DVi: Meso Preventie: een reis door de tijd
werken aan gezondheid: vroeger, nu en later
sterke evolutie doorheen de afgelopen eeuw
1. Volksgezondheid – Public health
*19e E industrialisering met slechte arbeids- en woonomstandigheden
veel infectieziekten
Eerste helft 19e E: “Laissez-faire” = het werd onhoudbaar en te veel
DUS: *van een vooruitgang in de geneeskunde/bacteriologie
de ziekte is rechstreeks gelinkt aan leefomstandigheden en is dus vermijdbaar.
o GZH
= focus op afzezigheid van ziekte = biomedisch model
o Strategie
= collectieve overheidsmaatregelen voor ziektepreventie
o Actoren (betrokkenen)
= (para)medici, overheid
o Gevolg
= daling van infeciteziekten + langere levensduur
Vb: drinkwatervoorziening, handzeep, vaccinaties,…
2. Gezondheidsvoorlichting (GVO) – Health education
*1920-1970 wereldoorlogen met hongersnood, fysieke en psychologische trauma’s
o Verandering maatschappij (sociale structuren, mobiliteit, levensbeschouwing)
o Gevolgen levensstijl (andere beleving v seksualiteit/relaties)
o Langer leven maar lijden aan chronische ziekten ten gevolge v levensstijl
(kanker, hart- en vaatziekten, soa’s)
kennis is voldoende, focussen op educatie = model: de mens als rationeel wezen
Vb: op school, affiches van SOA’s
*1970 gedragswetenschappelijke benadering komt in de kijker
evolutie van infectieziekten naar welvaartziekten
Focus op ‘behavioral risk factors’ (roken, voeding, beweging, veilige seks)
, o GZH
= toestand van volledige fysiek, psychisch en sociaal welbevinden (WHO,
1946)
o Strategie
= voorlichting, opvoeding, kennis vergroten
o Actoren
= (para)medici, onderwijs, gedragswetenschappen
o Gevolg
= daling rookgedrag, daling wiegendood, daling hartinfarcten, daling SOA’s
3. Gezondehidsbevordering – Health promotion
*1970-1990 blijvende toename welvaartziekten (obesitas)
bewustzijn rond gzhongelijkeheid en belang sociale determinanten van
gezondheid
eenzijdige aanpak is ‘dweilen met kraan open’
educatie alleen volstaat niet!
Model van Lalonde 1974
Ottawa Charter (1986)
= basisdocument voor gezondheidspromotie
= een antwoord op het probleem vd toenemende welvaartziekten
= definiering, afbakening vh werkveld en de principes v gezondheidsbevordering
“Gezondheidsbevordering is het proces waarbij individuen en gemeenschappen in
staat gesteld worden om controle te verwerven over de determinanten van
gezondheid en zo hun gezondheid te verbeteren.”
werken aan gezondheid: vroeger, nu en later
sterke evolutie doorheen de afgelopen eeuw
1. Volksgezondheid – Public health
*19e E industrialisering met slechte arbeids- en woonomstandigheden
veel infectieziekten
Eerste helft 19e E: “Laissez-faire” = het werd onhoudbaar en te veel
DUS: *van een vooruitgang in de geneeskunde/bacteriologie
de ziekte is rechstreeks gelinkt aan leefomstandigheden en is dus vermijdbaar.
o GZH
= focus op afzezigheid van ziekte = biomedisch model
o Strategie
= collectieve overheidsmaatregelen voor ziektepreventie
o Actoren (betrokkenen)
= (para)medici, overheid
o Gevolg
= daling van infeciteziekten + langere levensduur
Vb: drinkwatervoorziening, handzeep, vaccinaties,…
2. Gezondheidsvoorlichting (GVO) – Health education
*1920-1970 wereldoorlogen met hongersnood, fysieke en psychologische trauma’s
o Verandering maatschappij (sociale structuren, mobiliteit, levensbeschouwing)
o Gevolgen levensstijl (andere beleving v seksualiteit/relaties)
o Langer leven maar lijden aan chronische ziekten ten gevolge v levensstijl
(kanker, hart- en vaatziekten, soa’s)
kennis is voldoende, focussen op educatie = model: de mens als rationeel wezen
Vb: op school, affiches van SOA’s
*1970 gedragswetenschappelijke benadering komt in de kijker
evolutie van infectieziekten naar welvaartziekten
Focus op ‘behavioral risk factors’ (roken, voeding, beweging, veilige seks)
, o GZH
= toestand van volledige fysiek, psychisch en sociaal welbevinden (WHO,
1946)
o Strategie
= voorlichting, opvoeding, kennis vergroten
o Actoren
= (para)medici, onderwijs, gedragswetenschappen
o Gevolg
= daling rookgedrag, daling wiegendood, daling hartinfarcten, daling SOA’s
3. Gezondehidsbevordering – Health promotion
*1970-1990 blijvende toename welvaartziekten (obesitas)
bewustzijn rond gzhongelijkeheid en belang sociale determinanten van
gezondheid
eenzijdige aanpak is ‘dweilen met kraan open’
educatie alleen volstaat niet!
Model van Lalonde 1974
Ottawa Charter (1986)
= basisdocument voor gezondheidspromotie
= een antwoord op het probleem vd toenemende welvaartziekten
= definiering, afbakening vh werkveld en de principes v gezondheidsbevordering
“Gezondheidsbevordering is het proces waarbij individuen en gemeenschappen in
staat gesteld worden om controle te verwerven over de determinanten van
gezondheid en zo hun gezondheid te verbeteren.”
