Inhoud
EXTERNE RECHTSGESCHIEDENIS.................................................................3
1 INLEIDING: DE WETENSCHAP VAN HET ROMEINS RECHT.......................3
DE BEDOELING VAN DE STUDIE.............................................................3
ROMEINS RECHT ALS WETENSCHAP......................................................3
2 UITWENDIGE GESCHIEDENIS EN BRONNEN ROMEINS RECHT................5
2.1 KONINKRIJK EN VROEGE REPUBLIEK................................................5
2.2 VOLLE REPUBLIEK (367 v.C.)............................................................6
2.3 HET VROEGE KEIZERRIJK OF PRINCIPAAT.......................................10
2.4 HET LATE KEIZERRIJK.....................................................................12
2.5 OVERLEVING VAN ROMEINS RECHT IN GERMAANSE
VORSTENDOMMEN...............................................................................18
2.7 RECEPTIE VAN HET JUSTINIAANS RECHT AAN DE UNIVERSITEITEN
.............................................................................................................19
2.6 RECEPTIE VAN HET ROMEINS RECHT VIA BISSCHOPPEN EN KERK. 23
2.8 RECEPTIE VAN HET ROMEINS RECHT IN DE NIEUWE TIJDEN..........26
3 VAN MILITAIRE VOORRECHTEN TOT MENSENRECHTEN........................33
INTERNE RECHTSGESCHIEDENIS................................................................35
4 CIVIEL PROCESRECHT..........................................................................35
4.1 DE REPUBLIKEUNSE LEGIS ACTIO-PROCEDURE.............................35
4.2 DE FORMULA-PROCEDURE.............................................................36
4.4 DE KEIZERLIJKE COGNITIEPROCEDURE..........................................39
4.5 DE ROMANOCANONIEKE PROCEDURE...........................................40
4.6 HET HOGER BEROEP......................................................................41
4.7 HET ROMEINSRECHTELIJKE BEWIJS................................................41
5 PERSONENRECHT.................................................................................43
5.1 DE PATER FAMILIAS, HOOFSROLSPELER IN DE RECHTBANK...........44
5.2 FAMILIELEDEN................................................................................45
5.3 BEPERKTE AANSPRAKELIJKHEID VOOR FAMILIELEDEN...................48
5.4 BESCHERMING VAN AANSPRAKELIJKE JONGEREN..........................51
6 ERFRECHT............................................................................................52
NOODZAKELIJKE ERFGENAMEN............................................................53
VRIJWILLIGE ERFGENAMEN..................................................................53
1
, ERFOPVOLGING AB INTESTATO (zonder testament).............................54
ERFOPVOLGING BIJ TESTAMENT (met testament)................................55
7 ZAKENRECHT (week 1)........................................................................59
BEZIT...................................................................................................61
EIGENDOM...........................................................................................64
7 ZAKENRECHT (week 2)........................................................................69
OORSPRONKELIJKE WIJZEN VAN EIGENDOMSVERKRIJGING..................69
BEPERKTE ZAKELIJKE RECHTEN...........................................................73
GENOTSRECHTEN................................................................................73
ZEKERHEIDSRECHTEN.........................................................................75
7 ZAKENRECHT (Gastcollege).................................................................77
OORSPRONKELIJKE WIJZEN VAN EIGENDOMSVERKRIJGING..................77
WIJZE 1: TOE-EIGENING – OCCUPATIO.................................................78
WIJZE 2: SCHATVINDING......................................................................79
WIJZE 3: NATREKKING – ACCESSIO.......................................................80
WIJZE 4: ZAAKSVERMENGING..............................................................80
WIJZE 5: ZAAKSVORMING....................................................................80
WIJZE 6: VRUCHTTREKKING.................................................................81
WIJZE 7: VINDERSCHAP........................................................................81
8 Verbintenissenrecht.............................................................................82
NATUURLIJKE VERBINTENIS..................................................................82
INGEBREKESTELLING...........................................................................82
BRONNEN VAN VERBINTENISSEN.........................................................83
BRONNEN VAN VERBINTENISSEN UIT CONTRACT................................83
VERBINTENISSEN, STRIKTE EN BONAFIDE............................................86
DE FUSIE VAN LEGISTIEK EN CANONISTIEK IN DE ZESTIENDE EEUW...88
VERBINTENISSEN UIT ONRECHTMATIGE DAAD....................................89
8 Verbintenissenrecht (week 2)..............................................................91
CONSENSUELE OVEREENKOMSTEN......................................................93
HERHALING / OEFENVRAGEN.....................................................................97
ROMEINS RECHT
2
,EXTERNE RECHTSGESCHIEDENIS
1 INLEIDING: DE WETENSCHAP VAN HET ROMEINS
RECHT
DE BEDOELING VAN DE STUDIE
Ons huidig recht is gebaseerd op het Romeins recht
Doelstellingen: 1) Ontwikkeling van een historisch bewustzijn, 2) Begrijpen van
universitaire denken, 3) Zoeken naar wortels van het gemeenschappelijk
rechtsdenken, 4) Juridisch denken ontwikkelen
Verschil tussen bezit en eigendom
Bezit = feitelijke macht over een voorwerp en de wil om een zaak voor
jezelf te hebben
o Kans soms tot eigendom leiden, maar niet altijd
o Bv. een dief kan iets in bezit hebben, maar is er niet de eigenaar van
ROMEINS RECHT ALS WETENSCHAP
Oost Romeinse keizer => Justinianus
Corpus iuris = Justiniaanse wetgeving (6 e eeuw)
Eerste codificaties kwamen er pas vanaf de 18e eeuw
o => tot dan ging het over het ‘gemeenschappelijke recht’
Een aantal belangrijke Romanisten: 1) Guillaume Durand, 2) Viglius van Aytta, 3)
Hugo Grotius
Er zijn 2 manieren waarop we de rechtsgeschiedenis bestuderen:
1) Applicative legal history
a. = Studie die gericht is op de toepassing van het Romeins recht als
hulpmiddel
o Bartolus => vertegenwoordiger van de applicative. Oplossing
voor actuele problemen.
o Savigny => heeft benaderingen samengebracht
2) Contemplative legal history
a. = Studie van het Romeins recht van de oudheid als zodanig
b. Neohumanisme = toegevingen die juristen maakten om
oorspronkelijke teksten terug te halen
o Cujas => vertegenwoordiger
o Humanisten: “terug naar de oudheid”
o Historische benadering (= mos gallicus)
In de klassieke filologie en archeologie werd veel gebruik gemaakt van bronnen
Bij het werken met die handschriften doe je beroep op minstens 2
hulpwetenschappen
3
, o 1) Paleografie = het ontcijferen van een geschrift, 2) Codicologie
= de gedachte achter het geschrift
Transliteratie = proces waarbij teksten van één alfabet in een ander worden
omgezet
Karolingers maakten nieuw geschrift => minuskel (= hoofdletters werden nu
kleine letters)
Eenvoudiger lezen, sneller, neemt minder plaats in,…
Ramp voor juridische manuscripten
o Slechts een aantal Romeinsrechtelijke handschriften hebben deze
periode van de Karolingers overleefd:
Littera Florentina => belangrijkste
Palimpsest = in laagjes, kostbaar
Handschrift met meer lagen schrijven, perkament gemaakt van dierenhuid
= kostbaar en dus hergebruikt
Enige volledige die we nog hebben: Instituten van Gaius (1816)
Voor de boekdrukkunst werd alles nog met de hand overgeschreven =>
gebeurden vaak fouten bij, zoals ‘homoioteleuton’ = ‘met gelijk einde’
2 afzonderlijke regels eindigen met hetzelfde woord, daardoor per ongeluk
stuk tekst weglaten
De beïnvloeding van filosofen, theologen en juristen was wederzijds => juristen
werden soms door filosofen beïnvloed, en ook omgekeerd
4
EXTERNE RECHTSGESCHIEDENIS.................................................................3
1 INLEIDING: DE WETENSCHAP VAN HET ROMEINS RECHT.......................3
DE BEDOELING VAN DE STUDIE.............................................................3
ROMEINS RECHT ALS WETENSCHAP......................................................3
2 UITWENDIGE GESCHIEDENIS EN BRONNEN ROMEINS RECHT................5
2.1 KONINKRIJK EN VROEGE REPUBLIEK................................................5
2.2 VOLLE REPUBLIEK (367 v.C.)............................................................6
2.3 HET VROEGE KEIZERRIJK OF PRINCIPAAT.......................................10
2.4 HET LATE KEIZERRIJK.....................................................................12
2.5 OVERLEVING VAN ROMEINS RECHT IN GERMAANSE
VORSTENDOMMEN...............................................................................18
2.7 RECEPTIE VAN HET JUSTINIAANS RECHT AAN DE UNIVERSITEITEN
.............................................................................................................19
2.6 RECEPTIE VAN HET ROMEINS RECHT VIA BISSCHOPPEN EN KERK. 23
2.8 RECEPTIE VAN HET ROMEINS RECHT IN DE NIEUWE TIJDEN..........26
3 VAN MILITAIRE VOORRECHTEN TOT MENSENRECHTEN........................33
INTERNE RECHTSGESCHIEDENIS................................................................35
4 CIVIEL PROCESRECHT..........................................................................35
4.1 DE REPUBLIKEUNSE LEGIS ACTIO-PROCEDURE.............................35
4.2 DE FORMULA-PROCEDURE.............................................................36
4.4 DE KEIZERLIJKE COGNITIEPROCEDURE..........................................39
4.5 DE ROMANOCANONIEKE PROCEDURE...........................................40
4.6 HET HOGER BEROEP......................................................................41
4.7 HET ROMEINSRECHTELIJKE BEWIJS................................................41
5 PERSONENRECHT.................................................................................43
5.1 DE PATER FAMILIAS, HOOFSROLSPELER IN DE RECHTBANK...........44
5.2 FAMILIELEDEN................................................................................45
5.3 BEPERKTE AANSPRAKELIJKHEID VOOR FAMILIELEDEN...................48
5.4 BESCHERMING VAN AANSPRAKELIJKE JONGEREN..........................51
6 ERFRECHT............................................................................................52
NOODZAKELIJKE ERFGENAMEN............................................................53
VRIJWILLIGE ERFGENAMEN..................................................................53
1
, ERFOPVOLGING AB INTESTATO (zonder testament).............................54
ERFOPVOLGING BIJ TESTAMENT (met testament)................................55
7 ZAKENRECHT (week 1)........................................................................59
BEZIT...................................................................................................61
EIGENDOM...........................................................................................64
7 ZAKENRECHT (week 2)........................................................................69
OORSPRONKELIJKE WIJZEN VAN EIGENDOMSVERKRIJGING..................69
BEPERKTE ZAKELIJKE RECHTEN...........................................................73
GENOTSRECHTEN................................................................................73
ZEKERHEIDSRECHTEN.........................................................................75
7 ZAKENRECHT (Gastcollege).................................................................77
OORSPRONKELIJKE WIJZEN VAN EIGENDOMSVERKRIJGING..................77
WIJZE 1: TOE-EIGENING – OCCUPATIO.................................................78
WIJZE 2: SCHATVINDING......................................................................79
WIJZE 3: NATREKKING – ACCESSIO.......................................................80
WIJZE 4: ZAAKSVERMENGING..............................................................80
WIJZE 5: ZAAKSVORMING....................................................................80
WIJZE 6: VRUCHTTREKKING.................................................................81
WIJZE 7: VINDERSCHAP........................................................................81
8 Verbintenissenrecht.............................................................................82
NATUURLIJKE VERBINTENIS..................................................................82
INGEBREKESTELLING...........................................................................82
BRONNEN VAN VERBINTENISSEN.........................................................83
BRONNEN VAN VERBINTENISSEN UIT CONTRACT................................83
VERBINTENISSEN, STRIKTE EN BONAFIDE............................................86
DE FUSIE VAN LEGISTIEK EN CANONISTIEK IN DE ZESTIENDE EEUW...88
VERBINTENISSEN UIT ONRECHTMATIGE DAAD....................................89
8 Verbintenissenrecht (week 2)..............................................................91
CONSENSUELE OVEREENKOMSTEN......................................................93
HERHALING / OEFENVRAGEN.....................................................................97
ROMEINS RECHT
2
,EXTERNE RECHTSGESCHIEDENIS
1 INLEIDING: DE WETENSCHAP VAN HET ROMEINS
RECHT
DE BEDOELING VAN DE STUDIE
Ons huidig recht is gebaseerd op het Romeins recht
Doelstellingen: 1) Ontwikkeling van een historisch bewustzijn, 2) Begrijpen van
universitaire denken, 3) Zoeken naar wortels van het gemeenschappelijk
rechtsdenken, 4) Juridisch denken ontwikkelen
Verschil tussen bezit en eigendom
Bezit = feitelijke macht over een voorwerp en de wil om een zaak voor
jezelf te hebben
o Kans soms tot eigendom leiden, maar niet altijd
o Bv. een dief kan iets in bezit hebben, maar is er niet de eigenaar van
ROMEINS RECHT ALS WETENSCHAP
Oost Romeinse keizer => Justinianus
Corpus iuris = Justiniaanse wetgeving (6 e eeuw)
Eerste codificaties kwamen er pas vanaf de 18e eeuw
o => tot dan ging het over het ‘gemeenschappelijke recht’
Een aantal belangrijke Romanisten: 1) Guillaume Durand, 2) Viglius van Aytta, 3)
Hugo Grotius
Er zijn 2 manieren waarop we de rechtsgeschiedenis bestuderen:
1) Applicative legal history
a. = Studie die gericht is op de toepassing van het Romeins recht als
hulpmiddel
o Bartolus => vertegenwoordiger van de applicative. Oplossing
voor actuele problemen.
o Savigny => heeft benaderingen samengebracht
2) Contemplative legal history
a. = Studie van het Romeins recht van de oudheid als zodanig
b. Neohumanisme = toegevingen die juristen maakten om
oorspronkelijke teksten terug te halen
o Cujas => vertegenwoordiger
o Humanisten: “terug naar de oudheid”
o Historische benadering (= mos gallicus)
In de klassieke filologie en archeologie werd veel gebruik gemaakt van bronnen
Bij het werken met die handschriften doe je beroep op minstens 2
hulpwetenschappen
3
, o 1) Paleografie = het ontcijferen van een geschrift, 2) Codicologie
= de gedachte achter het geschrift
Transliteratie = proces waarbij teksten van één alfabet in een ander worden
omgezet
Karolingers maakten nieuw geschrift => minuskel (= hoofdletters werden nu
kleine letters)
Eenvoudiger lezen, sneller, neemt minder plaats in,…
Ramp voor juridische manuscripten
o Slechts een aantal Romeinsrechtelijke handschriften hebben deze
periode van de Karolingers overleefd:
Littera Florentina => belangrijkste
Palimpsest = in laagjes, kostbaar
Handschrift met meer lagen schrijven, perkament gemaakt van dierenhuid
= kostbaar en dus hergebruikt
Enige volledige die we nog hebben: Instituten van Gaius (1816)
Voor de boekdrukkunst werd alles nog met de hand overgeschreven =>
gebeurden vaak fouten bij, zoals ‘homoioteleuton’ = ‘met gelijk einde’
2 afzonderlijke regels eindigen met hetzelfde woord, daardoor per ongeluk
stuk tekst weglaten
De beïnvloeding van filosofen, theologen en juristen was wederzijds => juristen
werden soms door filosofen beïnvloed, en ook omgekeerd
4
