lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht en strafprocesrecht
Strafrecht en strafprocesrecht (Katholieke Universiteit Leuven)
Scan to open on Studocu
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
Strafrecht & Strafprocesrecht
DEEL 1: ALGEMENE ORIËNTATIE
1. Wat is strafrecht?
Het verschijnsel ‘strafrecht’
Strafrecht gaat om…
a) …misdrijven en misdadigers
b) … politie, procureurs, rechters, rechtbanken en hoven
c) … slachtoffers (belangrijkere positie gekregen)
Straf-recht = recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties hierop aan banden legt, dat
strafimpulsen tempert en de hitte ervan afkoelt, en dat de bestraffingsrituelen aan strenge
scenario’s bindt.
“Strafrecht is het beteugeld recht tot straffen”
Het begrip ‘strafrecht’
Strafrecht in de ruime zin is het geheel van de rechtsregels die
a) Bepalen onder welke voorwaarden de overheid voor specifieke gedragingen (misdrijven)
specifieke sancties (strafrechtelijke sancties) kan opleggen en uitvoeren;
b) Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan;
c) En voorschrijven op welke wijze de daartoe bevoegde (publiekrechtelijke) instanties hun recht
(en soms plicht) om voor deze gedragingen sancties op te leggen en uit te voeren moeten
uitoefenen
Strafrecht in de ruime zin omvat:
a. Materieel strafrecht
Het geheel van rechtsregels die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en
waarom en welke sancties opgelegd kunnen worden
[“wat men niet mag”]
Eén van de belangrijkste bronnen van het materieel strafrecht = Strafwetboek
Materieel strafrecht kent drie componenten:
• Feit [wat moet strafbaar zijn? Misdrijven]
• Persoon [wie moet gestraft worden? Misdadigers]
• Straf [wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is? Voorwaarden voor
individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties]
1
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
b. Formeel strafrecht
Het geheel van rechtsregels aangaande het verloop van het strafproces
[“wat er gedaan moet worden als er een misdrijf is gepleegd”]
Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging, rechtshulp…
Strafvordering
- Wat is een misdrijf?
- Wie heeft het gepleegd? (opsporen – onderzoeken – beoordelen – veroordelen/vrijspreken)
- Welke straf zou opgelegd moeten worden?
Belangrijkste bron van formeel strafrecht = Wetboek van Strafvordering
Formeel strafrecht
Een misdadiger ben je pas aan het einde. Voordien ben je een verdachte/ beklaagde/
beschuldigde.
Straffen is doel van strafrecht. Wat is het doel van straffen?
a) Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
Bv. Taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’
b) Preventie tegen laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/criminelen wederom in de fout gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
c) Resocialisatie van misdadigers
d) Andere? Maatschappij reguleren/controleren? Moraliteit beschermen?
2. Codificatie
Het Belgisch Strafwetboek
Ontstaan in 1967, met uitdrukkelijk als bedoeling afstand te nemen van het autoritaire, door
overmatige bestraffing gekarakteriseerde Napoleontische Strafwetboek
Wortels van het huidig Strafrecht
a) Modern strafrecht – Verlichting (legaliteitsbeginsel begint hier)
Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria, …
Rationaliseren → idee: een crimineel is iemand die op een rationele manier denkt
Humaniseren (menselijker maken)
Vermijden van willekeur
b) Eerste versie van het Belgisch Strafwetboek
Zag de mens als homo economicus die rationeel kan afwegen en vrij zijn gedrag kiest
Strafrecht als Ultima ratio (laatste middel) -> utilitarisme
Aandacht voor ‘criminele feiten’ en minder voor de daders
2
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
Verklaring van de rechten van de mens en de burger (26 augustus 1789)
a) Artikel 5 – schade
De wet heeft slechts het recht handelingen te verbieden, die schadelijk zijn voor de
maatschappij
b) Artikel 7 – legaliteit I
Niemand kan beschuldigd, aangehouden of gevangen worden dan in bij de wet bepaalde
gevallen en in de vormen die zij heeft voorschreven (+ verbod op willekeur)
c) Artikel 8 – legaliteit II & proportioneel straffen
De wet kan slechts in stikte en weliswaar noodzakelijke straffen opleggen en niemand kan
gestraft worden dan door een wet die is vastgesteld en uitgevaardigd voorafgaand aan het
delict en op de wettige wijze toegepast
d) Artikel 9 – vermoeden van onschuld
Franse wetboeken tijdens en na de Revolutie
a) Verklaringen ideeën en beginselen van Verlichting
Franse code révolutionair 1791
Franse code révolutionair 1795 (code merlin)
b) Napoleonistische tijd
Franse wetboek 1810 → code penal
Gebaseerd op het feit dat misdrijf een keuze is (vrije wil). Blijft trouw aan sommige
beginselen van de verlichting, zoals legaliteit. Maar uitbreiding van misdrijven tegen
de veiligheid en het politie regime.
Strafwetboek geschiedenis – België
a) Belgische onafhankelijkheid in 1830, maar de Franse code penal 1810 bleef van toepassing.
In 1831 kwam er art. 139 G.W. waarin stond dat het wetboek binnen de kortst mogelijke tijd
zou wijzigen.
b) In 1867 kwam er eindelijk een nieuw strafwetboek. Wel op basis van het Franse wetboek met
een heersend klassiek strafrechtsdenken.
c) Er zijn in tussentijd al veel nieuwe wetten ingevoerd. Deze invoering werd beïnvloed door de
theorie van het nieuwe sociaal verweer (wil zeggen bescherming van de maatschappij tegen
de ‘gevaarlijke personen’)
Daarna heel veel wijzigingen, onder meer a.d.h.v. theorieën van het sociaal verweer
Hadden een heel ander mensbeeld ; de mens is minder vrij en berekend dan gedacht
“bescherming van de maatschappij tegen gevaarlijke personen”
Theorie van het sociaal verweer
[tweede helft van de 19e eeuw, begin 20ste eeuw -> Positieve school met Ferri, Lombroso…]
Strafrecht dient om de maatschappij te beschermen
= Grote preventieve functie
• Aandacht voor de oorzaken van criminaliteit (maatschappelijke + biologische oorzaken)
• Aandacht voor de misdadigers (ook potentiële misdadigers) en minder aandacht voor de
criminele feiten
Inhoud van het Strafwetboek
Boek 1: algemeen gedeelte
Elf hoofdstukken
Fundamentele regels die van toepassing zijn op alle misdrijven
Boek 2: bijzonder gedeelte
Specifieke misdrijven (vb: moord, corruptie, diefstal…)
3
Downloaded by Elke Landuyt ()
Samenvatting Strafrecht en strafprocesrecht
Strafrecht en strafprocesrecht (Katholieke Universiteit Leuven)
Scan to open on Studocu
Studocu is not sponsored or endorsed by any college or university
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
Strafrecht & Strafprocesrecht
DEEL 1: ALGEMENE ORIËNTATIE
1. Wat is strafrecht?
Het verschijnsel ‘strafrecht’
Strafrecht gaat om…
a) …misdrijven en misdadigers
b) … politie, procureurs, rechters, rechtbanken en hoven
c) … slachtoffers (belangrijkere positie gekregen)
Straf-recht = recht dat ongebreidelde strafacties en de reacties hierop aan banden legt, dat
strafimpulsen tempert en de hitte ervan afkoelt, en dat de bestraffingsrituelen aan strenge
scenario’s bindt.
“Strafrecht is het beteugeld recht tot straffen”
Het begrip ‘strafrecht’
Strafrecht in de ruime zin is het geheel van de rechtsregels die
a) Bepalen onder welke voorwaarden de overheid voor specifieke gedragingen (misdrijven)
specifieke sancties (strafrechtelijke sancties) kan opleggen en uitvoeren;
b) Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan;
c) En voorschrijven op welke wijze de daartoe bevoegde (publiekrechtelijke) instanties hun recht
(en soms plicht) om voor deze gedragingen sancties op te leggen en uit te voeren moeten
uitoefenen
Strafrecht in de ruime zin omvat:
a. Materieel strafrecht
Het geheel van rechtsregels die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en
waarom en welke sancties opgelegd kunnen worden
[“wat men niet mag”]
Eén van de belangrijkste bronnen van het materieel strafrecht = Strafwetboek
Materieel strafrecht kent drie componenten:
• Feit [wat moet strafbaar zijn? Misdrijven]
• Persoon [wie moet gestraft worden? Misdadigers]
• Straf [wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is? Voorwaarden voor
individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties]
1
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
b. Formeel strafrecht
Het geheel van rechtsregels aangaande het verloop van het strafproces
[“wat er gedaan moet worden als er een misdrijf is gepleegd”]
Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging, rechtshulp…
Strafvordering
- Wat is een misdrijf?
- Wie heeft het gepleegd? (opsporen – onderzoeken – beoordelen – veroordelen/vrijspreken)
- Welke straf zou opgelegd moeten worden?
Belangrijkste bron van formeel strafrecht = Wetboek van Strafvordering
Formeel strafrecht
Een misdadiger ben je pas aan het einde. Voordien ben je een verdachte/ beklaagde/
beschuldigde.
Straffen is doel van strafrecht. Wat is het doel van straffen?
a) Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
Bv. Taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’
b) Preventie tegen laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/criminelen wederom in de fout gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
c) Resocialisatie van misdadigers
d) Andere? Maatschappij reguleren/controleren? Moraliteit beschermen?
2. Codificatie
Het Belgisch Strafwetboek
Ontstaan in 1967, met uitdrukkelijk als bedoeling afstand te nemen van het autoritaire, door
overmatige bestraffing gekarakteriseerde Napoleontische Strafwetboek
Wortels van het huidig Strafrecht
a) Modern strafrecht – Verlichting (legaliteitsbeginsel begint hier)
Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria, …
Rationaliseren → idee: een crimineel is iemand die op een rationele manier denkt
Humaniseren (menselijker maken)
Vermijden van willekeur
b) Eerste versie van het Belgisch Strafwetboek
Zag de mens als homo economicus die rationeel kan afwegen en vrij zijn gedrag kiest
Strafrecht als Ultima ratio (laatste middel) -> utilitarisme
Aandacht voor ‘criminele feiten’ en minder voor de daders
2
Downloaded by Elke Landuyt ()
, lOMoARcPSD|474438
Samenvatting Strafrecht & Strafprocesrecht
Verklaring van de rechten van de mens en de burger (26 augustus 1789)
a) Artikel 5 – schade
De wet heeft slechts het recht handelingen te verbieden, die schadelijk zijn voor de
maatschappij
b) Artikel 7 – legaliteit I
Niemand kan beschuldigd, aangehouden of gevangen worden dan in bij de wet bepaalde
gevallen en in de vormen die zij heeft voorschreven (+ verbod op willekeur)
c) Artikel 8 – legaliteit II & proportioneel straffen
De wet kan slechts in stikte en weliswaar noodzakelijke straffen opleggen en niemand kan
gestraft worden dan door een wet die is vastgesteld en uitgevaardigd voorafgaand aan het
delict en op de wettige wijze toegepast
d) Artikel 9 – vermoeden van onschuld
Franse wetboeken tijdens en na de Revolutie
a) Verklaringen ideeën en beginselen van Verlichting
Franse code révolutionair 1791
Franse code révolutionair 1795 (code merlin)
b) Napoleonistische tijd
Franse wetboek 1810 → code penal
Gebaseerd op het feit dat misdrijf een keuze is (vrije wil). Blijft trouw aan sommige
beginselen van de verlichting, zoals legaliteit. Maar uitbreiding van misdrijven tegen
de veiligheid en het politie regime.
Strafwetboek geschiedenis – België
a) Belgische onafhankelijkheid in 1830, maar de Franse code penal 1810 bleef van toepassing.
In 1831 kwam er art. 139 G.W. waarin stond dat het wetboek binnen de kortst mogelijke tijd
zou wijzigen.
b) In 1867 kwam er eindelijk een nieuw strafwetboek. Wel op basis van het Franse wetboek met
een heersend klassiek strafrechtsdenken.
c) Er zijn in tussentijd al veel nieuwe wetten ingevoerd. Deze invoering werd beïnvloed door de
theorie van het nieuwe sociaal verweer (wil zeggen bescherming van de maatschappij tegen
de ‘gevaarlijke personen’)
Daarna heel veel wijzigingen, onder meer a.d.h.v. theorieën van het sociaal verweer
Hadden een heel ander mensbeeld ; de mens is minder vrij en berekend dan gedacht
“bescherming van de maatschappij tegen gevaarlijke personen”
Theorie van het sociaal verweer
[tweede helft van de 19e eeuw, begin 20ste eeuw -> Positieve school met Ferri, Lombroso…]
Strafrecht dient om de maatschappij te beschermen
= Grote preventieve functie
• Aandacht voor de oorzaken van criminaliteit (maatschappelijke + biologische oorzaken)
• Aandacht voor de misdadigers (ook potentiële misdadigers) en minder aandacht voor de
criminele feiten
Inhoud van het Strafwetboek
Boek 1: algemeen gedeelte
Elf hoofdstukken
Fundamentele regels die van toepassing zijn op alle misdrijven
Boek 2: bijzonder gedeelte
Specifieke misdrijven (vb: moord, corruptie, diefstal…)
3
Downloaded by Elke Landuyt ()
