Samenvatting sociologisch perspectief 2

SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF
DEEL 1: MACHT EN ONGELIJKHEID


HOOFDSTUK 11: ONGELIJKHEID
11.1 KASTE, STAND EN KLASSE: DE
VERBORGEN PIJN VAN GELIJKHEID
 Sociale ongelijkheid
o Verschillen in controle over het genot van begeerde goederen, diensten, rechten,
gevoelens en ervaringen
 Die ongelijkheden kunnen betrekking hebben op alle mogelijk objecten; geld,
een aangename woning, wagens, respect…
 Mate van ongelijkheid
o Niet in alle landen hetzelfde
o Verandert doorheen de tijd
 Onze houding ten opzichte van ongelijkheid
o Egalitaire maatschappij:
 Formele gelijkheid
- Gelijke gevallen (mannen en vrouwen) moeten gelijk behandeld
worden
 Steven naar grotere gelijkheid
 Sociale stratificatie
o Wijze waarop ongelijkheid in bepaalde samenleving vorm krijgt:
 Slavernij: een extreme vorm van ongelijkheid waarin de ene persoon
eigenaar is van de andere en deze als een voorwerp kan behandelen
 Kastensysteem: doorgans worden vier grote kasten onderscheiden (1)
priesters, (2) krijgers, (3) handelaars, (4) arbeiders en de ‘untouchables’ die
door niemand behalve door de leden van de eigen kaste mogen worden
aangeraakt
- Het lidmaatschap in de kaste is erfelijk
 Standen
 Formele ongelijkheid:
- Positie gelegitimeerd in termen van geloof of opvattingen over mens
en maatschappij
- Geen persoonlijke verdienste ( = toegewezen status)
- Sluiting (door overerving sociale status, regels die omgang beperken,
sociale mobiliteit moeilijk) en segregatie
o Elke groep heeft een bepaalde plaats
o Stratificatie VANDAAG:
 Klassenkarakter
- Slavernij, kasten en standen zijn afgeschaft
 Sociale klassen onderscheiden zich van elkaar omdat zij in verschillende mate
schaarse en begeerde goederen hebben en omdat zij ook in verschillende
mate de middelen hebben om die schaarse en begeerde goederen te
verwerven
 Een zeer belangrijk nevenproduct van de overgang van kaste en stand naar
klasse, is dat de ongelijkheid nu betrekking heeft op het individu
 Formele gelijkheid – feitelijke ongelijkheid

, - Iedereen in principe gelijk
- Feitelijke ongelijkheid > bekwaamheid of onbekwaamheid individuen
en groepen ( = verworven status)
o “Maak het onderscheid onwettig en ge krijgt discriminatie, schaf de oude manieren
van sociale onderscheid af en ge krijgt racisme” – Louis Dumont


11.2 PERVERSE COMPENSATIES: STATUS EN
SMAAK
11.2.1 ONGELIJKHEID EN COLLECTIVITEIT
 Ongelijkheid = sociale stratificatie
o Ongelijkheid veronderstelt een ‘hiërarchiserend mechanisme’ waardoor de ene
sociale positie hoger wordt geplaatst dan de andere
 Sociale ongelijkheid: studie van gemeenschappelijke tendensen
 Collectieve ongelijkheid: ongelijkheid in een bepaalde soort collectiviteit
o Ongelijkheid die tot stand komen in de verschillende beroepen, generaties
 Maatschappelijke ongelijkheid: ongelijkheid in de maatschappij


11.2.2 STATUSCOMPENSATIE EN BEVESTIGING VAN
LAGE STATUS
 Statuscompensatie
o Peer group: tegengestelde
gedragsvormen
o Vanuit twee invalshoeken te bekijken:
 Bekeken vanuit betrokken
individuen:
- Op een andere manier
aanzien verwerven
 Bekeken vanop afstand:
- Pervers mechanisme om
‘kansarmen’ op hun
plaats te houden
- Reproductie ongelijkheid



11.2.3 ETIKETTERING
= labeling theory
 Afwijkend gedrag  reputatie of etiket
 Gevolgen:
o Etiketbevestigende reacties van anderen: gaan gedrag sneller interpreteren als
storend
o Geëtiketteerde persoon internaliseert negatieve verwachtingen, gaat ernaar
handelen en maakt ze op die manier uiteindelijk waar  etiketbevestigend gedrag
 Bv. kans van ex-gevangenen om werk te vinden


11.2.4 ONGELIJKHEID EN SMAAK
 Statusdimensies: verschillen waardoor mensen sociaal geplaatst worden
o Bv. onderwijs

, o Bv. inkomen
o Bv. etniciteit
 Wat in de ene collectiviteit louter nevenschikkende verschillen zijn, zijn in
een andere collectiviteit soms een belangrijke bron van sociale ongelijkheid.
Die verschillen worden dan beschouwd als statusdimensies.
 Statusconsistentie: tussen verschillende soorten ongelijkheid systematisch verband
 Statusinconsistentie  compenserend gedrag  streven naar statusconsistentie beïnvloedt
smaak
o Een aantal van die
inconsistenties zijn bijzonder
relevant, omdat zij wrijvingen
tussen belangrijke
statusdimensies aan het licht
brengen, die inconsistenties
worden in de maatschappijen
waarin zij voorkomen doorgaans
ook duidelijk onderkend en
uitdrukkelijk benoemd
 Zoals de uitdrukking:
nieuwe rijken  meer
geld hebben dan smaak
o Intellectuele beroepen


11.3 THEORIE VAN DE NIETSDOENDE KLASSE
 In kapitalistisch systeem: status > bezit: “wie veel heeft, is veel”
o Status was niet langer gekoppeld aan de stand of kaste waarin men werd geboren,
maar was een individuele eigenschap geworden
 De status werd beschouwd als een verworven eigenschap van het individu,
niet als een eigenschap eigen aan de stand of kaste
 Statusdistinctie:
o Einde 19de eeuw, Amerika: nietsdoende klasse – opvallende consumptie (duur,
verspillend)
 Wat men deed, moest duur en verspillend zijn en getuigen van zeeën van
tijd; men moest laten zien dat het zicht kon veroorloven ‘niets te doen’, dat
men niet moest werken, geen enkele productieve activiteit moest doen
o Nu: druk, druk, druk
o Distinctie = onderscheiden
 Wat deden rijke mensen om duidelijk te maken dat ze rijk waren
 Mensen kunnen zien tot welke groep/status je behoort


11.4 STATUS, SMAAK EN DISTINCTIE
 Bourdieu:
o Levensstijl
o Gedragspatronen  gebonden aan sociale positie, niet individuele
o Opvattingen keuze
o Smaak
 externe levensstijl geïnternaliseerd als smaak!
 Bourdieu:
o Klassenpositie geeft toegang tot:

,  Economische kapitaal = vermogen, geld
 Cultureel kapitaal = onderwijsniveau, kennis, informatie, vaardigheden
 Sociaal kapitaal = sociale relaties en netwerken
 De combinatie tussen de kapitalen levert ervaringen en een leerproces op
o Bv. iemand die opgroeit in een gezin met belangstelling voor ballet zal waarschijnlijk
meer van ballet kennen dan de doorsnee persoon. Dat alles draagt bij tot een smaak
voor ballet.
 Die worden geïnternaliseerd (deel van wie we zijn)
 Beïnvloedt ons gedrag
o “omdat men in een bepaald sociaal milieu opgroeit, verwerft men bepaalde
vaardigheden die een bepaalde smaak mogelijk maken, maar heeft men ook de
middelen om die smaak te tonen en ontmoet men mensen die deze smaak delen.”
 Habitus = geheel van factoren die bij een individu een bepaalde smaak en daarbij
behorende gedragspatronen waarschijnlijk maken
o Men groeit op in een bepaald milieu
 Verwerft een aantal vaardigheden / vormen van kapitaal
- Die maken bepaalde gedragspatronen en een bepaalde smaak
waarschijnlijk
o Habitus is meer dan een smaak




 Bourdieu
o Hoge klasse: goût de luxe
 Schaars, moeilijk toegankelijk
 Veel economisch, sociaal, cultureel kapitaal nodig
o Middenklassen: nabootsing
 Scherp bewust van statuswaarde smaken, consumptie, culturele praktijken
 Gekneld tussen de lage klasse waarvan zij zich wil onderscheiden en de hoge
klasse die zij wil nabootsen
o Lagere klasse: goût de necessité
 Alle vormen van kapitaal zijn schaars, dus er kan niet kwistig of slordig mee
worden omgesprongen
 Dingen moeten nuttig zijn