Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
9. NIERFUNCTIE, REGULATIE
Inhoud
Hoorcolleges
Een patiënt met acidose en overvulling (PD)
Zout- en waterreabsorptie – 1 transporteiwitten selectiviteit
Zout- en waterreabsorptie – 2 countercurrent principes in de nier
Regulatie van zout- en waterhuishouding en bloeddrukregulatie
Zuur-base balans
Renale zuur-base fysiologie
Klinische elektrolytstoornissen
Integratie/responsiecollege
Zelfstudieopdrachten
Regulatie water- en zouthuishouding
Zout-en waterreabsorptie door de nier
Het zuur-base evenwicht
Zuur-base regulatie door de nier
Vaardigheidsonderwijs
Meten van prostaat-weerstand
Afbeeldend onderzoek van nieren en urinewegen/ nucleaire beeldvorming
HOORCOLLEGES
Een patiënt met acidose en overvulling (PD)
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 1
(€5-, per blok)
,Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
67-jarige man heeft een niertransplantatie gehad; eerder doorgemaakt MI, bypass
operatie, nierstenen en NI op basis van vaatlijden. Hij komt op de SEH met klachten
van kortademigheid al bij minimale inspanning. De klachten verbeteren in rust,
maar ook ’s nachts treden de klachten op (zes kussens nodig). Verder is de patiënt
misselijk, heeft pitting oedeem van de enkels en pijn op de borst.
DD van dyspnoe: toegenomen vraag naar ventilatie; afwijkingen respiratoire
spieren; afwijkende impedantie luchtwegen; abnormaal ademhalingspatroon;
afwijkende bloedgassen.
Bij longoedeem is het extracellulair volume (interstitium) toegenomen, dit geeft roze
schuimachtig sputum. De patiënt is overvult en kreeg dyspnoe ten gevolge van
hypoxie.
Bij lichamelijk onderzoek zijn de harttonen zuiver, wel is een extra harttoon te
horen wat kan duiden op decompensatio cordis. Over de longen zijn basale
crepitaties te horen aan het eind van de inademing, dit wordt veroorzaakt door
longblaasjes die openknappen. Het pitting enkeloedeem duidt op vochtophoping. De
thoraxfoto laat een vergroot hart zien en pleuravocht.
De diagnose is een circulatoire overvulling met dyspnoe als gevolg van hypoxie en
hypoxie als gevolg van verminderde diffusie van zuurstof door longoedeem.
Dezelfde patiënt komt enige tijd later weer op de SEH met de klacht
kortademigheid. De patiënt is kortademig sinds een dag, deze kortademigheid is
meer hijgerig van karakter, is constant aanwezig en neemt niet toe bij inspanning.
Hierbij hoeft de patiënt niet te hoesten, maar heeft hij wel al langere tijd jeuk over het
gehele lichaam, zijn conditie is achteruit gegaan. Hij hoeft niet vaker plassen.
De jeuk kan op een eindstadium van nierinsufficiëntie duiden door opstapeling van
afvalstoffen.
Bloeduitslagen:
Er is sprake van een metabole acidose bij NI met dyspnoe als gevolg van
respiratoire compensatie.
Zout- en waterreabsorptie – 1 transporteiwitten selectiviteit
In de PT vindt de bulk reabsorptie van zout en water plaats (>90% van gefiltreerde
zouten en water). Hier leidt natriumreabsorptie tot waterreabsorptie door middel van
osmose.
Voor de selectieve reabsorptie van water en zout (na de PT), het concentreren of
verdunnen van de urine, is het belangrijk om de zout- en waterreabsorptie te
scheiden. Hiervoor wordt de osmotische gradiënt in de medulla gebruikt.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 2
(€5-, per blok)
,Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
PCT= proximal convoluted tubule; PST = proximal straight tubule; tDLH = thin
descending limb; tALH: thin ascending limb; TAL = thick ascending lib; DCT = distal
convoluted tubule; CNT = connecting tubule; CCT = cortical colleting duct; IMCD =
inner medullary collecting duct.
Na+ reabsorptie: waar en hoe?
Natriumreabsorptie vindt in alle delen van het nefron plaats, behalve in de dunne
dalende lis van Henle:
- PT: vele Na-co-transporters (transcellulair)
- tALH: osmotisch (paracellulair)
- TAL: Na,K2Cl co-transporter (transcellulair)
- DCT: Na,Cl co-transporter (transcellulair)
- CCT + MCD: ENaC natriumkanaal (transcellulair; gereguleerd)
Natriumreabsorptie in de TAL (dikke opstijgende been lis van Henle). De NKCC
transporteert naast Na, 2 Cl en K. Er is nog veel Na aanwezig (140mmol) en de K-
concentratie (4-5mmol) is niet toereikend. Daarom is er ROMK, een K-kanaal
waardoor K terug de urine in kan. Niet al het K kan terugvloeien anders kan de Na/K-
ATPase niet meer werken, daarom is het filtraat +15mV. Cl kan door het kanaal CIC
en belemmert het transport niet.
Natriumreabsorptie in de DCT (distale tubulus). De NCC transporteert Na en Cl. Het
transport is elektroneutraal omdat er een positieve en negatieve lading verdwijnen. Cl
kan de cel basolateraal verlaten door de CIC. Het is opnieuw secundair actief
transport gedreven door de Na/K-ATPase.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 3
(€5-, per blok)
, Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
Natriumtransport in de hoofdcel (PC) van de verzamelbuis. Het ENaC is een
specifieke Na-transporter welke Na uit het filtraat haalt. Het transport stopt alleen
wanneer het lumen te negatief wordt, dus zit ook hier een ROMK om de lading te
compenseren (K het filtraat in).
H2O reabsorptie: waar en hoe?
Waterreabsorptie is na de PT gescheiden van natriumreabsorptie en vindt plaats in:
- PT: osmotisch (passief)
- tDLH: osmotisch (passief)
- CCT/MCD: osmotisch (passief; gereguleerd door ADH)
Waterreabsorptie gaat voor een groot deel via osmose paracellulair (vooral in de
PT). Aquaporines (AQP) maken transcellulair transport van water mogelijk. AQP-1
bevindt zich in de PT en tDLH aan de apicale en basolaterale zijde, het kanaal is
constitutief. AQP-2 bevindt zich aan de apicale zijde van de hoofdcel (PC) van de
verzamelbuis, het kanaal is reguleerbaar. AQP-3 en AQP-4 bevinden zich aan de
basolaterale zijde van de hoofdcel van de verzamelbuis, de kanalen zijn constitutief.
Vanwege de tight-junctions is er geen paracellulair watertransport mogelijk in de
PC. ADH is verantwoordelijk voor inbouw en activatie van AQP-2.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 4
(€5-, per blok)
9. NIERFUNCTIE, REGULATIE
Inhoud
Hoorcolleges
Een patiënt met acidose en overvulling (PD)
Zout- en waterreabsorptie – 1 transporteiwitten selectiviteit
Zout- en waterreabsorptie – 2 countercurrent principes in de nier
Regulatie van zout- en waterhuishouding en bloeddrukregulatie
Zuur-base balans
Renale zuur-base fysiologie
Klinische elektrolytstoornissen
Integratie/responsiecollege
Zelfstudieopdrachten
Regulatie water- en zouthuishouding
Zout-en waterreabsorptie door de nier
Het zuur-base evenwicht
Zuur-base regulatie door de nier
Vaardigheidsonderwijs
Meten van prostaat-weerstand
Afbeeldend onderzoek van nieren en urinewegen/ nucleaire beeldvorming
HOORCOLLEGES
Een patiënt met acidose en overvulling (PD)
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 1
(€5-, per blok)
,Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
67-jarige man heeft een niertransplantatie gehad; eerder doorgemaakt MI, bypass
operatie, nierstenen en NI op basis van vaatlijden. Hij komt op de SEH met klachten
van kortademigheid al bij minimale inspanning. De klachten verbeteren in rust,
maar ook ’s nachts treden de klachten op (zes kussens nodig). Verder is de patiënt
misselijk, heeft pitting oedeem van de enkels en pijn op de borst.
DD van dyspnoe: toegenomen vraag naar ventilatie; afwijkingen respiratoire
spieren; afwijkende impedantie luchtwegen; abnormaal ademhalingspatroon;
afwijkende bloedgassen.
Bij longoedeem is het extracellulair volume (interstitium) toegenomen, dit geeft roze
schuimachtig sputum. De patiënt is overvult en kreeg dyspnoe ten gevolge van
hypoxie.
Bij lichamelijk onderzoek zijn de harttonen zuiver, wel is een extra harttoon te
horen wat kan duiden op decompensatio cordis. Over de longen zijn basale
crepitaties te horen aan het eind van de inademing, dit wordt veroorzaakt door
longblaasjes die openknappen. Het pitting enkeloedeem duidt op vochtophoping. De
thoraxfoto laat een vergroot hart zien en pleuravocht.
De diagnose is een circulatoire overvulling met dyspnoe als gevolg van hypoxie en
hypoxie als gevolg van verminderde diffusie van zuurstof door longoedeem.
Dezelfde patiënt komt enige tijd later weer op de SEH met de klacht
kortademigheid. De patiënt is kortademig sinds een dag, deze kortademigheid is
meer hijgerig van karakter, is constant aanwezig en neemt niet toe bij inspanning.
Hierbij hoeft de patiënt niet te hoesten, maar heeft hij wel al langere tijd jeuk over het
gehele lichaam, zijn conditie is achteruit gegaan. Hij hoeft niet vaker plassen.
De jeuk kan op een eindstadium van nierinsufficiëntie duiden door opstapeling van
afvalstoffen.
Bloeduitslagen:
Er is sprake van een metabole acidose bij NI met dyspnoe als gevolg van
respiratoire compensatie.
Zout- en waterreabsorptie – 1 transporteiwitten selectiviteit
In de PT vindt de bulk reabsorptie van zout en water plaats (>90% van gefiltreerde
zouten en water). Hier leidt natriumreabsorptie tot waterreabsorptie door middel van
osmose.
Voor de selectieve reabsorptie van water en zout (na de PT), het concentreren of
verdunnen van de urine, is het belangrijk om de zout- en waterreabsorptie te
scheiden. Hiervoor wordt de osmotische gradiënt in de medulla gebruikt.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 2
(€5-, per blok)
,Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
PCT= proximal convoluted tubule; PST = proximal straight tubule; tDLH = thin
descending limb; tALH: thin ascending limb; TAL = thick ascending lib; DCT = distal
convoluted tubule; CNT = connecting tubule; CCT = cortical colleting duct; IMCD =
inner medullary collecting duct.
Na+ reabsorptie: waar en hoe?
Natriumreabsorptie vindt in alle delen van het nefron plaats, behalve in de dunne
dalende lis van Henle:
- PT: vele Na-co-transporters (transcellulair)
- tALH: osmotisch (paracellulair)
- TAL: Na,K2Cl co-transporter (transcellulair)
- DCT: Na,Cl co-transporter (transcellulair)
- CCT + MCD: ENaC natriumkanaal (transcellulair; gereguleerd)
Natriumreabsorptie in de TAL (dikke opstijgende been lis van Henle). De NKCC
transporteert naast Na, 2 Cl en K. Er is nog veel Na aanwezig (140mmol) en de K-
concentratie (4-5mmol) is niet toereikend. Daarom is er ROMK, een K-kanaal
waardoor K terug de urine in kan. Niet al het K kan terugvloeien anders kan de Na/K-
ATPase niet meer werken, daarom is het filtraat +15mV. Cl kan door het kanaal CIC
en belemmert het transport niet.
Natriumreabsorptie in de DCT (distale tubulus). De NCC transporteert Na en Cl. Het
transport is elektroneutraal omdat er een positieve en negatieve lading verdwijnen. Cl
kan de cel basolateraal verlaten door de CIC. Het is opnieuw secundair actief
transport gedreven door de Na/K-ATPase.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 3
(€5-, per blok)
, Uitwerkingen geneeskunde 1B2 - R. Schuttevaêr
Natriumtransport in de hoofdcel (PC) van de verzamelbuis. Het ENaC is een
specifieke Na-transporter welke Na uit het filtraat haalt. Het transport stopt alleen
wanneer het lumen te negatief wordt, dus zit ook hier een ROMK om de lading te
compenseren (K het filtraat in).
H2O reabsorptie: waar en hoe?
Waterreabsorptie is na de PT gescheiden van natriumreabsorptie en vindt plaats in:
- PT: osmotisch (passief)
- tDLH: osmotisch (passief)
- CCT/MCD: osmotisch (passief; gereguleerd door ADH)
Waterreabsorptie gaat voor een groot deel via osmose paracellulair (vooral in de
PT). Aquaporines (AQP) maken transcellulair transport van water mogelijk. AQP-1
bevindt zich in de PT en tDLH aan de apicale en basolaterale zijde, het kanaal is
constitutief. AQP-2 bevindt zich aan de apicale zijde van de hoofdcel (PC) van de
verzamelbuis, het kanaal is reguleerbaar. AQP-3 en AQP-4 bevinden zich aan de
basolaterale zijde van de hoofdcel van de verzamelbuis, de kanalen zijn constitutief.
Vanwege de tight-junctions is er geen paracellulair watertransport mogelijk in de
PC. ADH is verantwoordelijk voor inbouw en activatie van AQP-2.
Voor meer informatie over 1B2 / interesse in uitwerkingen andere blokken email naar: 4
(€5-, per blok)
