Hoofdstuk 5: De Federale Overheid
Inleiding
Er zijn tot nu toe 6 staatshervormingen geweest in België (1970,1980,1988,1993,2001 en 2011).
(meer uitleg zie hoofdstuk 6)
Sinds de staatshervorming van 1993 is België officieel een federale staat.
Bevoegdheden van de federale overheid
Centrifugaal vs. Centripetaal model
Centrifugaal: Bevoegdheden op centraal niveau worden overgedragen naar de deelstaten.
BELGIË
Centripetaal: De bevoegdheden van de deelstaten worden overgedragen naar de federale staat
DUITSLAND
Artikel 35 van de Grondwet
“ De federale overheid is slechts bevoegd voor de aangelegenheden die de Grondwet en de wetten,
krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, haar uitdrukkelijk toekennen.
De gemeenschappen of de gewesten zijn, ieder wat hem betreft, bevoegd voor de overige
aangelegenheden onder de voorwaarden en op de wijze bepaald door de wet. Deze wet moet worden
aangenomen met de meerderheid bepaald in artikel 4, laatste lid.”
De federale overheid is volgens dit artikel dus enkel bevoegd voor wat haar wettelijk is
toegekend, al de rest, residuaire bevoegdheden, is voor de gemeenschappen en gewesten.
!! OPGELET : Dit artikel is nu nog NIET in werking; momenteel worden alle residuaire
bevoegdheden nog door de Federale overheid gedaan.
De kern van de federale bevoegdheden (3)
1. Gezagsdepartementen vb. FOD binnenlandse zaken, FOD justitie, FOD defensie…
2. Economisch beleid vb. index, prijsstijgingen, overheidsschuld…
Door Europeanisering komt kern van dit beleid meer te liggen op Europees niveau
3. Sociale zekerheid
Federale overheid blijft ook bevoegd voor
- de federale overheidsbedrijven (vb. NMBS, Bpost…)
- de federale wetenschappelijke en culturele instellingen
- verplichtingen van België t.o.v. EU of NAVO
,De federale bestuursorganisatie (instellingen)
De wetgevende macht
Tweekamerstelsel
Wetgevende macht wordt uitgeoefend door het parlement, bestaande uit 2 kamers:
- De kamer van Volksvertegenwoordigers (150 leden rechtstreeks door bevolking verkozen)
- De Senaat
Beide kamers zijn in 2 taalgroepen ingedeeld: Frans & Nederlands.
Daarnaast wordt de wetgevende macht ook door de Koning uitgeoefend.
(Andere landen met een tweekamerstelsel zijn VS, Engeland, Nederland…)
Senaat
Samenstelling:
- 40 rechtstreeks door bevolking verkozen
- 21 worden door parlement van gemeenschappen aangewezen = gemeenschapssenatoren
- 10 worden door vorige 2 groepen gecoöpteerd (verkozen)
- Senatoren van rechtswege = kinderen van de koning.
(Zijn er momenteel 3 : Prins Filip, Prinses Astrid en Prins Laurent)
De rol van de Senaat verandert, die wordt steeds kleiner!
Vb. sinds grondwetsherziening van 1993 moeten niet meer alle wetten door beide
instellingen worden goedgekeurd. De hoofdverantwoordelijkheid ligt sindsdien bij de Kamer.
De Senaat kan wetten bespreken en wijzigen maar de Kamer is daarom niet verplicht erop in
te gaan.
5 bevoegdheden van de wetgevende macht
1. Maken van wetten
2. Goedkeuren van internationale verdragen
3. Controleren van uitvoerende macht
4. Onderzoeken van probleemsituaties in samenleving (via onderzoekscommissies)
5. Wijzigen van de grondwet (Kamer en Senaat samen beslissen!)
De koning
Koning kunnen we eigenlijk beschouwen als de regering.
- initiatiefrecht = wetten voorleggen aan parlement
- amenderingsrecht = voorstellen tot wijziging aan wetten
- Wetten bekrachtigen
, Uitvoerende macht
Regering
De uitvoerende macht berust bij de Koning, maar onbekwaam om alleen te handelen dus REGERING
De Federale regering bestaat uit ministers (max. 15) en staatssecretarissen.
Ministers beschikken over ambtenaren om hun beleid mee uit te voeren ;
Ambtenaren werken dus voor de uitvoerende macht!
Daarnaast hebben ministers ook een persoonlijk secretariaat (= kabinet), dit zijn GEEN
ambtenaren, maar persoonlijke medewerkers van de ministers.
Staatssecretarissen worden toegevoegd aan de ministers.
2 belangrijkste vergaderingen
Ministerraad: ministers en staatssecretarissen komen samen
Kernkabinet: 1e minister & vice-ministers bespreken belangrijke politieke knelpunten ter
voorbereiding voor de ministerraad.
1e minister
Belangrijke rol binnen uitvoerende macht! Is de stuwende kracht van de regering
(woordvoerder van regering, stelt regeringsverklaring op, coördineert…)
Sinds 1970 ingeschreven in grondwet
Vice-eerste ministers zijn niet in grondwet ingeschreven, doch belangrijk!
Bevoegdheden
Gaat om toegewezen bevoegdheden: de Regering kan enkel doen wat het Parlement vraagt.
Voor elk besluit moet er dus een wet of grondswetartikel bestaan die de bevoegdheid geven
aan de regering.
Twee belangrijkste bevoegdheden:
1. Uitvoeren van de wetten
De Regering gaat uitvoeringsbesluiten opmaken waarin de wetten geconcretiseerd worden.
Indien ze in tegenstrijd zijn met de wet of grondwet kunnen ze vernietigd worden door de
Raad van State.
2. Bepalen van het beleid van het land.
Vb. begroting opstellen, bevel over leger, monetair beleid, organiseren openbare diensten,
sturen buitenlands beleid, handhaven van openbare orde, veiligheid…
Inleiding
Er zijn tot nu toe 6 staatshervormingen geweest in België (1970,1980,1988,1993,2001 en 2011).
(meer uitleg zie hoofdstuk 6)
Sinds de staatshervorming van 1993 is België officieel een federale staat.
Bevoegdheden van de federale overheid
Centrifugaal vs. Centripetaal model
Centrifugaal: Bevoegdheden op centraal niveau worden overgedragen naar de deelstaten.
BELGIË
Centripetaal: De bevoegdheden van de deelstaten worden overgedragen naar de federale staat
DUITSLAND
Artikel 35 van de Grondwet
“ De federale overheid is slechts bevoegd voor de aangelegenheden die de Grondwet en de wetten,
krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, haar uitdrukkelijk toekennen.
De gemeenschappen of de gewesten zijn, ieder wat hem betreft, bevoegd voor de overige
aangelegenheden onder de voorwaarden en op de wijze bepaald door de wet. Deze wet moet worden
aangenomen met de meerderheid bepaald in artikel 4, laatste lid.”
De federale overheid is volgens dit artikel dus enkel bevoegd voor wat haar wettelijk is
toegekend, al de rest, residuaire bevoegdheden, is voor de gemeenschappen en gewesten.
!! OPGELET : Dit artikel is nu nog NIET in werking; momenteel worden alle residuaire
bevoegdheden nog door de Federale overheid gedaan.
De kern van de federale bevoegdheden (3)
1. Gezagsdepartementen vb. FOD binnenlandse zaken, FOD justitie, FOD defensie…
2. Economisch beleid vb. index, prijsstijgingen, overheidsschuld…
Door Europeanisering komt kern van dit beleid meer te liggen op Europees niveau
3. Sociale zekerheid
Federale overheid blijft ook bevoegd voor
- de federale overheidsbedrijven (vb. NMBS, Bpost…)
- de federale wetenschappelijke en culturele instellingen
- verplichtingen van België t.o.v. EU of NAVO
,De federale bestuursorganisatie (instellingen)
De wetgevende macht
Tweekamerstelsel
Wetgevende macht wordt uitgeoefend door het parlement, bestaande uit 2 kamers:
- De kamer van Volksvertegenwoordigers (150 leden rechtstreeks door bevolking verkozen)
- De Senaat
Beide kamers zijn in 2 taalgroepen ingedeeld: Frans & Nederlands.
Daarnaast wordt de wetgevende macht ook door de Koning uitgeoefend.
(Andere landen met een tweekamerstelsel zijn VS, Engeland, Nederland…)
Senaat
Samenstelling:
- 40 rechtstreeks door bevolking verkozen
- 21 worden door parlement van gemeenschappen aangewezen = gemeenschapssenatoren
- 10 worden door vorige 2 groepen gecoöpteerd (verkozen)
- Senatoren van rechtswege = kinderen van de koning.
(Zijn er momenteel 3 : Prins Filip, Prinses Astrid en Prins Laurent)
De rol van de Senaat verandert, die wordt steeds kleiner!
Vb. sinds grondwetsherziening van 1993 moeten niet meer alle wetten door beide
instellingen worden goedgekeurd. De hoofdverantwoordelijkheid ligt sindsdien bij de Kamer.
De Senaat kan wetten bespreken en wijzigen maar de Kamer is daarom niet verplicht erop in
te gaan.
5 bevoegdheden van de wetgevende macht
1. Maken van wetten
2. Goedkeuren van internationale verdragen
3. Controleren van uitvoerende macht
4. Onderzoeken van probleemsituaties in samenleving (via onderzoekscommissies)
5. Wijzigen van de grondwet (Kamer en Senaat samen beslissen!)
De koning
Koning kunnen we eigenlijk beschouwen als de regering.
- initiatiefrecht = wetten voorleggen aan parlement
- amenderingsrecht = voorstellen tot wijziging aan wetten
- Wetten bekrachtigen
, Uitvoerende macht
Regering
De uitvoerende macht berust bij de Koning, maar onbekwaam om alleen te handelen dus REGERING
De Federale regering bestaat uit ministers (max. 15) en staatssecretarissen.
Ministers beschikken over ambtenaren om hun beleid mee uit te voeren ;
Ambtenaren werken dus voor de uitvoerende macht!
Daarnaast hebben ministers ook een persoonlijk secretariaat (= kabinet), dit zijn GEEN
ambtenaren, maar persoonlijke medewerkers van de ministers.
Staatssecretarissen worden toegevoegd aan de ministers.
2 belangrijkste vergaderingen
Ministerraad: ministers en staatssecretarissen komen samen
Kernkabinet: 1e minister & vice-ministers bespreken belangrijke politieke knelpunten ter
voorbereiding voor de ministerraad.
1e minister
Belangrijke rol binnen uitvoerende macht! Is de stuwende kracht van de regering
(woordvoerder van regering, stelt regeringsverklaring op, coördineert…)
Sinds 1970 ingeschreven in grondwet
Vice-eerste ministers zijn niet in grondwet ingeschreven, doch belangrijk!
Bevoegdheden
Gaat om toegewezen bevoegdheden: de Regering kan enkel doen wat het Parlement vraagt.
Voor elk besluit moet er dus een wet of grondswetartikel bestaan die de bevoegdheid geven
aan de regering.
Twee belangrijkste bevoegdheden:
1. Uitvoeren van de wetten
De Regering gaat uitvoeringsbesluiten opmaken waarin de wetten geconcretiseerd worden.
Indien ze in tegenstrijd zijn met de wet of grondwet kunnen ze vernietigd worden door de
Raad van State.
2. Bepalen van het beleid van het land.
Vb. begroting opstellen, bevel over leger, monetair beleid, organiseren openbare diensten,
sturen buitenlands beleid, handhaven van openbare orde, veiligheid…
