HOOFDSTUK IV – GASSEN
KOOLSTOFMONOXIDE (CO)
BRONNEN VAN CO
→ CO-intoxicaties = belangrijke oorzaak van accidentele intoxicaties op spoed
↪ Statistieken dalen ifv tijd
↪ Typisch in wintermaanden: slechtwerkend verwarmingstoestel, gasboiler... vaker gebruikt
▪ Badkamer of plaats van gaskachel
→ Productie bij onvolledige verbranding van C-houdende verbindingen
↪ Geur-, smaak- en kleurloos + niet-irriterend
↪ Weinig specifieke symptomen van intoxicatie
▪ Hoofdpijn, misselijkheid binnen werkomgeving in huis
▪ Toxiciteit vnl bepalend door activiteitstoestand van patiënt (grotere fysieke arbeid? Eerder)
↪ Dichtheid: 0.97 => verspreiden direct doorheen kamer
↪ [ ] in atmosfeer normaal < 0.001% (stedelijke gebieden >> landelijke gebieden)
Endogene CO-bronnen
→ Continue productie in lichaam < afbraak van hemoglobine (beperkt)
↪ Hemolytische anemie? Verhoogde Hb-afbraak => COHb zal hoger zijn
→ Zelden een gevaar voor intoxicatie; aangenomen dat endogeen CO een fysiologische rol speelt
↪ = ‘gasotransmitter’ (~ NO, H2S)
▪ Kleine gasmolecule => makkelijk doorheen membraan
▪ Enzymatisch gegenereerd dmv gereguleerde productie
▪ Exogeen CO kan effect nabootsen
▪ Cellulaire effecten (al dan niet via 2nd messengers)
Exogene CO-bronnen
→ CO < onvolledige verbranding van C-houdende stoffen (bv slechtwerkend verwarmingstoestel)
↪ Uitlaatgassen van auto → binnen auto = inentionele blootstelling
↪ Roken (zelfs passief) => hoger COHb-levels
↪ Brand: zeer hoge CO-gehaltes => < 1 min lethale COHb-spiegel bereiken
→ Uitgebreide blootstelling aan dichloormethaan (CH2Cl2) => CO-intoxicatie
↪ = organisch solvent (= ontvlekker, verfverwijderaar, extractiesolvent)
↪ Blootstelling via huid, inhaleren of oraal
↪ Verdwijnt traag uit organisme, MAAR: CO-vorming blijft doorgaan (ook na stop blootstelling)
▪ CYP2E1 = “bad cop” => metabolisatie tot CO => COHb
▪ GST1 = “good cop” => inactivatie pathway tot CO 2
Vorming formic acid; MAAR geen acidose (want kleine grootteorde)
Tekort aan glutathion? CYP2E1-inductie? Meer omzetting tot CO => meer blootstelling
1
, Opgestelde Limieten (~ arbeidslimieten)
→ Threshold Limit Value (TLV) = Maximaal Aanvaarde Concentratie (MAC); verschillende types
TLV-TWA TLV-Time Weighted Average
= gemiddelde [ ] in lucht onschadelijk beschouwd voor werknemer
Blootstelling: 8u/dag, 40u/week, gedurende volledige carrière
TLV-STEL TLV-Short Term Exposure Limit
= level waaraan plotse blootstelling mag gebeuren
15 min, niet meer dan 4x/dag met min. 1u tussen
TLV-C TLV-Ceiling
= absolute blootstellingslimiet die NOOIT overschreden mag worden
TLV-IDLH TLV-Immediately Dangerous for Life and Health
= [ ] die zéér gevaarlijk is voor gezondheid
Blootstelling: niet meer dan 15 min zonder ernstige risico's
KINETIEK
→ Longen: snelle opname + snel gebonden op Hb
↪ Deels onveranderd uitgeademd + beperkt % omgezet tot CO 2
↪ Affiniteit voor Hb 200x hoger dan deze van O2 => sterker binden
↪ Opname is afh van enkele factoren:
▪ Contactduur
▪ Ademhalingssnelheid: activiteit is intensiever? Meer blootgesteld
▪ Ppm CO
▪ Partieeldruk van O2 (pO2): lager bij bv brand => COHb zal nóg hoger liggen
↪
↪
↪
→ Halfwaardetijd: 4-6u bij gezonde volwassenen
↪ Iets langer voor vrouwen => langer behandelen
↪ Zwangere vrouwen ook langer behandelen met 100% O2 < 5x zo lang bij foetus
▪ Binding met foetaal Hb is sterker => langere T1/2
▪ Doorkruist traag placentaire barrière MAAR: 5x langer tot dalen van gehaltes
↪
↪
→
→
→
→
→
→
→
→
2
KOOLSTOFMONOXIDE (CO)
BRONNEN VAN CO
→ CO-intoxicaties = belangrijke oorzaak van accidentele intoxicaties op spoed
↪ Statistieken dalen ifv tijd
↪ Typisch in wintermaanden: slechtwerkend verwarmingstoestel, gasboiler... vaker gebruikt
▪ Badkamer of plaats van gaskachel
→ Productie bij onvolledige verbranding van C-houdende verbindingen
↪ Geur-, smaak- en kleurloos + niet-irriterend
↪ Weinig specifieke symptomen van intoxicatie
▪ Hoofdpijn, misselijkheid binnen werkomgeving in huis
▪ Toxiciteit vnl bepalend door activiteitstoestand van patiënt (grotere fysieke arbeid? Eerder)
↪ Dichtheid: 0.97 => verspreiden direct doorheen kamer
↪ [ ] in atmosfeer normaal < 0.001% (stedelijke gebieden >> landelijke gebieden)
Endogene CO-bronnen
→ Continue productie in lichaam < afbraak van hemoglobine (beperkt)
↪ Hemolytische anemie? Verhoogde Hb-afbraak => COHb zal hoger zijn
→ Zelden een gevaar voor intoxicatie; aangenomen dat endogeen CO een fysiologische rol speelt
↪ = ‘gasotransmitter’ (~ NO, H2S)
▪ Kleine gasmolecule => makkelijk doorheen membraan
▪ Enzymatisch gegenereerd dmv gereguleerde productie
▪ Exogeen CO kan effect nabootsen
▪ Cellulaire effecten (al dan niet via 2nd messengers)
Exogene CO-bronnen
→ CO < onvolledige verbranding van C-houdende stoffen (bv slechtwerkend verwarmingstoestel)
↪ Uitlaatgassen van auto → binnen auto = inentionele blootstelling
↪ Roken (zelfs passief) => hoger COHb-levels
↪ Brand: zeer hoge CO-gehaltes => < 1 min lethale COHb-spiegel bereiken
→ Uitgebreide blootstelling aan dichloormethaan (CH2Cl2) => CO-intoxicatie
↪ = organisch solvent (= ontvlekker, verfverwijderaar, extractiesolvent)
↪ Blootstelling via huid, inhaleren of oraal
↪ Verdwijnt traag uit organisme, MAAR: CO-vorming blijft doorgaan (ook na stop blootstelling)
▪ CYP2E1 = “bad cop” => metabolisatie tot CO => COHb
▪ GST1 = “good cop” => inactivatie pathway tot CO 2
Vorming formic acid; MAAR geen acidose (want kleine grootteorde)
Tekort aan glutathion? CYP2E1-inductie? Meer omzetting tot CO => meer blootstelling
1
, Opgestelde Limieten (~ arbeidslimieten)
→ Threshold Limit Value (TLV) = Maximaal Aanvaarde Concentratie (MAC); verschillende types
TLV-TWA TLV-Time Weighted Average
= gemiddelde [ ] in lucht onschadelijk beschouwd voor werknemer
Blootstelling: 8u/dag, 40u/week, gedurende volledige carrière
TLV-STEL TLV-Short Term Exposure Limit
= level waaraan plotse blootstelling mag gebeuren
15 min, niet meer dan 4x/dag met min. 1u tussen
TLV-C TLV-Ceiling
= absolute blootstellingslimiet die NOOIT overschreden mag worden
TLV-IDLH TLV-Immediately Dangerous for Life and Health
= [ ] die zéér gevaarlijk is voor gezondheid
Blootstelling: niet meer dan 15 min zonder ernstige risico's
KINETIEK
→ Longen: snelle opname + snel gebonden op Hb
↪ Deels onveranderd uitgeademd + beperkt % omgezet tot CO 2
↪ Affiniteit voor Hb 200x hoger dan deze van O2 => sterker binden
↪ Opname is afh van enkele factoren:
▪ Contactduur
▪ Ademhalingssnelheid: activiteit is intensiever? Meer blootgesteld
▪ Ppm CO
▪ Partieeldruk van O2 (pO2): lager bij bv brand => COHb zal nóg hoger liggen
↪
↪
↪
→ Halfwaardetijd: 4-6u bij gezonde volwassenen
↪ Iets langer voor vrouwen => langer behandelen
↪ Zwangere vrouwen ook langer behandelen met 100% O2 < 5x zo lang bij foetus
▪ Binding met foetaal Hb is sterker => langere T1/2
▪ Doorkruist traag placentaire barrière MAAR: 5x langer tot dalen van gehaltes
↪
↪
→
→
→
→
→
→
→
→
2
