4.1 - Ontwikkeling v het leven
Ontstaan v organische stoffen en levende cellen
• Vóór ontstaan v leven → chemische evolutie.
• Biogenese theorie: ontstaan v leven uit levenloze materie.
o Oeratmosfeer: gasmengsel zonder zuurstof.
§ Toevoer v energie (bliksemontlading, uv-straling) → gassen ioniseren →
organische stoffen uit anorganische stoffen gemaakt.
• Anorganische stoffen
o Komen zowel in organismen voor als in de levenloze natuur.
o Kleine, eenvoudig gebouwde moleculen.
o Bv. CO2, H2O, keukenzout (NaCl), O2 (g).
• Organische stoffen
o Afkomstig v organismen of producten v organismen.
o Relatief grote, ingewikkeld gebouwde moleculen.
o Moleculen bevatten 1/meer atomen C, H, N en (vaak) O.
o Bv. koolhydraten (glucose, zetmeel), eiwitten (aminozuren),
nucleotiden, vetzuren.
o Oerzeeën: verdamping → indikking → organische soep → ontstaan v grote
organische moleculen → rangschikking in 'druppeltjes’ (protobionten) → ontstaan v
eerste cellen.
o Is vorm v zelforganisatie: er ontstaan eenheden met nieuwe eigenschappen
op een hoger organisatieniveau.
• Theorie v Shock: leven is ontstaan op bodem v/d zee.
o Black smokers: vulkanische schoorstenen waar water onder hoge druk uit
zeebodem spuit → mineralen aanwezig → zwart water → ontstaan protobionten.
• Miller-Urey-experiment: nabootsen v/h ontstaan v organische uit anorganische stoffen.
Prokaryoten
• Prokaryoten
o Eencellige organismen zonder celkern of andere zichtbare organellen.
o Kringvormig DNA-molecuul (los i/h cytoplasma).
o Eerste organismen op aarde waren prokaryoot. Ze waren:
§ Anaeroob: leven in milieu zonder zuurstof.
§ Heterotroof:
• Kunnen geen organische stoffen maken uit anorganische stoffen.
• Hebben andere organismen nodig als voedsel.
• Nemen organische + anorganische stoffen op uit milieu.
• Cyanobacteriën (blauwalg): bacteriën die in staat zijn tot fotosynthese.
o Autotroof:
§ Kunnen organische stoffen maken uit alleen anorganische stoffen.
§ Hebben geen andere organismen nodig als voedsel.
§ Nemen anorganisch stoffen op uit milieu.
o Produceren zuurstof.
Thema 4 Ecologie 1
Ontstaan v organische stoffen en levende cellen
• Vóór ontstaan v leven → chemische evolutie.
• Biogenese theorie: ontstaan v leven uit levenloze materie.
o Oeratmosfeer: gasmengsel zonder zuurstof.
§ Toevoer v energie (bliksemontlading, uv-straling) → gassen ioniseren →
organische stoffen uit anorganische stoffen gemaakt.
• Anorganische stoffen
o Komen zowel in organismen voor als in de levenloze natuur.
o Kleine, eenvoudig gebouwde moleculen.
o Bv. CO2, H2O, keukenzout (NaCl), O2 (g).
• Organische stoffen
o Afkomstig v organismen of producten v organismen.
o Relatief grote, ingewikkeld gebouwde moleculen.
o Moleculen bevatten 1/meer atomen C, H, N en (vaak) O.
o Bv. koolhydraten (glucose, zetmeel), eiwitten (aminozuren),
nucleotiden, vetzuren.
o Oerzeeën: verdamping → indikking → organische soep → ontstaan v grote
organische moleculen → rangschikking in 'druppeltjes’ (protobionten) → ontstaan v
eerste cellen.
o Is vorm v zelforganisatie: er ontstaan eenheden met nieuwe eigenschappen
op een hoger organisatieniveau.
• Theorie v Shock: leven is ontstaan op bodem v/d zee.
o Black smokers: vulkanische schoorstenen waar water onder hoge druk uit
zeebodem spuit → mineralen aanwezig → zwart water → ontstaan protobionten.
• Miller-Urey-experiment: nabootsen v/h ontstaan v organische uit anorganische stoffen.
Prokaryoten
• Prokaryoten
o Eencellige organismen zonder celkern of andere zichtbare organellen.
o Kringvormig DNA-molecuul (los i/h cytoplasma).
o Eerste organismen op aarde waren prokaryoot. Ze waren:
§ Anaeroob: leven in milieu zonder zuurstof.
§ Heterotroof:
• Kunnen geen organische stoffen maken uit anorganische stoffen.
• Hebben andere organismen nodig als voedsel.
• Nemen organische + anorganische stoffen op uit milieu.
• Cyanobacteriën (blauwalg): bacteriën die in staat zijn tot fotosynthese.
o Autotroof:
§ Kunnen organische stoffen maken uit alleen anorganische stoffen.
§ Hebben geen andere organismen nodig als voedsel.
§ Nemen anorganisch stoffen op uit milieu.
o Produceren zuurstof.
Thema 4 Ecologie 1
