochten in relatie tot parodontitis
Microbiologische diagnostiek
Röntgendiagnostiek van het parodontium
Onderzoek van ademgeur
Paro-endoproblemen
Handboek parodontologie: therapie
Parodontale nazorg
Parodontale abces behandeling
Kroonverlenging
Etsbruggen en spalken
Behandeling van recessies
Brugconstructies
Orale implantaten
Ademgeurtherapie
Therapie van niet-plaque gerelateerde aandoeningen
Richtlijnen – protocollen – zorgstandaard
3
, Zorgen ervoor dat alle neuzen in dezelfde richting staan
Richtgevende documenten die gekoppeld zijn aan een bepaalde diagnose om de best
mogelijke zorg te verlenen
Je kunt het ook zien als een soort taal. Als we niet dezelfde taal spreken, verstaan we
elkaar niet. Twee verschillende richtlijnen en twee verschillende protocollen zullen
elkaar niet verstaan
Hulpmiddelen voor zorgverlener, verzekeraar en patiënt om bepaalde beslissingen te
nemen bij specifieke gezondheidsproblemen
De behandelaar blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud, de uitvoering en de
gevolgen van de zorg. Alle partijen die betrokken dragen hun eigen
verantwoordelijkheid.
1.1 richtlijnen
Een richtlijn is een leidraad voor de tandheelkundige praktijkvoering, een
document met aanbevelingen, adviezen en handelingsinstructies ter
ondersteuning van de besluitvorming van professionals in de zorg en
patiënten zoveel mogelijk aangevuld met voorbeelden van
formulieren, reglementen en informatie voor de patiënt.
In een richtlijn: bevorderen van de therapietrouw
“Het is goed voor de therapietrouw van patiënten dat je bij opnemen
van de telefoon na 3x rinkelen (wanneer) de patiënt persoonlijk
aanspreekt (wat), luistert naar de vraag van de patiënt (hoe)
conform burgers et al (waarom)
Een richtlijn zegt hoe iets kan.
In de mondzorg onderscheid met 2 soorten: klinische en
algemene richtlijnen
Klinische richtlijnen: hulpmiddelen bij het verlenen van de mondzorg
Algemene richtlijnen: hulpmiddelen bij de organisatie van de zorg en de
praktijkvoering
Een richtlijn is geen wettelijk voorschrift, maar op een wetenschappelijk inzicht (evidence)
praktijkervaring en consensus gebaseerde aanbeveling. Als men hieraan voldoet zal men in
het algemeen ook aan de wetgeving voldoen. Een tandarts of MH kan een praktijkrichtlijn
naar eigen inzicht aanpassen voor de eigen praktijk. Wanneer de behandelaar besluit van de
richtlijnen af te wijken dient dit wel geargumenteerd te gebeuren. De richtlijn vormt de
input voor een protocol.
1.1.1 toelichting richtlijn: een fictief voorbeeld
WAT? In de richtlijn van therapietrouw in de dagelijkse praktijk wordt aangegeven dat het
imago van de praktijk belangrijk is (zachte toon gebruiken om de patiënt aan te spreken,
patiënt persoonlijk aanspreken met zijn familienaam, luisteren naar de vragen van de
patiënt, …)
4
