Samenvatting Levenslooppsychologie | Hoofdstuk 1-11| Hogeschool Gent | 2026/27

LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN
///
2. EEN ORIËNTATIE OP DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Ontwikkelingspsychologen hebben aandacht naar de periode waarin veranderingen
elkaar het snelste opvolgen → van de geboorte tot aan adolescentie


2.1 EEN DEFINITIE VAN LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Levenslooppsychologie = de wetenschappelijke studie naar de patronen van groei,
verandering en stabiliteit die zich voortdoen bij toenemende leeftijd, dus van conceptie
tot aan de dood
 Wetenschappelijke → onderzoek, hypotheses, wetenschappelijke bewijzen
 Groei, verandering en stabiliteit → menselijke ontwikkeling: universeel? Culturele,
raciale of etnische verschillen? Unieke aspecten van het individu?
 Van conceptie tot aan de dood → groei en verandering tot het einde van hun leven
‘levenslooppsychologie’


2.2 WAT IS ONTWIKKELING?
Ontwikkelen = het veranderen van een aanwezige structuur
Kenmerken:
 Gedurende de hele levenscyclus
 Gedragsverandering (winst-verlies)
 Levenslang proces
o Verloop in tijd
o Houdt een voortgang in

2.3 ACTUELE VRAAGSTUKKEN
Continue verandering vs discontinue verandering
 Continue verandering = de ontwikkeling is geleidelijk aan en vloeien de
prestaties op een bepaald niveau voort uit die van de vorige niveaus
o Kwantitatief
o Aard van verandering blijft gelijk
o De veranderingen voltrekken zich stapsgewijs
 Discontinue verandering = vindt plaats in aparte stappen of stadia. Elk stadium
levert gedrag, gevoelens of gedachten op die kwalitatief anders zijn dan gedrag,
gevoelens of gedachten in eerdere stadia
o Ontwikkelen is als het beklimmen van een trap → elke stap komt overeen
met een rijpere of meer georganiseerde manier van functioneren

 → ze bestaan beide naast elkaar, veel veranderingen zijn continu, andere zijn
duidelijk discontinu
Kritieke en gevoelige perioden
 Kritieke periode = specifieke periode in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste consequenties heeft
o Positieve en negatieve zin
o Bv: als kind op jonge leeftijd wordt weggenomen van ouders →
onomkeerbare hechtingsstoornis
 Gevoelige periode = de organismen zijn extra ontvankelijk voor bepaalde
stimuli in hun omgeving, staat voor de periode waarin bepaalde vermogens
optimaal naar voor komen


1

, o Bv: talen leren
Nature – nurture discussie
 Nature = eigenschappen, vermogens en capaciteiten geërfd van ouders,
genetische informatie
 Nurture = omgevingsinvloeden die bepalend zijn voor ons gedrag, van
biologische en sociale aard en soms resultaat van maatschappelijke factoren

Levensloop perspectief vs focus op specifieke perioden
 Elke levensfase is even belangrijk ookal zijn sommige beter zichtbaar dan andere

2.4 HET LEVENSLOOP PERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
 Levenslang
o Ontwikkelingstaken
 Multi-dimensioneel
o Ontwikkeling op verschillende domeinen
o Vaak interactie tussen deze domeinen
o Voortgang in bepaald domein heeft invloed op andere domeinen
 Multi-directioneel
o Vaardigheden ontwikkelen niet oneindig
o Toename en afname van vaardigheden en kennis op verschillende
domeinen in elke levensfase
 Plastisch = veranderbaar/ kneedbaar
o Opvoeders kunnen ontwikkeling stimuleren en bevorderen
 Beïnvloeding door meerdere interagerende factoren = dingen die tegelijkertijd
invloed hebben op de ontwikkeling
o Cohort = een groep mensen die rond dezelfde tijd en plek geboren zijn
 Hangt vaak samen met de generatie waarin je opgroeit
o Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen die zich voor de meeste
individuen binnen een groep op dezelfde manier voltrekken
 Historisch bepaalde invloeden: bv oorlog in Oekraïne, Trump
president in VS, politieke beslissingen
 Leeftijdsgebonden: bv generatie van jongvolwassenheid wordt wat
langer en breder
 Socio-cultureel: bv Dutroux, Corona, klimaatopwarming
o Niet-normatieve gebeurtenissen = individuele gebeurtenis
 Bv: op vroege leeftijd je ouders verliezen, in armoede opgroeien

3. REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED
 Fasen kennen een vast beloop, zijn onomkeerbaar
 Grenzen zijn wel vager aan het worden
o Bv: hoelang duurt de adolescentie?




2

,  Samenhang tussen ontwikkelingsgebieden binnen
één ontwikkelingsfase
Bv. eerst over cognitieve mogelijkheid beschikken alvorens schrijven en
rekenen

 Samenhang over de verschillende
ontwikkelingsfasen binnen één
ontwikkelingsdomein
Bv. seksuele ontwikkeling van oraal, anaal, fallisch naar genitaal




3

, 3.1 ONTWIKKELINGSFASEN EN -DOMEINEN
Ontwikkelingsfasen:
 Prenatale ontwikkeling
 Geboorte en pasgeboren
 Babytijd (eerste levensjaar)
 Peutertijd (1-3j)
 Kleutertijd (3-6j)
 Lagere schooltijd (6-12j)
 Adolescentie (12-20j)
 Jongvolwassenheid (20-40j)
 Volwassenheid (40-60j)
 Ouderdom (60-dood)
→ Sommigen hebben een duidelijke afgebakende grens, anderen niet
→ Biologische oorzaken zijn duidelijk voor ontwikkeling, omgevingsfactoren spelen ook
een rol


Ontwikkelingsdomeinen
 Lichamelijke ontwikkeling
o Lichamelijke groei die kind doormaakt
 Motorische ontwikkeling
o Motoriek of beweging
o Grote en kleine bewegingen
 Tekenontwikkeling
o Deelaspect van motorische ontwikkeling en/of spel ontwikkeling
 Perceptuele ontwikkeling
o Zintuigen centraal
 Seksuele ontwikkeling
o Leren kennen en verkennen van eigen lichaam en van anderen +
gevoelens die daarmee gepaard gaan
 Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Belangrijke personen in ontwikkeling van kind
o Kind leert sociale en emotionele vaardigheden
 Cognitieve ontwikkeling
o Denken
o Hoe en waarom denkt men zo?
o Vaardigheden bijleren, denkfouten maken
 Taalontwikkeling
o Praten
o Taal leren om zich op betekenisvolle manier uit te drukken in
communicatie
o ‘Volwassentaal’ verwerven door spreken, lezen en schrijven
 Morele ontwikkeling
o Wat is goed en kwaad?
o Kind leert wat wel ‘mag’ en niet
 Spelontwikkeling
o Veel en graag spelen
o Tijdens spelen leren kinderen
o Belangrijke factor in ontwikkeling van het kind
 Persoonlijkheidsontwikkeling
o Ontwikkelen tot unieke persoon met eigen identiteit

→Samenhang tussen deze gebieden: horizontaal als verticaal
 Horizontale: binnen één leeftijdsfase staan in relatie tot elkaar
 Verticale: binnen één ontwikkelingsdomein



4