Inleiding Kinder- en
Jeugdpsychopathologie en psychiatrie
- Spreekt niet over stoornis ondanks 20% wel aan deze vereisten voldoet -> bezwarende term
OVERZICHT
Kinderpsychiatrie, inleiding
I. Neurobiologische Ontwikkelingsstoornissen (NBOS)
1. Autisme
2. ADHD
3. Tics en Tourette
II. Specifieke kinderangststoornissen
1. Separatieangststoornis en schoolfobie
2. Selectief mutisme
III. Trauma- en stressgerelateerde stoornissen
1. Trauma
2. Hechting en Mishandeling
IV. Gedragsstoornissen
V. Overige (stemmingsstoornissen, eetstoornissen, OCD, psychose, …) vanuit K&J perspectief
Besluit
Inleidende les
• K&J-psychopathologie
• Historiek
• Classificatie
• Neurobiologische ontwikkeling
• Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
Kinder- en jeugdpsychopathologie
• Studie van kennis en praktijk m.b.t. psychiatrische beelden bij 0-18 j.
o Kan voorkomen dat personen van bv 20j ook nog hier terechtkomen aangezien de
problematieken gelinkt zijn aan de vroegere gezinssituatie
• Leeftijdsafhankelijke nosologie en classificatie
o 0-5j: DC 0-5
o 6-18j: DSM-5
• Kinderpsychiatrie = Gezinspsychiatrie
o Beschrijving van problemen zijn geënt op het kind MAAR kind is niet los te zien van
zijn/haar gezin
• GEDEELDE DOMEINEN MET VOLWASSENENPSYCHIATRIE
o Peripartale psychiatrie/infant psychiatrie (jong gezin met problemen kan problemen
bij kind opleveren)
o KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
▪ Kindreflex: reflex bij hulpverleners in volwassenen hulp om ook na te gaan
hoe ouderrol beïnvloed wordt
o Transitiepsychiatrie (transitie van kind naar volwassene)
o Kennisdeling (wetenschap, methodieken, therapieën, …)
Pagina 1 van 62
, ▪ Tussen verschillende domeinen
• Ontwikkeling centraal (aandacht voor eigenheid van kind en jongere ipv gelijkenis met
volwassenen)
o Hersenontwikkeling
o Nature-nurture transactionaliteit (uitwisseling)
▪ Hersenen: use it or lose it (niet gebruiken = niet ontwikkelen)
▪ Gen-omgevingsinteracties (talenten ontwikkelen of net beperken door
omgeving)
o Ontwikkelingsdomeinen
▪ Psychomotorisch (bewegen en zo ervaren, via psyche
▪ Socio-emotioneel
▪ Cognitief (intellectueel)
▪ Moreel (juiste waarden, normen en ethisch systeem opgebouwd)
▪ Identiteit (integratie van alles wat je tot eigen persoon maakt)
• Verschillen tussen volwassenen en kinder-en jeugdpyschiatrie
o Mediatie: via ouders of school
• Aparte kennis, tijdschriften, teksten
o Gids voor hervormingen van GGZ
o Aparte opleidingen
o Aparte protocollen
Historiek
• Jongere discpline - Veranderende positie van het kind doorheen de geschiedenis
o Grieken: kind heeft bescherming nodig (geen mini-volwassene)
▪ Plato (428-348 BC): verwenning -> prikkelbaarheid, tirannie -> somberheid
(nadenken over opvoeding)
o Middeleeuwen (55-1500): ambivalentie tov ‘kind’ =
▪ Kleine volwassene met economische waarde
▪ Toch ook spel
▪ Disciplinering – tuchtiging (hoe kinderen moeten luisteren naar
volwassenen)
o (18e E) Verlichting: Rousseau (1712-1778)
▪ Opvoeding & onderwijs belangrijker dan economisch nut
▪ Ontwikkelingsgericht leren (maakbaarheid van goed mens)
o Eerste ‘kinderpsychiatrische behandeling’
Pagina 2 van 62
, ▪ L’enfant sauvage de Aveyron (1801): wolvenkind dat later werd opgevoed
door mensen
• 5 jaar opvoedingstraining:
o geen taal verworven
o wel enigszins gesocialiseerd
• Discussie: itard/pinel: aanleg versus opvoeding nature versus nurture
(gevoelige periode om bepaalde zaken zoals taal te leren?)
o Eerste kinderpsychiatrische beschrijvingen
▪ Heinrich Hoffman: Der Struwwelpeter (1845)
= Gedichten over hoe ‘misgedraging’ zal leiden tot nefaste consequenties
• = kinderpsychiatrische problemen (bv anorexia nervosa)
▪ Psycho-analyse van Hans, 5j
• Oedipus-complex
• Castratieangst
• Agressie naar pasgeboren zusje
• Fobie voor paarden
➔ Adviezen aan vader (Max Graf) = eerste mediatietherapie (meer zin om via ouder te
werken dan enkel met kind)
o Eerste leerboeken kinderpsychiatrie (1925)
▪ ‘25, ’26 pas in 1985 in Nederland
o Eerste hulpverleningscentra
▪ CGG: ook ambulant
Classificatie
• Via DSM
o Ordeningssysteem geen nauwvolgende handleiding
▪ Zo tot consensus komen wat de typerende karakteristieken zijn -> geen 100%
duidelijkheid wie nu net aan welke problematiek lijdt
o Lumping & splitting: zaken samennemen of splitsen naargelang meer over te weten
komen
o Constant updaten van DSM
• Van DSM 4 naar DSM 5
o Exit hoofdstuk “Disorders Usually First Diagnosed in Infancy, Childhood or
Adolescence”
▪ Meeste kinderpsychiatrische stoornissen, beelden van
volwassenproblematiek niet
▪ Was verwarrend omdat alle problematieken op alle leeftijden kunnen
voorkomen
o Hoofdstukken “ontwikkelingschronologisch” geordend (inter & intra) bv.
Angststoornissen: (eerst is vaak op jongere leeftijd voorkomend)
▪ Separatieangststoornis.
Pagina 3 van 62
, ▪ Selectief mutisme
▪ Specifieke fobie
▪ Sociale angststoornis.
▪ Paniekstoornis.
▪ Gegeneraliseerde angststoornis.
▪ Angststoornis. door middel
o Nieuwe hoofdstukken (eigen hoofding, was wel al bestaande problematiek)
▪ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
▪ Disruptieve,Impulscontrole en Gedragsstoornissen
o Verlaten van meerassigheid
▪ As IV: omgevingsproblemen !!
▪ Vervangen door gebruik van V-codes
• Relatieproblemen
• Mishandeling/verwaarlozing
• Problemen met onderwijs
• Problemen ivm justitie
!! probleem V code vaak vergeten en enkel hoofdprobleem
gediagnosticeerd
▪ Waarom?
• Syndromaal bleek wel vaker chronisch te zijn
• chronisch afgestempeld bleek soms wel voorbijgaand te zijn
▪ Probleem?
• as 4 belangrijk in kinder-en jeugdpyschiatrie -> wordt gemist
• as 5 belangrijk om ernst in te schatten
• Classificatie DC 0-5
o beelden tot 5 jaar niet goed opgenomen in DSM
o ander classificatiesysteem
▪ 1994: DC zero to three
▪ 2016: DC zero to five
▪ Diagnostische classificatie van psychische en ontwikkelingsstoornissen in de
baby- en vroege kindertijd
• ! Wel nog meerassigheid
o As I: Klinische stoornissen
o As II: Relationele context
o As III: Lichamelijke gezondheid
o As IV: Psychosociale stressoren
o AS V: Ontwikkeling competenties
o ALGEMENE – op vroegkindermaat (ook in DSM)
▪ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (bv. autisme)
▪ Angst- en stemmingsstoornissen (bv. separatieangst)
▪ Trauma- en deprivatiestoornissen (bv. reactieve hechtingsst.)
o SPECIFIEKE
▪ Slaap- eet- en huilstoornissen (bv. excessief huilen stoornis)
▪ Zintuiglijke verwerkingsstoornissen (bv. hyper/hyporeactiviteit)
▪ Relatiestoornissen (bv. relatiespecifieke stoornis)
Pagina 4 van 62
Jeugdpsychopathologie en psychiatrie
- Spreekt niet over stoornis ondanks 20% wel aan deze vereisten voldoet -> bezwarende term
OVERZICHT
Kinderpsychiatrie, inleiding
I. Neurobiologische Ontwikkelingsstoornissen (NBOS)
1. Autisme
2. ADHD
3. Tics en Tourette
II. Specifieke kinderangststoornissen
1. Separatieangststoornis en schoolfobie
2. Selectief mutisme
III. Trauma- en stressgerelateerde stoornissen
1. Trauma
2. Hechting en Mishandeling
IV. Gedragsstoornissen
V. Overige (stemmingsstoornissen, eetstoornissen, OCD, psychose, …) vanuit K&J perspectief
Besluit
Inleidende les
• K&J-psychopathologie
• Historiek
• Classificatie
• Neurobiologische ontwikkeling
• Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
Kinder- en jeugdpsychopathologie
• Studie van kennis en praktijk m.b.t. psychiatrische beelden bij 0-18 j.
o Kan voorkomen dat personen van bv 20j ook nog hier terechtkomen aangezien de
problematieken gelinkt zijn aan de vroegere gezinssituatie
• Leeftijdsafhankelijke nosologie en classificatie
o 0-5j: DC 0-5
o 6-18j: DSM-5
• Kinderpsychiatrie = Gezinspsychiatrie
o Beschrijving van problemen zijn geënt op het kind MAAR kind is niet los te zien van
zijn/haar gezin
• GEDEELDE DOMEINEN MET VOLWASSENENPSYCHIATRIE
o Peripartale psychiatrie/infant psychiatrie (jong gezin met problemen kan problemen
bij kind opleveren)
o KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
▪ Kindreflex: reflex bij hulpverleners in volwassenen hulp om ook na te gaan
hoe ouderrol beïnvloed wordt
o Transitiepsychiatrie (transitie van kind naar volwassene)
o Kennisdeling (wetenschap, methodieken, therapieën, …)
Pagina 1 van 62
, ▪ Tussen verschillende domeinen
• Ontwikkeling centraal (aandacht voor eigenheid van kind en jongere ipv gelijkenis met
volwassenen)
o Hersenontwikkeling
o Nature-nurture transactionaliteit (uitwisseling)
▪ Hersenen: use it or lose it (niet gebruiken = niet ontwikkelen)
▪ Gen-omgevingsinteracties (talenten ontwikkelen of net beperken door
omgeving)
o Ontwikkelingsdomeinen
▪ Psychomotorisch (bewegen en zo ervaren, via psyche
▪ Socio-emotioneel
▪ Cognitief (intellectueel)
▪ Moreel (juiste waarden, normen en ethisch systeem opgebouwd)
▪ Identiteit (integratie van alles wat je tot eigen persoon maakt)
• Verschillen tussen volwassenen en kinder-en jeugdpyschiatrie
o Mediatie: via ouders of school
• Aparte kennis, tijdschriften, teksten
o Gids voor hervormingen van GGZ
o Aparte opleidingen
o Aparte protocollen
Historiek
• Jongere discpline - Veranderende positie van het kind doorheen de geschiedenis
o Grieken: kind heeft bescherming nodig (geen mini-volwassene)
▪ Plato (428-348 BC): verwenning -> prikkelbaarheid, tirannie -> somberheid
(nadenken over opvoeding)
o Middeleeuwen (55-1500): ambivalentie tov ‘kind’ =
▪ Kleine volwassene met economische waarde
▪ Toch ook spel
▪ Disciplinering – tuchtiging (hoe kinderen moeten luisteren naar
volwassenen)
o (18e E) Verlichting: Rousseau (1712-1778)
▪ Opvoeding & onderwijs belangrijker dan economisch nut
▪ Ontwikkelingsgericht leren (maakbaarheid van goed mens)
o Eerste ‘kinderpsychiatrische behandeling’
Pagina 2 van 62
, ▪ L’enfant sauvage de Aveyron (1801): wolvenkind dat later werd opgevoed
door mensen
• 5 jaar opvoedingstraining:
o geen taal verworven
o wel enigszins gesocialiseerd
• Discussie: itard/pinel: aanleg versus opvoeding nature versus nurture
(gevoelige periode om bepaalde zaken zoals taal te leren?)
o Eerste kinderpsychiatrische beschrijvingen
▪ Heinrich Hoffman: Der Struwwelpeter (1845)
= Gedichten over hoe ‘misgedraging’ zal leiden tot nefaste consequenties
• = kinderpsychiatrische problemen (bv anorexia nervosa)
▪ Psycho-analyse van Hans, 5j
• Oedipus-complex
• Castratieangst
• Agressie naar pasgeboren zusje
• Fobie voor paarden
➔ Adviezen aan vader (Max Graf) = eerste mediatietherapie (meer zin om via ouder te
werken dan enkel met kind)
o Eerste leerboeken kinderpsychiatrie (1925)
▪ ‘25, ’26 pas in 1985 in Nederland
o Eerste hulpverleningscentra
▪ CGG: ook ambulant
Classificatie
• Via DSM
o Ordeningssysteem geen nauwvolgende handleiding
▪ Zo tot consensus komen wat de typerende karakteristieken zijn -> geen 100%
duidelijkheid wie nu net aan welke problematiek lijdt
o Lumping & splitting: zaken samennemen of splitsen naargelang meer over te weten
komen
o Constant updaten van DSM
• Van DSM 4 naar DSM 5
o Exit hoofdstuk “Disorders Usually First Diagnosed in Infancy, Childhood or
Adolescence”
▪ Meeste kinderpsychiatrische stoornissen, beelden van
volwassenproblematiek niet
▪ Was verwarrend omdat alle problematieken op alle leeftijden kunnen
voorkomen
o Hoofdstukken “ontwikkelingschronologisch” geordend (inter & intra) bv.
Angststoornissen: (eerst is vaak op jongere leeftijd voorkomend)
▪ Separatieangststoornis.
Pagina 3 van 62
, ▪ Selectief mutisme
▪ Specifieke fobie
▪ Sociale angststoornis.
▪ Paniekstoornis.
▪ Gegeneraliseerde angststoornis.
▪ Angststoornis. door middel
o Nieuwe hoofdstukken (eigen hoofding, was wel al bestaande problematiek)
▪ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
▪ Disruptieve,Impulscontrole en Gedragsstoornissen
o Verlaten van meerassigheid
▪ As IV: omgevingsproblemen !!
▪ Vervangen door gebruik van V-codes
• Relatieproblemen
• Mishandeling/verwaarlozing
• Problemen met onderwijs
• Problemen ivm justitie
!! probleem V code vaak vergeten en enkel hoofdprobleem
gediagnosticeerd
▪ Waarom?
• Syndromaal bleek wel vaker chronisch te zijn
• chronisch afgestempeld bleek soms wel voorbijgaand te zijn
▪ Probleem?
• as 4 belangrijk in kinder-en jeugdpyschiatrie -> wordt gemist
• as 5 belangrijk om ernst in te schatten
• Classificatie DC 0-5
o beelden tot 5 jaar niet goed opgenomen in DSM
o ander classificatiesysteem
▪ 1994: DC zero to three
▪ 2016: DC zero to five
▪ Diagnostische classificatie van psychische en ontwikkelingsstoornissen in de
baby- en vroege kindertijd
• ! Wel nog meerassigheid
o As I: Klinische stoornissen
o As II: Relationele context
o As III: Lichamelijke gezondheid
o As IV: Psychosociale stressoren
o AS V: Ontwikkeling competenties
o ALGEMENE – op vroegkindermaat (ook in DSM)
▪ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (bv. autisme)
▪ Angst- en stemmingsstoornissen (bv. separatieangst)
▪ Trauma- en deprivatiestoornissen (bv. reactieve hechtingsst.)
o SPECIFIEKE
▪ Slaap- eet- en huilstoornissen (bv. excessief huilen stoornis)
▪ Zintuiglijke verwerkingsstoornissen (bv. hyper/hyporeactiviteit)
▪ Relatiestoornissen (bv. relatiespecifieke stoornis)
Pagina 4 van 62
