BURGERSCHAP
Politiek-filosofische perspectieven
Abstract
Samenvatting boek Patrick Loobuyck
Janne Seynaeve
2e Bachelor Politieke Wetenschappen
,Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
INLEIDING
Burgerschap:
- Rechten en vrijheden
- Gegarandeerde rechtsbescherming
- Democratisch participeren
Door burgerschap zijn we lid van een politieke gemeenschap
→ de samenleving is in principe van ons allemaal samen → gelijke burgers
→ wat verwachten we als vrije en gelijkwaardige burgers van elkaar en van de overheid?
3 dimensies van burgerschap:
- Juridische status
- Politieke activiteit
- Lidmaatschap
VERTICAAL EN HORIZONTAAL
Verschillende invullingen voor wat burgerschap is:
- Wijzen op de individuele rechten en vrijheden van mensen
- Maar ook datgene wat het individu overstijgt: de politieke gemeenschap waartoe ze behoren en
waarin ze een verantwoordelijkheid hebben
o Burgerschap = solidair zijn + eigenbelang overstijgen
Burgerschap op verschillende niveaus:
- Meest voor de hand liggend: de natiestaat → mensen zijn burger in eigen land
- Maar toenemende sprake van burgerschap op lokaal en stedelijk niveau
- Ook steeds nadrukkelijker een supra- en internationale dimensie
Burgerschap om tweespalt tussen liberalen en communitaristen te overstijgen
→ discussie dateert van de jaren 1980
→ communitaristen vonden dat de liberale politieke filosofie te weinig aandacht had voor de waarde van
gemeenschap, gemeenschapsvorming en gemeenschapszin
Burgerschap verenigt de liberalen met de communitaristen: burgers hebben rechten omdat ze lid
zijn van een politieke gemeenschap en aanvaarden o.b.v. dat lidmaatschap ook hun plichten
VERTICALE RELATIE MET DE OVERHEID (LIBERAAL)
- Beperking van de macht van de overheid
- De overheid mag geclaimde rechten van burgers niet aanraken als ze daar geen gegronde
redenen voor heeft
- De overheid moet rekening houden met de grondrechten van burgers
HORIZONTALE RELATIE MET DE MEDEBURGERS (GEMEENSCHAPSDENK ERS/COMMUNITARISTEN)
- Bepaalde regels en afspraken bij verschillende groepen waarvan burgers lid zijn (bv. gezin)
- We moeten elkaar als vrije en gelijkwaardige burgers respecteren
- We moeten verantwoordelijkheden en plichten aanvaarden t.a.v. elkaar en van de samenleving
1
,Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
EEN ESSENTIEEL GECONTESTEERD CONCEPT
Burger-zijn op zichzelf volstaat niet → we moeten goede burgers zijn!
→ normatieve invulling: wat burgerschap betekent is afhankelijk van wie aan het woord is
Essentialy contested concept:
- Eerbiedigen van het staatsgezag, met patriottisme als belangrijke burgerschapsdeugd
o Naleven van wetten, aanvaarden van (militaire) dienstplicht, respecteren van tradities…
- Het algemeen belang vooropstellen met politiek en maatschappelijk engagement als
belangrijkste burgerschapsdeugd
o Meer rechtvaardigheid en duurzaamheid, het recht om tradities, macht etc. ter discussie
te stellen
- Conservatief/behoudsgezind ↔ progressieve/disruptief
- Burgerschap is beperkt tot wat de wet voorschrijft ↔ burgerschap begint pas daar waar de wet
geen zeggingskracht meer heeft
De opvattingen die we hebben over burgerschap beïnvloedt sterk hoe we denken over verschillende
thema’s (bv. invulling overheid, migratie, nationalisme, democratie, sociale zekerheid…)
DE MENUKAART
3 componenten van burgerschap:
- Juridische status
- Activiteit
- Lidmaatschap
3 tradities:
- Liberale
- Republikeinse
- Communitaristische
Manier waarop democratisch zelfbestuur vorm kan krijgen:
- Representatieve democratie
- Deliberatieve democratie
- Burgerdemocratie
DISCLAIMER
Het gaat niet over hoe de samenleving in elkaar steekt, maar de politiek filosoof denkt na over hoe de
samenleving idealiter zou moeten functioneren, welke principes de samenleving zouden moeten
normeren…
→ de burger als subject, niet de mens als individu
→ hoe samenleven en wat is de rol van de overheid daarbij?
→…
Politieke filosofie
→ abstracter, algemener geformuleerd, en waagt zich aan een meer fundamentele vraagstelling
→ beperkt tot de algemene uitganspunten en leidende principes
→ argumentatieve activiteit
2
, Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
IDEAL THEORY – JOHN RAWLS (1921-2002)
Samenleving met maximale vrijheid, maximale gelijkheid en verdraagzaamheid
→ wel besef dat de wereld waarin we leven niet ideaal is
Politiek filosofen willen bestaande situaties, politieke partijen en instituties kunnen beoordelen
en doen dat vaak o.b.v. de ideale theorie over democratie, rechtvaardigheid en politieke
gemeenschap
3
Politiek-filosofische perspectieven
Abstract
Samenvatting boek Patrick Loobuyck
Janne Seynaeve
2e Bachelor Politieke Wetenschappen
,Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
INLEIDING
Burgerschap:
- Rechten en vrijheden
- Gegarandeerde rechtsbescherming
- Democratisch participeren
Door burgerschap zijn we lid van een politieke gemeenschap
→ de samenleving is in principe van ons allemaal samen → gelijke burgers
→ wat verwachten we als vrije en gelijkwaardige burgers van elkaar en van de overheid?
3 dimensies van burgerschap:
- Juridische status
- Politieke activiteit
- Lidmaatschap
VERTICAAL EN HORIZONTAAL
Verschillende invullingen voor wat burgerschap is:
- Wijzen op de individuele rechten en vrijheden van mensen
- Maar ook datgene wat het individu overstijgt: de politieke gemeenschap waartoe ze behoren en
waarin ze een verantwoordelijkheid hebben
o Burgerschap = solidair zijn + eigenbelang overstijgen
Burgerschap op verschillende niveaus:
- Meest voor de hand liggend: de natiestaat → mensen zijn burger in eigen land
- Maar toenemende sprake van burgerschap op lokaal en stedelijk niveau
- Ook steeds nadrukkelijker een supra- en internationale dimensie
Burgerschap om tweespalt tussen liberalen en communitaristen te overstijgen
→ discussie dateert van de jaren 1980
→ communitaristen vonden dat de liberale politieke filosofie te weinig aandacht had voor de waarde van
gemeenschap, gemeenschapsvorming en gemeenschapszin
Burgerschap verenigt de liberalen met de communitaristen: burgers hebben rechten omdat ze lid
zijn van een politieke gemeenschap en aanvaarden o.b.v. dat lidmaatschap ook hun plichten
VERTICALE RELATIE MET DE OVERHEID (LIBERAAL)
- Beperking van de macht van de overheid
- De overheid mag geclaimde rechten van burgers niet aanraken als ze daar geen gegronde
redenen voor heeft
- De overheid moet rekening houden met de grondrechten van burgers
HORIZONTALE RELATIE MET DE MEDEBURGERS (GEMEENSCHAPSDENK ERS/COMMUNITARISTEN)
- Bepaalde regels en afspraken bij verschillende groepen waarvan burgers lid zijn (bv. gezin)
- We moeten elkaar als vrije en gelijkwaardige burgers respecteren
- We moeten verantwoordelijkheden en plichten aanvaarden t.a.v. elkaar en van de samenleving
1
,Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
EEN ESSENTIEEL GECONTESTEERD CONCEPT
Burger-zijn op zichzelf volstaat niet → we moeten goede burgers zijn!
→ normatieve invulling: wat burgerschap betekent is afhankelijk van wie aan het woord is
Essentialy contested concept:
- Eerbiedigen van het staatsgezag, met patriottisme als belangrijke burgerschapsdeugd
o Naleven van wetten, aanvaarden van (militaire) dienstplicht, respecteren van tradities…
- Het algemeen belang vooropstellen met politiek en maatschappelijk engagement als
belangrijkste burgerschapsdeugd
o Meer rechtvaardigheid en duurzaamheid, het recht om tradities, macht etc. ter discussie
te stellen
- Conservatief/behoudsgezind ↔ progressieve/disruptief
- Burgerschap is beperkt tot wat de wet voorschrijft ↔ burgerschap begint pas daar waar de wet
geen zeggingskracht meer heeft
De opvattingen die we hebben over burgerschap beïnvloedt sterk hoe we denken over verschillende
thema’s (bv. invulling overheid, migratie, nationalisme, democratie, sociale zekerheid…)
DE MENUKAART
3 componenten van burgerschap:
- Juridische status
- Activiteit
- Lidmaatschap
3 tradities:
- Liberale
- Republikeinse
- Communitaristische
Manier waarop democratisch zelfbestuur vorm kan krijgen:
- Representatieve democratie
- Deliberatieve democratie
- Burgerdemocratie
DISCLAIMER
Het gaat niet over hoe de samenleving in elkaar steekt, maar de politiek filosoof denkt na over hoe de
samenleving idealiter zou moeten functioneren, welke principes de samenleving zouden moeten
normeren…
→ de burger als subject, niet de mens als individu
→ hoe samenleven en wat is de rol van de overheid daarbij?
→…
Politieke filosofie
→ abstracter, algemener geformuleerd, en waagt zich aan een meer fundamentele vraagstelling
→ beperkt tot de algemene uitganspunten en leidende principes
→ argumentatieve activiteit
2
, Janne Seynaeve POLITIEKE FILOSOFIE
Burgerschap – politiek-filosofische perspectieven
IDEAL THEORY – JOHN RAWLS (1921-2002)
Samenleving met maximale vrijheid, maximale gelijkheid en verdraagzaamheid
→ wel besef dat de wereld waarin we leven niet ideaal is
Politiek filosofen willen bestaande situaties, politieke partijen en instituties kunnen beoordelen
en doen dat vaak o.b.v. de ideale theorie over democratie, rechtvaardigheid en politieke
gemeenschap
3
