Inleiding tot de
rechtswetenschap: deel 1
Objectief en subjectief recht
Objectief: recht als maatschappelijk fenomeen
• Geheel van algemene (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet gedachten) van
in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
bv: wet zegt dat je geen diefstal mag plegen
• waarvan respect afgedwongen door de overheid
Subjectief: recht bekeken vanuit het individu
• Individuele aanspraak die iemand uit die rechtsregel kan halen
• Het eigendomsrecht (objectief recht), mijn eigendomsrecht (subjectief recht)
Welke gedragingen bevat het objectief recht
uiterlijke gedragingen, geen gedachten. Rusland had ooit een regel over wat men wel en niet
mocht denken. Dit is absurd
Het belangrijke onderscheid tussen rechtsregels en andere regels
het recht wordt afgedwongen door de overheid
Dieren en rechten
Een dier is niet onderworpen aan rechten en plichten waardoor het geen rechtssubject is, Maar je
kan niet zomaar doen met dieren wat je wil want de mens is gebonden aan wetten rondom
dierenwelzijn, Als baas van je dier ben je verantwoordelijk voor zijn daden
Wettelijk mechanisme voor mensen met dementie etc.
het handelingsonbekwaam verklaren van de persoon
Band tussen objectief en subjectief recht
Het objectief recht bevat de gebodsbepaling à plicht van A om iets te doen en de verbodsbepaling à
plicht van A om iets niet te doen.
Het subjectief recht àplicht van A om iets (niet) te doen = recht van B om gedraging van A te eisen
Vb: de woning heeft een lek dak. Dan kan de huurder (B) zich beroepen op zijn subjectieve recht → hij
kan van de verhuurder (A) eisen dat het dak wordt gerepareerd.
Verschil geboden en verboden
=> er is geen verschil
Wat doet het objectieve recht voor het subjectieve recht
het is de grondslag voor het recht in subjectieve zin, het regelt en beschermt het subjectieve recht
Wat is het belang van het onderscheid tussen deze twee rechten?
- Objectief contentieux, algemene regel in overeenstemming is met hogere rechtsregels? (RVS)
- Subjectief contentieux, wat is er van toepassing op jouw situatie? (gewone rechtbanken)
1
,Wat als het onderscheid vervaagd
RVS doet soms meer dan enkel regel controleren bv door schadevergoeding toe te kennen
Objectief en subjectief recht: onrechtmatige daad
Wat is een onrechtmatige daad
Iedere daad van een mens die aan een ander schade veroorzaakt is verplicht tot
schadeloosstelling.
Buitencontractuele aansprakelijkheid
bijvoorbeeld als je iemand overrijdt. Het heeft niets te maken met een contract
Drie componenten
- Fout
- Schade
- Oorzakelijk verband
Fout
Objectieve component
Overtreding specifieke rechtsnorm (= resultaatsverbintenis). Men is niet tot het gevraagde
resultaat gekomen, overmacht kan een legitieme verklaring zijn. Men moet deze overmacht
kunnen aantonen
Bv door het rood rijden
Overtreding algemene zorgvuldigheidsnorm (= inspanningsverbintenis). Men heeft niet de
nodige zorgvuldigheid gebruikt in een bepaalde situatie,
bv: aangepaste snelheid in het verkeer. Je moet altijd je snelheid aanpassen aan de regels,
omstandigheden, …
Bij zo een overtreding moet je aantonen dat de schuldige onzorgvuldig is geweest.
Geen Subjectieve component (onderscheidingsvermogen) wel specifiek regime voor:
Leeftijd (onderscheidingsvermogen). Minderjarigen zijn niet schuld bekwaam
Geesteszieken (art 6.9 BW)
Uitsluitingsgronden soms is er geen fout bv bij overmacht
Schade
Integrale schadeloosstelling al dan niet economisch of patrimoniaal
Geschonden belang dat leidt tot een in geld waardeerbaar verlies
Schending van subjectief recht noch noodzakelijk noch voldoende
schade moet niet bestaan uit het verlies van een subjectief recht, als men een schending van
belangen kan aantonen is dit genoeg. Het schenden van enkel subjectief recht is soms ook niet
genoeg voor een vergoeding te ontvangen
vb Kostwinner van familie wordt omvergereden. De kostwinner had subjectief recht om voor de
kinderen te zorgen, dit valt weg dus schade.
Non die haar loon schenkt aan het klooster wordt omvergereden. De belangen van het klooster
worden beschadigd dus men moet geen subjectief recht aantonen.
Het subjectieve gedeelte bij schade
op basis van moraal kent men subjectieve verzwarende omstandigheden. Vanuit
aansprakelijkheidsperspectief is het subjectieve niet belangrijk. De zoon die zijn vader doodt zal
minder moeten betalen omdat hij als erfgenaam een deel economisch schade aan zichzelf toebrengt
2
,Oorzakelijk verband
Om aansprakelijkheid vast te stallen moet er een causaal verband zijn tussen de fout en schade
Vb na het ongeval komt u in het ziekenhuis, u heeft bloed nodig maar dat is besmet met HIV, u kan
dan gaan discuteren dat dat de fout is van de persoon die u aangereden heeft
2 theorieën rond
1. Adequate oorzaak belangrijkste oorzaak tot de schade wordt weerhouden
2. Equivalentietheorie elk feit dat noodzakelijk was voor schade is oorzaak
Wat betekent verbintenis
een juridisch afdwingbare verplichting. Kan voortvloeien uit een contract, wet, onrechtmatige, etc
Gemeenrechtelijke zorgvuldigheidsnorm
vergelijken met het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon geplaatst in dezelfde concrete
omstandigheden. Een voorzichtig en een redelijk persoon is iemand dat zich voorbeeldig in de
maatschappij gedraagt.
Klassieke definitie van het objectieve recht
Imperatief karakter
- Principe: rechtsregels gebieden of verbieden
- Permissieve regel houdt ook verbod in
- Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
- Verschillende graden in verbindend karakter.
Hoeveel soorten regels zijn er?
Er zijn 2 soorten regels, indicatieve regels (uitdrukken wat is) en imperatieve regels (wat kan
anders maar mag niet anders). Rechtsregels zijn imperatieve regels.
De deductieve methode
men vertrekt van een algemene regel, waaruit men gevolgen afleidt voor een concreet geval. Deze
methode staat in contrast bij de natuurwetenschappelijke methode.
Inductief recht
men probeert categorieën van gevallen te onderscheiden en op basis hiervan de uitkomst van een
geschil in te schatten of te voorspellen. (gewoonterecht)
Vb Je kijkt naar 10 eerdere uitspraken over huurconflicten.Je merkt dat rechters meestal de huurder
gelijk geven als het om achterstallig onderhoud gaat.Je leidt daaruit af (inductie): “Waarschijnlijk zal
de rechter ook in dit nieuwe geval de huurder gelijk geven.”
Permissieve regels houden indirect een verbod in
Zie boek voor uitleg en voorbeelden, rechtsregels kunnen toelating inhouden
Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
Wat is de rol van definities in recht
3
, definities gaan vaak wetten vooraf, dit zorgt ervoor dat er precieze en bondige regels zijn.
Verschillende graden in het verbindende karakter van de rechtsregel
Inspanningsverbintenis / middelverbintenis
regel eist inspanning niet percé resultaat
Vb advocaat moet zich inspannen voor zijn zaak, garantie op succes is niet vereist
Zorgvuldigheidsnorm
de wet verplicht een rechtssubject meestal om zich in te spannen zoals het een voorzichtig en
redelijk persoon in gelijkaardige omstandigheden betaamt
Resultaatsverbintenis
je moet het resultaat bereiken tenzij er sprake is van overmacht
Vb aannemer moet huis bouwen zoals afgesproken
Garantieverbintenis
garadeert een bepaald resultaat of bescherming
Vb fabrikant garandeert dat product veilig is niet veilig dan is hij toch aansprakelijk
Gebonden bevoegdheid VS discretionaire bevoegdheid
1. Gebonden bevoegdheid = doet zich voor wanneer de wet de inhoud van de beslissing
beschrijft. De overheid heeft niet de vrijheid om iets te veranderen aan deze beslissing (geen
beleidsvrijheid). De burgers hebben subjectief recht
→ Iemand vraagt een paspoort aan en voldoet aan alle wettelijke eisen.
De gemeente moet het paspoort afgeven.
2. Discretionaire bevoegdheid = wanneer de wet het toelaat een beslissing te nemen die het
meest geschikt lijkt (beleidsvrijheid). De wet legt geen gebod of verbod op. De burgers
hebben geen subjectief recht (marginale toetsing)
→ Een gemeente kan een subsidie verlenen voor een kunstproject.
Ze mag zelf beslissen welke projecten steun verdienen, volgens haar beleid.
Marginale toetsing
de rechter kan een beleidsbeslissing toetsen door de vraag te stellen of de beslissing niet kennelijk
onredelijk is. Dit gebeurt als men vindt dat de beslissing niet goed is en er naar de rechter wordt
gestapt.
Regelt uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag
Rechtsregels hebben uitsluitend betrekking op menselijk gedrag
mensen zijn de enigste rechtssubjecten. Goederen, dieren, etc zijn rechtsobjecten
Rechtsregels hebben uitsluitend betrekking op uitwendig gedrag
gedachten, wensen, opvattingen die nog niet tot uiting zijn gekomen vallen buiten het recht. De
plichten die moraal en geloof opleggen komen van binnenuit. De plichten die recht opleggen komen
van buitenaf.
Algemeen en onpersoonlijk karakter van de rechtsregel
Het algemene karakter is relatief
de regels moeten niet noodzakelijk door iedereen worden nageleefd. Regels zijn vaak van
toepassing op een bepaalde categorie personen. Het algemeen karakter slaat dan op de mensen
waar die regel van toepassing op zijn.
4
rechtswetenschap: deel 1
Objectief en subjectief recht
Objectief: recht als maatschappelijk fenomeen
• Geheel van algemene (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet gedachten) van
in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
bv: wet zegt dat je geen diefstal mag plegen
• waarvan respect afgedwongen door de overheid
Subjectief: recht bekeken vanuit het individu
• Individuele aanspraak die iemand uit die rechtsregel kan halen
• Het eigendomsrecht (objectief recht), mijn eigendomsrecht (subjectief recht)
Welke gedragingen bevat het objectief recht
uiterlijke gedragingen, geen gedachten. Rusland had ooit een regel over wat men wel en niet
mocht denken. Dit is absurd
Het belangrijke onderscheid tussen rechtsregels en andere regels
het recht wordt afgedwongen door de overheid
Dieren en rechten
Een dier is niet onderworpen aan rechten en plichten waardoor het geen rechtssubject is, Maar je
kan niet zomaar doen met dieren wat je wil want de mens is gebonden aan wetten rondom
dierenwelzijn, Als baas van je dier ben je verantwoordelijk voor zijn daden
Wettelijk mechanisme voor mensen met dementie etc.
het handelingsonbekwaam verklaren van de persoon
Band tussen objectief en subjectief recht
Het objectief recht bevat de gebodsbepaling à plicht van A om iets te doen en de verbodsbepaling à
plicht van A om iets niet te doen.
Het subjectief recht àplicht van A om iets (niet) te doen = recht van B om gedraging van A te eisen
Vb: de woning heeft een lek dak. Dan kan de huurder (B) zich beroepen op zijn subjectieve recht → hij
kan van de verhuurder (A) eisen dat het dak wordt gerepareerd.
Verschil geboden en verboden
=> er is geen verschil
Wat doet het objectieve recht voor het subjectieve recht
het is de grondslag voor het recht in subjectieve zin, het regelt en beschermt het subjectieve recht
Wat is het belang van het onderscheid tussen deze twee rechten?
- Objectief contentieux, algemene regel in overeenstemming is met hogere rechtsregels? (RVS)
- Subjectief contentieux, wat is er van toepassing op jouw situatie? (gewone rechtbanken)
1
,Wat als het onderscheid vervaagd
RVS doet soms meer dan enkel regel controleren bv door schadevergoeding toe te kennen
Objectief en subjectief recht: onrechtmatige daad
Wat is een onrechtmatige daad
Iedere daad van een mens die aan een ander schade veroorzaakt is verplicht tot
schadeloosstelling.
Buitencontractuele aansprakelijkheid
bijvoorbeeld als je iemand overrijdt. Het heeft niets te maken met een contract
Drie componenten
- Fout
- Schade
- Oorzakelijk verband
Fout
Objectieve component
Overtreding specifieke rechtsnorm (= resultaatsverbintenis). Men is niet tot het gevraagde
resultaat gekomen, overmacht kan een legitieme verklaring zijn. Men moet deze overmacht
kunnen aantonen
Bv door het rood rijden
Overtreding algemene zorgvuldigheidsnorm (= inspanningsverbintenis). Men heeft niet de
nodige zorgvuldigheid gebruikt in een bepaalde situatie,
bv: aangepaste snelheid in het verkeer. Je moet altijd je snelheid aanpassen aan de regels,
omstandigheden, …
Bij zo een overtreding moet je aantonen dat de schuldige onzorgvuldig is geweest.
Geen Subjectieve component (onderscheidingsvermogen) wel specifiek regime voor:
Leeftijd (onderscheidingsvermogen). Minderjarigen zijn niet schuld bekwaam
Geesteszieken (art 6.9 BW)
Uitsluitingsgronden soms is er geen fout bv bij overmacht
Schade
Integrale schadeloosstelling al dan niet economisch of patrimoniaal
Geschonden belang dat leidt tot een in geld waardeerbaar verlies
Schending van subjectief recht noch noodzakelijk noch voldoende
schade moet niet bestaan uit het verlies van een subjectief recht, als men een schending van
belangen kan aantonen is dit genoeg. Het schenden van enkel subjectief recht is soms ook niet
genoeg voor een vergoeding te ontvangen
vb Kostwinner van familie wordt omvergereden. De kostwinner had subjectief recht om voor de
kinderen te zorgen, dit valt weg dus schade.
Non die haar loon schenkt aan het klooster wordt omvergereden. De belangen van het klooster
worden beschadigd dus men moet geen subjectief recht aantonen.
Het subjectieve gedeelte bij schade
op basis van moraal kent men subjectieve verzwarende omstandigheden. Vanuit
aansprakelijkheidsperspectief is het subjectieve niet belangrijk. De zoon die zijn vader doodt zal
minder moeten betalen omdat hij als erfgenaam een deel economisch schade aan zichzelf toebrengt
2
,Oorzakelijk verband
Om aansprakelijkheid vast te stallen moet er een causaal verband zijn tussen de fout en schade
Vb na het ongeval komt u in het ziekenhuis, u heeft bloed nodig maar dat is besmet met HIV, u kan
dan gaan discuteren dat dat de fout is van de persoon die u aangereden heeft
2 theorieën rond
1. Adequate oorzaak belangrijkste oorzaak tot de schade wordt weerhouden
2. Equivalentietheorie elk feit dat noodzakelijk was voor schade is oorzaak
Wat betekent verbintenis
een juridisch afdwingbare verplichting. Kan voortvloeien uit een contract, wet, onrechtmatige, etc
Gemeenrechtelijke zorgvuldigheidsnorm
vergelijken met het gedrag van een voorzichtig en redelijk persoon geplaatst in dezelfde concrete
omstandigheden. Een voorzichtig en een redelijk persoon is iemand dat zich voorbeeldig in de
maatschappij gedraagt.
Klassieke definitie van het objectieve recht
Imperatief karakter
- Principe: rechtsregels gebieden of verbieden
- Permissieve regel houdt ook verbod in
- Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
- Verschillende graden in verbindend karakter.
Hoeveel soorten regels zijn er?
Er zijn 2 soorten regels, indicatieve regels (uitdrukken wat is) en imperatieve regels (wat kan
anders maar mag niet anders). Rechtsregels zijn imperatieve regels.
De deductieve methode
men vertrekt van een algemene regel, waaruit men gevolgen afleidt voor een concreet geval. Deze
methode staat in contrast bij de natuurwetenschappelijke methode.
Inductief recht
men probeert categorieën van gevallen te onderscheiden en op basis hiervan de uitkomst van een
geschil in te schatten of te voorspellen. (gewoonterecht)
Vb Je kijkt naar 10 eerdere uitspraken over huurconflicten.Je merkt dat rechters meestal de huurder
gelijk geven als het om achterstallig onderhoud gaat.Je leidt daaruit af (inductie): “Waarschijnlijk zal
de rechter ook in dit nieuwe geval de huurder gelijk geven.”
Permissieve regels houden indirect een verbod in
Zie boek voor uitleg en voorbeelden, rechtsregels kunnen toelating inhouden
Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
Wat is de rol van definities in recht
3
, definities gaan vaak wetten vooraf, dit zorgt ervoor dat er precieze en bondige regels zijn.
Verschillende graden in het verbindende karakter van de rechtsregel
Inspanningsverbintenis / middelverbintenis
regel eist inspanning niet percé resultaat
Vb advocaat moet zich inspannen voor zijn zaak, garantie op succes is niet vereist
Zorgvuldigheidsnorm
de wet verplicht een rechtssubject meestal om zich in te spannen zoals het een voorzichtig en
redelijk persoon in gelijkaardige omstandigheden betaamt
Resultaatsverbintenis
je moet het resultaat bereiken tenzij er sprake is van overmacht
Vb aannemer moet huis bouwen zoals afgesproken
Garantieverbintenis
garadeert een bepaald resultaat of bescherming
Vb fabrikant garandeert dat product veilig is niet veilig dan is hij toch aansprakelijk
Gebonden bevoegdheid VS discretionaire bevoegdheid
1. Gebonden bevoegdheid = doet zich voor wanneer de wet de inhoud van de beslissing
beschrijft. De overheid heeft niet de vrijheid om iets te veranderen aan deze beslissing (geen
beleidsvrijheid). De burgers hebben subjectief recht
→ Iemand vraagt een paspoort aan en voldoet aan alle wettelijke eisen.
De gemeente moet het paspoort afgeven.
2. Discretionaire bevoegdheid = wanneer de wet het toelaat een beslissing te nemen die het
meest geschikt lijkt (beleidsvrijheid). De wet legt geen gebod of verbod op. De burgers
hebben geen subjectief recht (marginale toetsing)
→ Een gemeente kan een subsidie verlenen voor een kunstproject.
Ze mag zelf beslissen welke projecten steun verdienen, volgens haar beleid.
Marginale toetsing
de rechter kan een beleidsbeslissing toetsen door de vraag te stellen of de beslissing niet kennelijk
onredelijk is. Dit gebeurt als men vindt dat de beslissing niet goed is en er naar de rechter wordt
gestapt.
Regelt uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag
Rechtsregels hebben uitsluitend betrekking op menselijk gedrag
mensen zijn de enigste rechtssubjecten. Goederen, dieren, etc zijn rechtsobjecten
Rechtsregels hebben uitsluitend betrekking op uitwendig gedrag
gedachten, wensen, opvattingen die nog niet tot uiting zijn gekomen vallen buiten het recht. De
plichten die moraal en geloof opleggen komen van binnenuit. De plichten die recht opleggen komen
van buitenaf.
Algemeen en onpersoonlijk karakter van de rechtsregel
Het algemene karakter is relatief
de regels moeten niet noodzakelijk door iedereen worden nageleefd. Regels zijn vaak van
toepassing op een bepaalde categorie personen. Het algemeen karakter slaat dan op de mensen
waar die regel van toepassing op zijn.
4
