Samenvatting Strafrecht
2024-2025
1
,Inhoudsopgave
Strafrecht samenvatting.........................................................................................................................1
Deel I: strafrecht ...............................................................................................................................3
1. Juridische situering ...............................................................................................................3
2. Functies en achtergronden .....................................................................................................5
Deel II: Strafwet .............................................................................................................................. 14
Legalitaitsbeginsel ....................................................................................................................... 14
Toepassing van de strafwet in de tijd.............................................................................................. 16
Toepassing van de strafwet in de ruimte ................................................................................... 18
Interpretatie van de strafwet...................................................................................................... 23
Deel III: misdrijf ............................................................................................................................. 24
Bestanddelen van het misdrijf ....................................................................................................... 25
Constitutieve bestanddelen ....................................................................................................... 25
Verzwarende bestanddelen (niet verplicht) ................................................................................ 29
Strafbare poging ............................................................................................................................. 29
Rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................. 32
Deel IV: dader ............................................................................................................................... 37
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid ......................................................................................... 37
Strafbare deelneming ............................................................................................................... 42
Verzwarende bestanddelen en verzwarende factoren ............................................................... 43
Schuld ...................................................................................................................................... 45
Deel V: straf .................................................................................................................................. 49
Begripsbepaling ........................................................................................................................ 49
De straffen................................................................................................................................ 51
Waarom verandering? ......................................................................................................... 51
Straftoemeting .......................................................................................................................... 66
Verval of tenietgaan van de straf ............................................................................................... 75
Deel VI: Burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen ................................................ 78
Burgerrechtelijke bepalingen..................................................................................................... 78
Beveiligingsmaatregelen ........................................................................................................... 80
Deel VII: Uitvoering van straffen en maatregelen ........................................................................... 84
Inleiding.................................................................................................................................... 84
Uitvoering van vrijheidsbenemende straffen .............................................................................. 85
Uitvoering van vrijheidsbeperkende straffen .............................................................................. 89
Uitvoering van vermogensstraffen ............................................................................................. 92
Uitvoering straffen rechtspersonen ............................................................................................ 92
Uitvoering andere straffen ......................................................................................................... 92
Uitvoering van opschorting en uitstel......................................................................................... 93
Uitvoering van beveiligingsmaatregelen .................................................................................... 94
Uitwissing en herstel in eer en rechten ...................................................................................... 97
2
,Deel I: strafrecht
1. Juridische situering
a. Begrip
Strafwet = het geheel van rechtsregels dat bepaalt:
Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn;
Wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt;
o Niet iedereen kan gestraft worden (minderjarigen, geesteszieken…)
Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld;
Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd;
Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf. (Welke rechtbanken zijn
bevoegd voor de verschillende situaties)
Misdrijf: Afwijking van de norm die straf verdient. Wat is een misdrijf (algemeen) en welke
gedragingen zijn een misdrijf (bijzonder)? Wat een misdrijf is, verschilt in tijd & ruimte.
Bv. Euthanasie was vroeger strafbaar als moord, nu laat de wet het wel toe
Dader: Bestraffing en regels over wie strafrechtelijk verantwoordelijk kan zijn.
Enkel mensen & rechtspersonen zijn strafrechtelijk verantwoordelijk (dieren niet)
Straf en beveiligingsmaatregel: Leed dat wettelijk als sanctie wordt opgelegd voor een misdrijf. Wat
is een straf (algemeen) en met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft (bijzonder)?
Beveiligingsmaatregelen zijn geen straffen, maar vallen wel onder het strafrecht. (Ook
schadevergoeding ≠ straf)
Beveiligingsmaatregelen: juridische maatregelen die gericht zijn op het beschermen van de
samenleving tegen een gevaarlijke persoon, zonder dat ze als straf worden beschouwd.
o Bv. Internering: maatregel in strafrecht waarbij iemand met psychiatrische
aandoening die misdrijf heeft gepleegd, maar niet verantwoordelijk kan worden
gehouden wegens zijn mentale toestand, wordt opgesloten in gespecialiseerde
instelling
Procedureregels: Formele regels voor hoe instanties bepalen of er een misdrijf, dader en straf is.
b. Publiekrecht
Verticale rechtsverhouding: Een misdrijf creëert relatie tussen dader en staat, waarbij alleen de staat
het recht heeft om te straffen.
Openbare orde: Strafwetten zijn dwingend; burgers kunnen geen afspraken maken over hun inhoud
en toepassing.
Dwingend recht: Regels kunnen niet worden aangepast of onderling besproken; zelfs als iemand
toestemt in een actie, zoals slaan, blijft de dader strafbaar omdat het strafrecht dwingend is en niet
afhangt van persoonlijke afspraken
3
, Slachtoffers: Slachtoffers hebben geen recht om te straffen of invloed uit te oefenen op de
strafprocedure, maar kunnen wel deelnemen via burgerlijke partijstelling om schadevergoeding te
eisen. Er is echter meer aandacht voor slachtofferrechten, zoals inzage in zaken en het recht om
gehoord te worden
Klachtrecht is weg: elk misdrijf kan gestraft worden ook al is er geen klacht neergelegd
c. Materieel & formeel
Materieel: Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare gedragingen,
daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren.
Formeel: Procedureregels over de toepassing van het materieel strafrecht. Door wie en op welke
manier worden misdrijven vastgesteld, opgespoord, vervolgd, bewezen, berecht en uitgevoerd
(strafvordering, strafprocesrecht).
Strafuitvoeringsrecht is materieel en formeel strafrecht. = Het omvat dus zowel de regels die de
straffen zelf bepalen als de richtlijnen voor de uitvoering en handhaving van deze straffen.
d. Nationaal & internationaal
Nationaal: Strafrecht is hoofdzakelijk nationaal recht. Er is federaal strafrecht, maar ook strafrecht van
gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten.
Vb. Vlaams Gewest heeft bevoegdheid om te straffen ivm milieu (op zondag gras niet maaien,
anders gasboete)
Internationaal: Hybride rechtstak tussen internationaal recht en strafrecht (gewoon nationaal recht
met inspiratie van internationaal
Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond: Internationale organisaties
moedigen staten aan om hun misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen, vooral in
nationaal (bijzonder) strafrecht.
Internationale strafbaarstellingen: Internationale strafrechtbanken hebben eigen regels voor
internationale misdrijven, daders en straffen op basis van verdragen.
Rechtsmachtrecht: De staat bepaalt het toepassingsbereik van de strafwet, ook buiten het
eigen grondgebied, met een focus op nationaal recht.
Formeel internationaal strafrecht: Regels voor de procedure van internationale misdrijven en
internationale rechtshulp in strafzaken.
e. Algemeen & bijzonder (dit semester vooral algemeen)
Algemeen materieel strafrecht: Bevat de basisprincipes en regels van het strafrecht, zoals de definitie
van misdrijven en algemene voorwaarden voor strafoplegging.
4
2024-2025
1
,Inhoudsopgave
Strafrecht samenvatting.........................................................................................................................1
Deel I: strafrecht ...............................................................................................................................3
1. Juridische situering ...............................................................................................................3
2. Functies en achtergronden .....................................................................................................5
Deel II: Strafwet .............................................................................................................................. 14
Legalitaitsbeginsel ....................................................................................................................... 14
Toepassing van de strafwet in de tijd.............................................................................................. 16
Toepassing van de strafwet in de ruimte ................................................................................... 18
Interpretatie van de strafwet...................................................................................................... 23
Deel III: misdrijf ............................................................................................................................. 24
Bestanddelen van het misdrijf ....................................................................................................... 25
Constitutieve bestanddelen ....................................................................................................... 25
Verzwarende bestanddelen (niet verplicht) ................................................................................ 29
Strafbare poging ............................................................................................................................. 29
Rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................. 32
Deel IV: dader ............................................................................................................................... 37
Strafrechtelijke verantwoordelijkheid ......................................................................................... 37
Strafbare deelneming ............................................................................................................... 42
Verzwarende bestanddelen en verzwarende factoren ............................................................... 43
Schuld ...................................................................................................................................... 45
Deel V: straf .................................................................................................................................. 49
Begripsbepaling ........................................................................................................................ 49
De straffen................................................................................................................................ 51
Waarom verandering? ......................................................................................................... 51
Straftoemeting .......................................................................................................................... 66
Verval of tenietgaan van de straf ............................................................................................... 75
Deel VI: Burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen ................................................ 78
Burgerrechtelijke bepalingen..................................................................................................... 78
Beveiligingsmaatregelen ........................................................................................................... 80
Deel VII: Uitvoering van straffen en maatregelen ........................................................................... 84
Inleiding.................................................................................................................................... 84
Uitvoering van vrijheidsbenemende straffen .............................................................................. 85
Uitvoering van vrijheidsbeperkende straffen .............................................................................. 89
Uitvoering van vermogensstraffen ............................................................................................. 92
Uitvoering straffen rechtspersonen ............................................................................................ 92
Uitvoering andere straffen ......................................................................................................... 92
Uitvoering van opschorting en uitstel......................................................................................... 93
Uitvoering van beveiligingsmaatregelen .................................................................................... 94
Uitwissing en herstel in eer en rechten ...................................................................................... 97
2
,Deel I: strafrecht
1. Juridische situering
a. Begrip
Strafwet = het geheel van rechtsregels dat bepaalt:
Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn;
Wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt;
o Niet iedereen kan gestraft worden (minderjarigen, geesteszieken…)
Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld;
Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd;
Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf. (Welke rechtbanken zijn
bevoegd voor de verschillende situaties)
Misdrijf: Afwijking van de norm die straf verdient. Wat is een misdrijf (algemeen) en welke
gedragingen zijn een misdrijf (bijzonder)? Wat een misdrijf is, verschilt in tijd & ruimte.
Bv. Euthanasie was vroeger strafbaar als moord, nu laat de wet het wel toe
Dader: Bestraffing en regels over wie strafrechtelijk verantwoordelijk kan zijn.
Enkel mensen & rechtspersonen zijn strafrechtelijk verantwoordelijk (dieren niet)
Straf en beveiligingsmaatregel: Leed dat wettelijk als sanctie wordt opgelegd voor een misdrijf. Wat
is een straf (algemeen) en met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft (bijzonder)?
Beveiligingsmaatregelen zijn geen straffen, maar vallen wel onder het strafrecht. (Ook
schadevergoeding ≠ straf)
Beveiligingsmaatregelen: juridische maatregelen die gericht zijn op het beschermen van de
samenleving tegen een gevaarlijke persoon, zonder dat ze als straf worden beschouwd.
o Bv. Internering: maatregel in strafrecht waarbij iemand met psychiatrische
aandoening die misdrijf heeft gepleegd, maar niet verantwoordelijk kan worden
gehouden wegens zijn mentale toestand, wordt opgesloten in gespecialiseerde
instelling
Procedureregels: Formele regels voor hoe instanties bepalen of er een misdrijf, dader en straf is.
b. Publiekrecht
Verticale rechtsverhouding: Een misdrijf creëert relatie tussen dader en staat, waarbij alleen de staat
het recht heeft om te straffen.
Openbare orde: Strafwetten zijn dwingend; burgers kunnen geen afspraken maken over hun inhoud
en toepassing.
Dwingend recht: Regels kunnen niet worden aangepast of onderling besproken; zelfs als iemand
toestemt in een actie, zoals slaan, blijft de dader strafbaar omdat het strafrecht dwingend is en niet
afhangt van persoonlijke afspraken
3
, Slachtoffers: Slachtoffers hebben geen recht om te straffen of invloed uit te oefenen op de
strafprocedure, maar kunnen wel deelnemen via burgerlijke partijstelling om schadevergoeding te
eisen. Er is echter meer aandacht voor slachtofferrechten, zoals inzage in zaken en het recht om
gehoord te worden
Klachtrecht is weg: elk misdrijf kan gestraft worden ook al is er geen klacht neergelegd
c. Materieel & formeel
Materieel: Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare gedragingen,
daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren.
Formeel: Procedureregels over de toepassing van het materieel strafrecht. Door wie en op welke
manier worden misdrijven vastgesteld, opgespoord, vervolgd, bewezen, berecht en uitgevoerd
(strafvordering, strafprocesrecht).
Strafuitvoeringsrecht is materieel en formeel strafrecht. = Het omvat dus zowel de regels die de
straffen zelf bepalen als de richtlijnen voor de uitvoering en handhaving van deze straffen.
d. Nationaal & internationaal
Nationaal: Strafrecht is hoofdzakelijk nationaal recht. Er is federaal strafrecht, maar ook strafrecht van
gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten.
Vb. Vlaams Gewest heeft bevoegdheid om te straffen ivm milieu (op zondag gras niet maaien,
anders gasboete)
Internationaal: Hybride rechtstak tussen internationaal recht en strafrecht (gewoon nationaal recht
met inspiratie van internationaal
Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond: Internationale organisaties
moedigen staten aan om hun misdrijven en straffen op elkaar af te stemmen, vooral in
nationaal (bijzonder) strafrecht.
Internationale strafbaarstellingen: Internationale strafrechtbanken hebben eigen regels voor
internationale misdrijven, daders en straffen op basis van verdragen.
Rechtsmachtrecht: De staat bepaalt het toepassingsbereik van de strafwet, ook buiten het
eigen grondgebied, met een focus op nationaal recht.
Formeel internationaal strafrecht: Regels voor de procedure van internationale misdrijven en
internationale rechtshulp in strafzaken.
e. Algemeen & bijzonder (dit semester vooral algemeen)
Algemeen materieel strafrecht: Bevat de basisprincipes en regels van het strafrecht, zoals de definitie
van misdrijven en algemene voorwaarden voor strafoplegging.
4
