biochemie: hoofdstuk 8b apoptose
1) Hoe sterven cellen?
1.1 onderscheid tussen apoptose en necrose
celdood is meer dan een mechanische panne want er zijn steeds weerkerende patronen
▪ apoptose = geregelde/actieve celdood
→ single cellen aangetast
1. chromatine in kern gaat
samenkomen en naar de rand
van de kern gaan + cel krimpt
2. cel krijgt uitstulpingen die gaan
afsnoeren = blebbing
3. apoptose bodies komen vrij en
kunnen in andere cellen komen
door fagocytose
▪ necrose = cel barst waardoor cel inhoud
vrijkomt en het immuunsysteem ziet dit
als lichaamsvreemd en zo ontstaat er
inflammatie
→ groep cellen aangetast
ook bij necrose zijn er moleculaire processen!
ziekten bij beroerte: bloedvat in hersenen verstopt → meerdere vormen van celdood tegelijk
▪ gebied dat enkel bloed krijgt door verstopt bloedvat heeft necrose
▪ gebied daarrond die ook bloed van andere vaten kreeg maar niet veel heeft apoptose
➔ gezien bij ratten: geven van caspase-inhibitoren beperkt schade tot necrose-gebied
1.2 apoptose in belangrijk in de normale fysiologie
geregelde celdood is belangrijk in verschillende lichaamsprocessen
▪ zenuwcellen te veel voor doelwitcellen: gecontroleerde celdood om de één-op-één
relatie te krijgen
▪ sculpturen van het lichaam tot wat het is (metamofrose bij een kikker, onze vingers eerst
vliezen en die worden verwijderd)
▪ beschadiging van cellen oplossen door de cel te laten sterven
▪ T-cellen moeten rijpen zodat ze lichaamseigen cellen niet aanvallen → gebeurt door
apoptose (als ze lichaamseigen cel aanvallen)
▪ afsterven van baarmoederslijmvlies
▪ schade in darmen: darm heeft heel lage drempel voor apoptose waardoor bij weinig
beschadiging al apoptose optreedt (nadeel: erg gevoelig voor bestraling en chemo)
▪ borstklier: als geven van borstvoeding stopt dan sterven de kliercellen af
, biochemie: hoofdstuk 8b apoptose
2) apoptose
2.1 basismechanisme van apoptose
1. pro-apoptosische stimulus (verschillende mogelijkheden)
2. vastgesteld door schadesensoren die 2 dingen kunnen doen:
o celdood machinerie in gang zetten
o herstelmachinerie in gang zetten (als de schade op te lossen is)
er bestaan ook celdoodfactoren (proteïnefactoren gesecreteerd door cellen) die andere cellen
aanzetten om in apoptose te gaan
basismechanisme = cascade van knippen door proteasen ‘caspasen’ die geactiveerd worden
door een signaal (van binnen of van buiten de cel)
➔ hiërarchie tussen caspasen: initiator, amplifier en execution caspasen
➔ cascade geeft mogelijkheid tot amplificatie (vergroting) van het signaal
onderdelen van de apoptose
▪ triggers: DNA-beschadiging, celdoodreceptoren, cytokine dood, hypoxie
(zuurstoftekort), temperatuur, onthechting van een cel uit een groep, tekort aan GF
▪ regulators: zijn in signaaltransductie richting caspasen gericht
vb: p53, kinase cascade, dood domein proteïnen, cytochroom C, Bcl-2 familie, APAF1
▪ uitvoerders: de caspasen
2 soorten pathways:
▪ extrinsieke pathway wordt op gang
gebracht door iets van buiten de cel
→ celdoodligand op celdoodreceptor
→ activeert caspase 8
▪ intrinsieke pathway op gang gebracht
door iets van in de cel
→ mitochondriën van groot belang
→ activeert caspase 9
bij allebei: proCasp3 en 7 worden geknipt naar
Casp3 en 7 door de geactiveerde caspasen 8/9
Casp1 geactiveerd door cytokine activatie: leidt niet tot apoptose!
2.2 ontdekking van het mechanisme van apoptose
C. Elegans is geheel doorschijnend en onder de microscoop zie je alle cellen
→ bestuderen van de ontwikkeling: welbepaalde cellen stierven altijd op zelfde momenten
→ op zoek naar de genen die hiervoor verantwoordelijk zijn
1) Hoe sterven cellen?
1.1 onderscheid tussen apoptose en necrose
celdood is meer dan een mechanische panne want er zijn steeds weerkerende patronen
▪ apoptose = geregelde/actieve celdood
→ single cellen aangetast
1. chromatine in kern gaat
samenkomen en naar de rand
van de kern gaan + cel krimpt
2. cel krijgt uitstulpingen die gaan
afsnoeren = blebbing
3. apoptose bodies komen vrij en
kunnen in andere cellen komen
door fagocytose
▪ necrose = cel barst waardoor cel inhoud
vrijkomt en het immuunsysteem ziet dit
als lichaamsvreemd en zo ontstaat er
inflammatie
→ groep cellen aangetast
ook bij necrose zijn er moleculaire processen!
ziekten bij beroerte: bloedvat in hersenen verstopt → meerdere vormen van celdood tegelijk
▪ gebied dat enkel bloed krijgt door verstopt bloedvat heeft necrose
▪ gebied daarrond die ook bloed van andere vaten kreeg maar niet veel heeft apoptose
➔ gezien bij ratten: geven van caspase-inhibitoren beperkt schade tot necrose-gebied
1.2 apoptose in belangrijk in de normale fysiologie
geregelde celdood is belangrijk in verschillende lichaamsprocessen
▪ zenuwcellen te veel voor doelwitcellen: gecontroleerde celdood om de één-op-één
relatie te krijgen
▪ sculpturen van het lichaam tot wat het is (metamofrose bij een kikker, onze vingers eerst
vliezen en die worden verwijderd)
▪ beschadiging van cellen oplossen door de cel te laten sterven
▪ T-cellen moeten rijpen zodat ze lichaamseigen cellen niet aanvallen → gebeurt door
apoptose (als ze lichaamseigen cel aanvallen)
▪ afsterven van baarmoederslijmvlies
▪ schade in darmen: darm heeft heel lage drempel voor apoptose waardoor bij weinig
beschadiging al apoptose optreedt (nadeel: erg gevoelig voor bestraling en chemo)
▪ borstklier: als geven van borstvoeding stopt dan sterven de kliercellen af
, biochemie: hoofdstuk 8b apoptose
2) apoptose
2.1 basismechanisme van apoptose
1. pro-apoptosische stimulus (verschillende mogelijkheden)
2. vastgesteld door schadesensoren die 2 dingen kunnen doen:
o celdood machinerie in gang zetten
o herstelmachinerie in gang zetten (als de schade op te lossen is)
er bestaan ook celdoodfactoren (proteïnefactoren gesecreteerd door cellen) die andere cellen
aanzetten om in apoptose te gaan
basismechanisme = cascade van knippen door proteasen ‘caspasen’ die geactiveerd worden
door een signaal (van binnen of van buiten de cel)
➔ hiërarchie tussen caspasen: initiator, amplifier en execution caspasen
➔ cascade geeft mogelijkheid tot amplificatie (vergroting) van het signaal
onderdelen van de apoptose
▪ triggers: DNA-beschadiging, celdoodreceptoren, cytokine dood, hypoxie
(zuurstoftekort), temperatuur, onthechting van een cel uit een groep, tekort aan GF
▪ regulators: zijn in signaaltransductie richting caspasen gericht
vb: p53, kinase cascade, dood domein proteïnen, cytochroom C, Bcl-2 familie, APAF1
▪ uitvoerders: de caspasen
2 soorten pathways:
▪ extrinsieke pathway wordt op gang
gebracht door iets van buiten de cel
→ celdoodligand op celdoodreceptor
→ activeert caspase 8
▪ intrinsieke pathway op gang gebracht
door iets van in de cel
→ mitochondriën van groot belang
→ activeert caspase 9
bij allebei: proCasp3 en 7 worden geknipt naar
Casp3 en 7 door de geactiveerde caspasen 8/9
Casp1 geactiveerd door cytokine activatie: leidt niet tot apoptose!
2.2 ontdekking van het mechanisme van apoptose
C. Elegans is geheel doorschijnend en onder de microscoop zie je alle cellen
→ bestuderen van de ontwikkeling: welbepaalde cellen stierven altijd op zelfde momenten
→ op zoek naar de genen die hiervoor verantwoordelijk zijn
