Neurofysiologie
studie werking Neuronen; zenuwstelsel
nadruk op systeemniveau; bespreking sensoriële, motorische en
enkele hogere cognitieve systemen (geen bespreking autonoom ZS)
Examen: 40 MC-vragen met giscorrectie
Table of Contents
Afkortingen.................................................................................. 3
Deel 1. Inleiding...........................................................................3
1. Algemene inleiding, overzicht neuroanatomie...................................3
2. Overzicht sensatie en perceptie........................................................5
1) Codering van modaliteit (kwaliteit)..............................................................................6
2) Codering van intensiteit (sterkte); hoe sterk is E.........................................................7
3) Codering van duur....................................................................................................... 7
4) Codering van plaats; waar bevindt zich E....................................................................7
3. Neurofysiologische onderzoekstechnieken........................................9
Deel 2. Sensatie en perceptie......................................................12
4. Visueel systeem.............................................................................12
1) Anatomie oog............................................................................................................ 12
2) Retina (netvlies)........................................................................................................ 12
3) Functionele anatomie................................................................................................16
4) Primaire visuele cortex (V1).......................................................................................16
5) Fysiologie extra-striate cortex....................................................................................18
5. Auditief systeem............................................................................19
1) Geluid: fysische eigenschappen.................................................................................19
2) Buitenoor, middenoor................................................................................................20
3) Cochlea...................................................................................................................... 20
4) Centraal auditief pad................................................................................................. 20
5) Codering intensiteit en frequentie.............................................................................21
6) Geluidslokalisatie....................................................................................................... 21
7) Auditieve aandoeningen............................................................................................22
8) Echolocatie................................................................................................................ 22
6. Vestibulair systeem.......................................................................22
1) Vestibulair labyrint..................................................................................................... 22
2) Centraal vestibulair pad............................................................................................. 23
3) Vestibulaire-oculaire reflex (VOR)..............................................................................23
4) Vestibulaire pathologie..............................................................................................23
5) Onderzoekstechnieken.............................................................................................. 23
6) Vestibulaire cortex..................................................................................................... 23
, 7. Gustatief systeem..........................................................................24
1) Basis smaken............................................................................................................. 24
2) Smaakorganen........................................................................................................... 24
3) Receptorcellen........................................................................................................... 24
4) Signaaltransductie mechanismen..............................................................................24
5) Hogere orde verwerking gustatieve stimuli...............................................................24
8. Olfactorisch systeem......................................................................25
1) Anatomie en perceptie..............................................................................................25
2) Fysiologie: 1e orde olfactieve receptor neuronen (ORNs)...........................................25
3) Fysiologie: 2e orde Bulbus olfactorius (B.O)................................................................25
4) Corticale projecties.................................................................................................... 26
5) Vomeronasaal orgaan................................................................................................ 26
9. Somatosensoriëel systeem.............................................................26
1) Indeling...................................................................................................................... 26
2) Tactiele gevoeligheid.................................................................................................26
3) Pijn en nociceptie (=/=).............................................................................................28
4) Temperatuursgevoeligheid........................................................................................29
5) Proprioceptie (zie motorisch).....................................................................................30
Deel 3. Beweging........................................................................ 30
10. Spinale controle van bewegingen (en proprioceptie)......................30
1) Motorische eenheid: uitgangspoort CZS....................................................................30
2) Proprioceptie (positiezin/lichaamsgewaarwording)....................................................31
3) Spinale interneuronen............................................................................................... 31
11. Corticale en subcorticale controle van bewegingen........................31
1) Afdalende spinale banen...........................................................................................31
2) Plannen en uitvoeren van bewegingen......................................................................32
3) Basale ganglia (BG)................................................................................................... 33
4) Ziekte van Parkinson -> BG-stoornis..........................................................................33
5) Bewegingsinitiatie door motorische cortex................................................................34
6) Cerebellum (kleine hersenen)....................................................................................34
Deel 4. Hogere cognitieve systemen............................................34
12. Taal.............................................................................................34
13. Geheugen....................................................................................37
Indeling geheugen......................................................................................................... 37
Engram.......................................................................................................................... 37
Hersenstructuren geheugen..........................................................................................38
14. Sociale cognitie...........................................................................38
Terminologie om te onthouden....................................................43
,Afkortingen
BMI: Brain Machine Interface(s)
CVA: Cerebrovasculair accident
DSI: Diffusion Spectrum Imaging
DTI: Diffusion Tension Imaging
ECOG: Electro-corticogram
FA: Fractionele Anisotropie
GP: globus pallidus
LGN: Laterale Geniculate Nucleus
MNI: Montreal Neurological Institute -> coördinatensysteem
PD: Parkinson Disease
PFC: PreFrontale Cortex
SN: substantia nigra
SNR: Signal noise ratio
STN: subthalamische nucleus
TMS: Transcraniële Magnetische Stimulatie
(verder nog gemakkelijkheidsafkortingen zoals Nn = neuronen, R =
receptor…)
Deel 1. Inleiding
1. Algemene inleiding, overzicht neuroanatomie
Sensatie (transformatie van fysische stimuli in E-signalen) -> verwerking;
perceptie (selecteren, organiseren en interpreteren) -> motor output
(interactie met omgeving)
Perceptie = interpretatie
Bestuderen van werking hersenen:
- neuron doctrine: neuronen zijn basiseenheid van zenuwstelsel ->
werking van hersenen terug te brengen tot elektrische activiteit ervan
reductionisme; kan gedrag begrepen worden door uitgebreide kennis
enkele neuronen + (ondersteunende) rol andere celtypes
werking voortvloeiend uit intrinsieke eigenschappen neuronen en
schakelingen met periferie (receptor-epithelen), effectororganen en
andere neuronen
bij zoogdieren unieke bedrading; niet door genoom gedicteerd zoals bij
C.elegans – connectoomonderzoek bij mens via diffusiemetingen en
fMRI/EEG -> in kaart brengen van hersenconnecties; doel vroege diagnose
aandoeningen op basis van afwijkende hersennetwerken -> vroegere
interventie
,Gliacellen: (ratio met neuronen tot ~1 teruggebracht)
CZS: oligodendrocyten, astrocyten, microglia, ependymale cellen
PZS: Schwanncellen, satellietcellen
- astrocyten: energiemetabolisme neuronen, regulatie werking
neuronale synapsen (gliotransmitters)
- microglia: immuuncellen van CZS; dode cellen en afval opruimen
- oligodendrocyten: vorming myelineschede -> geleiding APn
- ependymcellen -> productie hersenvocht (ventrikels)
Complexiteit hersenen:
- enorme structurele en functionele diversiteit; ~ 100 miljard neuronen,
100n versch (sub)types neuronen/glia, 100n versch NT’s, 10 biljoen
connecties (tot 10K per neuron)
- veel niveaus van organisatie: CZS > systemen > mappen > netwerken
> neuronen; afwijking op niveau verstoort ganse systeem (ziektes
meestal te wijten aan veranderingen op meerdere niveau’s)
- geen algemeen thema gen->structuur->functie; bepaalde
cognitieve/gedragsaspecten te verklaren adhv eig/verbindingen
neuronen (vb waarneming kleur/beweging) maar onduidelijke link
neuronwerking en cognitieve capaciteiten/karaktertrekken/bewustzijn
Neuroanatomie:
- cerebrum
- cerebellum
- hersenstam (middenhersenen, pons, medulla) -> meest primitieve en
vitale deel; doorsturen info grote hersenen-kleine
hersenen/ruggenmerg, regulatie vitale systemen (adem, temp,
bewustzijn)
- glad oppervlak bij kleinere hersenen: lissenphalic
- grotere hersenen gyrencephalic; gyri (windingen) en sulci (groeven)
- anatomische referenties: ventraal/inferieur vs dorsaal/superieur
- spinale zenuwen: dorsale wortel afferent, ventrale wortel efferent
- PZS omvat somatisch (spieren, gewrichten, huid) en
autonoom/visceraal (organen, klieren, bloedvaten)
- doorsnedes: sagittaal – horizontaal/axiaal/transversaal – coronaal
/frontaal
- MNI coördinatensysteem: x (links-rechts) y (anterior-posterior) z
(superior-inferior); 0,0,0 thv anterieure commissuur
- meestal gebruik neurologische conventie: links = links <->
radiologische: L=R
- kwabben/lobben: frontaal-pariëtaal-temporaal(2)-occipitaal
- versch typen hersenschors: allocortex omvat hippocampus (geheugen)
en olfactorische cortex, neocortex enkel bij zoogdieren (6 cellagen)
, Brodmann -> opdeling neocortex adhv versch cytoarchitectonie;
versch gebieden ook functies vb BA4 motorcortex (M1, F1), BA6
premotorcortex, BA17 primaire visuele cortex, BA44-45 gebied van
Broca
link structuur-functie hersengebieden door cyto, immuno-architectonie
en functionele technieken, tegenwoordig meer histologische
technieken voor organisatie cortex vb receptor-density mappings, IHC
voor visualisatie neurotransmitters/enzymes…
- witte stofverbindingen tussen hemisferen: corpus callosum
(hersenbalk; vroeger doorgesneden bij epileptici) -> uitwisseling;
integratie info
- thalamus: relaisstation naar cerebrale cortex, buiten ruik gaat alle
sensorische info via hier naar primaire hersenschors
-> relay en verwerking sensorische/motorische info; bevat nuclei die
visuele, auditieve, tast en motorische info doorgeven en intern reeds
verwerken/filtreren
vb laterale geniculate nucleus (visueel), mediale geniculate nucleus
(auditief), ventrale posterieure nucleus (somatosensorieel)
regulatie bewustzijn, slaap, alertheid
- subcorticale structuren: basale ganglia (! best memoriseren);
belangrijk voor controle/regulatie geplande motorische bewegingen,
emotieregulatie en motivatie, cognitie (beslissingen, acties),
leerprocessen (gewoontevorming, skills)
omvat structuren: (1) putamen -> (dorsale) striatum <- (2) caudate
nucleus, (3) nucleus accumbens (ventral striatum), (4) globus pallidus
(extern GPe en intern GPi deel), (5) subthalamische nucleus; STN, (6)
substantia nigra; pars compacta SNc en pars reticulata SNr
(zie figuur slides)
2. Overzicht sensatie en perceptie
Groot deel van E rondom ons niet opgevangen;
- geen geschikte receptor voor bepaalde Evorm (vb gepolariseerd licht,
magneto)
- E ligt buiten het bereik van onze receptoren (vb EMS,
geluidsgolven/odoranten)
E buiten bereik van onze receptoren:
- visueel domein: klein deel van EMS
vb slang: detectie IR-straling via temperatuursgevoelige sensoren
- auditief domein
Informatieverwerking in CNS omvat 3 fysiologische processen (elk sensorisch
systeem):
1) transductie: omzetting stimulus E naar AP door specifieke R
, 2) transmissie: doorsturen info via zenuwbanen naar prim sens hersenschors
transductie + transmissie = sensatie
3) perceptie: gewaarwording/interpretatie
-> rol selectiemechanismen (aandacht), ervaring, context
- aandachtsmechanismen om deel inkomende sens info te filteren;
focus op bepaald deel en rest negeren: spotlight of attention
change blindness: selectieve aandacht voor visuele info
- bij interpretatie houden hersenen rekening met context (vb
kleurconstantie, info uit andere zintuigen)
*McGurk-effect: auditief-visueel (spraakperceptie) 1aud & 2vis -> 3e
geluid
*rubberen hand illusie
en ervaring (mechanisme bij visuele perceptie: groepering = brein
organiseert visuele input in gestructureerde patronen/objecten
gebaseerd op relaties zoals gelijkenis/nabijheid/continuïteit vb Coffer
illusie ),
diepteperceptie (grootte constantheid)
pareidolie (illusie: herkenbare dingen in random waarnemingen zien)
4 basiseigenschappen sensoriële stimuli: coderingen
1) Codering van modaliteit (kwaliteit)
Bij mens 5: zicht-gehoor-smaak-reuk-tast
Submodaliteiten vb tast: temperatuur, pijn, jeuk, druk
Specifieke receptoren voor elke (sub)modaliteit; nociR -> pijn, pruritoR ->
jeuk, …
Elke modaliteit geassocieerd met specifieke centrale zenuwbanen naar
sensoriële cortex
Hoe onderscheid tussen versch (sub)modaliteiten: Müller -> wet specifieke
zenuwenergieën: E die specifieke zenuw beste activeert is adequate stimulus
maar andere E kan ook; wat stimulus ook is, activatie van zenuwbaan geeft
steeds perceptie van Evorm waarvoor baan gevoelig is – perceptie niet afh v
hoe sens vezels gestimuleerd maar welke vezels gestim worden
vb fosfenen: waarnemen lichtvlek na druk op oogbol of stimulatie visuele
hersenschors dmv microstimulatie of TMS
vb cochleaire implantaten (E-stimuli) -> directe stim haarcellen binnenoor
Modaliteit kan op versch manieren gecodeerd worden:
Labeled lines:
a) (sub)modaliteiten berusten op eig van sens R en neuronen die transductie
verzorgen van specifieke Evorm naar mbrnpotentiaal
b) ieder perifeel sens neuron is geschakeld met specifieke delen ZS
studie werking Neuronen; zenuwstelsel
nadruk op systeemniveau; bespreking sensoriële, motorische en
enkele hogere cognitieve systemen (geen bespreking autonoom ZS)
Examen: 40 MC-vragen met giscorrectie
Table of Contents
Afkortingen.................................................................................. 3
Deel 1. Inleiding...........................................................................3
1. Algemene inleiding, overzicht neuroanatomie...................................3
2. Overzicht sensatie en perceptie........................................................5
1) Codering van modaliteit (kwaliteit)..............................................................................6
2) Codering van intensiteit (sterkte); hoe sterk is E.........................................................7
3) Codering van duur....................................................................................................... 7
4) Codering van plaats; waar bevindt zich E....................................................................7
3. Neurofysiologische onderzoekstechnieken........................................9
Deel 2. Sensatie en perceptie......................................................12
4. Visueel systeem.............................................................................12
1) Anatomie oog............................................................................................................ 12
2) Retina (netvlies)........................................................................................................ 12
3) Functionele anatomie................................................................................................16
4) Primaire visuele cortex (V1).......................................................................................16
5) Fysiologie extra-striate cortex....................................................................................18
5. Auditief systeem............................................................................19
1) Geluid: fysische eigenschappen.................................................................................19
2) Buitenoor, middenoor................................................................................................20
3) Cochlea...................................................................................................................... 20
4) Centraal auditief pad................................................................................................. 20
5) Codering intensiteit en frequentie.............................................................................21
6) Geluidslokalisatie....................................................................................................... 21
7) Auditieve aandoeningen............................................................................................22
8) Echolocatie................................................................................................................ 22
6. Vestibulair systeem.......................................................................22
1) Vestibulair labyrint..................................................................................................... 22
2) Centraal vestibulair pad............................................................................................. 23
3) Vestibulaire-oculaire reflex (VOR)..............................................................................23
4) Vestibulaire pathologie..............................................................................................23
5) Onderzoekstechnieken.............................................................................................. 23
6) Vestibulaire cortex..................................................................................................... 23
, 7. Gustatief systeem..........................................................................24
1) Basis smaken............................................................................................................. 24
2) Smaakorganen........................................................................................................... 24
3) Receptorcellen........................................................................................................... 24
4) Signaaltransductie mechanismen..............................................................................24
5) Hogere orde verwerking gustatieve stimuli...............................................................24
8. Olfactorisch systeem......................................................................25
1) Anatomie en perceptie..............................................................................................25
2) Fysiologie: 1e orde olfactieve receptor neuronen (ORNs)...........................................25
3) Fysiologie: 2e orde Bulbus olfactorius (B.O)................................................................25
4) Corticale projecties.................................................................................................... 26
5) Vomeronasaal orgaan................................................................................................ 26
9. Somatosensoriëel systeem.............................................................26
1) Indeling...................................................................................................................... 26
2) Tactiele gevoeligheid.................................................................................................26
3) Pijn en nociceptie (=/=).............................................................................................28
4) Temperatuursgevoeligheid........................................................................................29
5) Proprioceptie (zie motorisch).....................................................................................30
Deel 3. Beweging........................................................................ 30
10. Spinale controle van bewegingen (en proprioceptie)......................30
1) Motorische eenheid: uitgangspoort CZS....................................................................30
2) Proprioceptie (positiezin/lichaamsgewaarwording)....................................................31
3) Spinale interneuronen............................................................................................... 31
11. Corticale en subcorticale controle van bewegingen........................31
1) Afdalende spinale banen...........................................................................................31
2) Plannen en uitvoeren van bewegingen......................................................................32
3) Basale ganglia (BG)................................................................................................... 33
4) Ziekte van Parkinson -> BG-stoornis..........................................................................33
5) Bewegingsinitiatie door motorische cortex................................................................34
6) Cerebellum (kleine hersenen)....................................................................................34
Deel 4. Hogere cognitieve systemen............................................34
12. Taal.............................................................................................34
13. Geheugen....................................................................................37
Indeling geheugen......................................................................................................... 37
Engram.......................................................................................................................... 37
Hersenstructuren geheugen..........................................................................................38
14. Sociale cognitie...........................................................................38
Terminologie om te onthouden....................................................43
,Afkortingen
BMI: Brain Machine Interface(s)
CVA: Cerebrovasculair accident
DSI: Diffusion Spectrum Imaging
DTI: Diffusion Tension Imaging
ECOG: Electro-corticogram
FA: Fractionele Anisotropie
GP: globus pallidus
LGN: Laterale Geniculate Nucleus
MNI: Montreal Neurological Institute -> coördinatensysteem
PD: Parkinson Disease
PFC: PreFrontale Cortex
SN: substantia nigra
SNR: Signal noise ratio
STN: subthalamische nucleus
TMS: Transcraniële Magnetische Stimulatie
(verder nog gemakkelijkheidsafkortingen zoals Nn = neuronen, R =
receptor…)
Deel 1. Inleiding
1. Algemene inleiding, overzicht neuroanatomie
Sensatie (transformatie van fysische stimuli in E-signalen) -> verwerking;
perceptie (selecteren, organiseren en interpreteren) -> motor output
(interactie met omgeving)
Perceptie = interpretatie
Bestuderen van werking hersenen:
- neuron doctrine: neuronen zijn basiseenheid van zenuwstelsel ->
werking van hersenen terug te brengen tot elektrische activiteit ervan
reductionisme; kan gedrag begrepen worden door uitgebreide kennis
enkele neuronen + (ondersteunende) rol andere celtypes
werking voortvloeiend uit intrinsieke eigenschappen neuronen en
schakelingen met periferie (receptor-epithelen), effectororganen en
andere neuronen
bij zoogdieren unieke bedrading; niet door genoom gedicteerd zoals bij
C.elegans – connectoomonderzoek bij mens via diffusiemetingen en
fMRI/EEG -> in kaart brengen van hersenconnecties; doel vroege diagnose
aandoeningen op basis van afwijkende hersennetwerken -> vroegere
interventie
,Gliacellen: (ratio met neuronen tot ~1 teruggebracht)
CZS: oligodendrocyten, astrocyten, microglia, ependymale cellen
PZS: Schwanncellen, satellietcellen
- astrocyten: energiemetabolisme neuronen, regulatie werking
neuronale synapsen (gliotransmitters)
- microglia: immuuncellen van CZS; dode cellen en afval opruimen
- oligodendrocyten: vorming myelineschede -> geleiding APn
- ependymcellen -> productie hersenvocht (ventrikels)
Complexiteit hersenen:
- enorme structurele en functionele diversiteit; ~ 100 miljard neuronen,
100n versch (sub)types neuronen/glia, 100n versch NT’s, 10 biljoen
connecties (tot 10K per neuron)
- veel niveaus van organisatie: CZS > systemen > mappen > netwerken
> neuronen; afwijking op niveau verstoort ganse systeem (ziektes
meestal te wijten aan veranderingen op meerdere niveau’s)
- geen algemeen thema gen->structuur->functie; bepaalde
cognitieve/gedragsaspecten te verklaren adhv eig/verbindingen
neuronen (vb waarneming kleur/beweging) maar onduidelijke link
neuronwerking en cognitieve capaciteiten/karaktertrekken/bewustzijn
Neuroanatomie:
- cerebrum
- cerebellum
- hersenstam (middenhersenen, pons, medulla) -> meest primitieve en
vitale deel; doorsturen info grote hersenen-kleine
hersenen/ruggenmerg, regulatie vitale systemen (adem, temp,
bewustzijn)
- glad oppervlak bij kleinere hersenen: lissenphalic
- grotere hersenen gyrencephalic; gyri (windingen) en sulci (groeven)
- anatomische referenties: ventraal/inferieur vs dorsaal/superieur
- spinale zenuwen: dorsale wortel afferent, ventrale wortel efferent
- PZS omvat somatisch (spieren, gewrichten, huid) en
autonoom/visceraal (organen, klieren, bloedvaten)
- doorsnedes: sagittaal – horizontaal/axiaal/transversaal – coronaal
/frontaal
- MNI coördinatensysteem: x (links-rechts) y (anterior-posterior) z
(superior-inferior); 0,0,0 thv anterieure commissuur
- meestal gebruik neurologische conventie: links = links <->
radiologische: L=R
- kwabben/lobben: frontaal-pariëtaal-temporaal(2)-occipitaal
- versch typen hersenschors: allocortex omvat hippocampus (geheugen)
en olfactorische cortex, neocortex enkel bij zoogdieren (6 cellagen)
, Brodmann -> opdeling neocortex adhv versch cytoarchitectonie;
versch gebieden ook functies vb BA4 motorcortex (M1, F1), BA6
premotorcortex, BA17 primaire visuele cortex, BA44-45 gebied van
Broca
link structuur-functie hersengebieden door cyto, immuno-architectonie
en functionele technieken, tegenwoordig meer histologische
technieken voor organisatie cortex vb receptor-density mappings, IHC
voor visualisatie neurotransmitters/enzymes…
- witte stofverbindingen tussen hemisferen: corpus callosum
(hersenbalk; vroeger doorgesneden bij epileptici) -> uitwisseling;
integratie info
- thalamus: relaisstation naar cerebrale cortex, buiten ruik gaat alle
sensorische info via hier naar primaire hersenschors
-> relay en verwerking sensorische/motorische info; bevat nuclei die
visuele, auditieve, tast en motorische info doorgeven en intern reeds
verwerken/filtreren
vb laterale geniculate nucleus (visueel), mediale geniculate nucleus
(auditief), ventrale posterieure nucleus (somatosensorieel)
regulatie bewustzijn, slaap, alertheid
- subcorticale structuren: basale ganglia (! best memoriseren);
belangrijk voor controle/regulatie geplande motorische bewegingen,
emotieregulatie en motivatie, cognitie (beslissingen, acties),
leerprocessen (gewoontevorming, skills)
omvat structuren: (1) putamen -> (dorsale) striatum <- (2) caudate
nucleus, (3) nucleus accumbens (ventral striatum), (4) globus pallidus
(extern GPe en intern GPi deel), (5) subthalamische nucleus; STN, (6)
substantia nigra; pars compacta SNc en pars reticulata SNr
(zie figuur slides)
2. Overzicht sensatie en perceptie
Groot deel van E rondom ons niet opgevangen;
- geen geschikte receptor voor bepaalde Evorm (vb gepolariseerd licht,
magneto)
- E ligt buiten het bereik van onze receptoren (vb EMS,
geluidsgolven/odoranten)
E buiten bereik van onze receptoren:
- visueel domein: klein deel van EMS
vb slang: detectie IR-straling via temperatuursgevoelige sensoren
- auditief domein
Informatieverwerking in CNS omvat 3 fysiologische processen (elk sensorisch
systeem):
1) transductie: omzetting stimulus E naar AP door specifieke R
, 2) transmissie: doorsturen info via zenuwbanen naar prim sens hersenschors
transductie + transmissie = sensatie
3) perceptie: gewaarwording/interpretatie
-> rol selectiemechanismen (aandacht), ervaring, context
- aandachtsmechanismen om deel inkomende sens info te filteren;
focus op bepaald deel en rest negeren: spotlight of attention
change blindness: selectieve aandacht voor visuele info
- bij interpretatie houden hersenen rekening met context (vb
kleurconstantie, info uit andere zintuigen)
*McGurk-effect: auditief-visueel (spraakperceptie) 1aud & 2vis -> 3e
geluid
*rubberen hand illusie
en ervaring (mechanisme bij visuele perceptie: groepering = brein
organiseert visuele input in gestructureerde patronen/objecten
gebaseerd op relaties zoals gelijkenis/nabijheid/continuïteit vb Coffer
illusie ),
diepteperceptie (grootte constantheid)
pareidolie (illusie: herkenbare dingen in random waarnemingen zien)
4 basiseigenschappen sensoriële stimuli: coderingen
1) Codering van modaliteit (kwaliteit)
Bij mens 5: zicht-gehoor-smaak-reuk-tast
Submodaliteiten vb tast: temperatuur, pijn, jeuk, druk
Specifieke receptoren voor elke (sub)modaliteit; nociR -> pijn, pruritoR ->
jeuk, …
Elke modaliteit geassocieerd met specifieke centrale zenuwbanen naar
sensoriële cortex
Hoe onderscheid tussen versch (sub)modaliteiten: Müller -> wet specifieke
zenuwenergieën: E die specifieke zenuw beste activeert is adequate stimulus
maar andere E kan ook; wat stimulus ook is, activatie van zenuwbaan geeft
steeds perceptie van Evorm waarvoor baan gevoelig is – perceptie niet afh v
hoe sens vezels gestimuleerd maar welke vezels gestim worden
vb fosfenen: waarnemen lichtvlek na druk op oogbol of stimulatie visuele
hersenschors dmv microstimulatie of TMS
vb cochleaire implantaten (E-stimuli) -> directe stim haarcellen binnenoor
Modaliteit kan op versch manieren gecodeerd worden:
Labeled lines:
a) (sub)modaliteiten berusten op eig van sens R en neuronen die transductie
verzorgen van specifieke Evorm naar mbrnpotentiaal
b) ieder perifeel sens neuron is geschakeld met specifieke delen ZS
