Rechtsgeschiedenis – Het Romeinse recht in de oudheid
Quis, Quid, Ubi, Quibus Auxiliis, Cur, Quomodo, Quando?
- Koninkrijk: 8ste eeuw - 509 v.C.
- Republiek:
o Vroege republiek: 509 v.C. - 264 v.C.
o Late republiek: 264 v.C. - 27 v.C.
- Keizerrijk
o Principaat: 27 v.C. - 284 n.C.
o Dominaat: 284 n.C. - 565 n.C
Anno Urbis conditae
- 753 v.C: Romulus
- Jaar van de stichting van de stad Rome
Omnium Rerum Principia Parva Sunt ( <-> Lesaffer)
- Midden 8ste eeuw: samensmelten , samenwerken tussen stammen latijnen en Sabijnen
(gevolg: agrarisch surplus, extra tijd)
- Transitie > secundaire (= ambachten) en teritaire (= handel) activiteiten
- = proto-urbane (voor-stedelijke) naar urbane (stedelijke) samenleving
1. Het Romeins koninkrijk
- Sociaal
o 1000-5000 mensen?
o Latijnen en Sabijnen: autochtone bevolking
o Georganiseerd in Clans/Geslachten/Gentes o.l.v. clanleider
Onderscheiden zich door eigen legendarische
stamvader:
bvb. Gens Julia (clan van Julius Caesar)
o Gelijkheid: collectieve eigendom binnen een Clan
o Dit veranderd: Standenmaatschappij ontstaat (9de eeuw)
clanleiders eigenen zich dingen toe waardoor ze rijker worden
dan andere families die niet tot clan-leider horen
patriciërs en plebejers
- Bestuur: na de samensmelting = start koninkrijk
,a) Bestuur
Koning
Eerst verkozen: verkozen door comitia curiata (= een vergadering) , de
kandidaat die de senaat daar naar voren schuift goedkeuren of afkeuren
Vanaf etruskische Tarquinii : koning via erfopvolging
Koning beschikt over alle imperium (=macht) vb: bestuurlijk, rechterlijk,
militair, religieus
Binnen rechterlijke macht:
- fas = recht dat de verhoudingen tussen goden en mensen regelde
- ius = burgerlijke recht, recht dat verhoudingen regelt tussen
mensen onderling
Is koning wetgever? Lesaffer zegt van wel, maar veel andere auteurs
zeggen dat de koning geen wetten uitvaardigde , men vermoed dat men
later pas de koning die wetten heeft toegeschreven voor meer prestige
Senaat Comitia Priesters
curiatia
Senex (= oude man) : = volksvergadering = verantwoordelijk
clanleiders zetelde voor:
hier, later ook andere
patriciërs - religieuze
aangelegenhede
, n
- Fas : recht dat
verhoudingen
tussen goden en
mensen regelde
patriciërs en plebejers Quastores
mochten deelnemen
Exclusief patriciërs MAAR enkel patriciërs parridicidii
hadden stemrecht (= vorm van questor)
(= ambt of magistraat)
= adviserend orgaan Speelde rol bij = worden aangesteld
verkiezing van als er zware misdrijven
Senatusconsulta = de Koning/ magistraten worden vastgesteld
adviezen om te straffen , ze
spelen een rol in de
rechtspraak
b) Rechtsbronnen
- Romeins recht = ius civile: personaliteitsbeginsel (cives = ‘burger’)
= enkel romeinse burgers konden beroep doen op het Romeinse
recht!
- Leges regiae of koninklijke wetten?
o Bestaan niet
- Ongeschreven Mos maiorum: fas en ius = gebruiken van voorouders
= GEWOONTERECHT ( enkel dit kent men als rechtsbron)
o Priesters: kenners (monopolie, enkel zij hebben kennis over het
gewoonterecht)
Einde van het koninkrijk
Male Parta Male Dilabuntur = Wat op een slechte manier is verworven zal
ook op een slechte manier verloren gaan
- Koning word afgezet en imperium afgenomen
- De senaat en comitia curiata verkiezen twee consuls
- = ontstaan van de Romeinse Republiek
- Begin republiek anno 509 = Zeer klein territorium!
, 2. Start van de res publica (= vroege republiek)
a) Bestuur
2 consuls
Elk jaar verkozen door comitia centuriata
Krijgen imperium van koning: bestuurlijk, rechterlijk en militair
Religieuze macht NIET, die gaat naar Pontifex Maximus
De senaat
Goedkeuren van leges door de volksvergaderingen
= adviesorgaan MAAR de adviezen zijn zo invloedrijk dat ze het bestuur
bepalen, senaat groeit uit tot belangrijkste instelling
Enkel patriciërs zetelen in de senaat en alle andere gewezen
magistraten
Werkbaar en invloedrijk (viel mee qua grootte)
Heeft bevoegdheid om in tijden van nood om alle bestaande instellingen
af te schaffen en een dictatuur te installeren
Comitia Centuriata Priester o.l.v Pontifex
Quis, Quid, Ubi, Quibus Auxiliis, Cur, Quomodo, Quando?
- Koninkrijk: 8ste eeuw - 509 v.C.
- Republiek:
o Vroege republiek: 509 v.C. - 264 v.C.
o Late republiek: 264 v.C. - 27 v.C.
- Keizerrijk
o Principaat: 27 v.C. - 284 n.C.
o Dominaat: 284 n.C. - 565 n.C
Anno Urbis conditae
- 753 v.C: Romulus
- Jaar van de stichting van de stad Rome
Omnium Rerum Principia Parva Sunt ( <-> Lesaffer)
- Midden 8ste eeuw: samensmelten , samenwerken tussen stammen latijnen en Sabijnen
(gevolg: agrarisch surplus, extra tijd)
- Transitie > secundaire (= ambachten) en teritaire (= handel) activiteiten
- = proto-urbane (voor-stedelijke) naar urbane (stedelijke) samenleving
1. Het Romeins koninkrijk
- Sociaal
o 1000-5000 mensen?
o Latijnen en Sabijnen: autochtone bevolking
o Georganiseerd in Clans/Geslachten/Gentes o.l.v. clanleider
Onderscheiden zich door eigen legendarische
stamvader:
bvb. Gens Julia (clan van Julius Caesar)
o Gelijkheid: collectieve eigendom binnen een Clan
o Dit veranderd: Standenmaatschappij ontstaat (9de eeuw)
clanleiders eigenen zich dingen toe waardoor ze rijker worden
dan andere families die niet tot clan-leider horen
patriciërs en plebejers
- Bestuur: na de samensmelting = start koninkrijk
,a) Bestuur
Koning
Eerst verkozen: verkozen door comitia curiata (= een vergadering) , de
kandidaat die de senaat daar naar voren schuift goedkeuren of afkeuren
Vanaf etruskische Tarquinii : koning via erfopvolging
Koning beschikt over alle imperium (=macht) vb: bestuurlijk, rechterlijk,
militair, religieus
Binnen rechterlijke macht:
- fas = recht dat de verhoudingen tussen goden en mensen regelde
- ius = burgerlijke recht, recht dat verhoudingen regelt tussen
mensen onderling
Is koning wetgever? Lesaffer zegt van wel, maar veel andere auteurs
zeggen dat de koning geen wetten uitvaardigde , men vermoed dat men
later pas de koning die wetten heeft toegeschreven voor meer prestige
Senaat Comitia Priesters
curiatia
Senex (= oude man) : = volksvergadering = verantwoordelijk
clanleiders zetelde voor:
hier, later ook andere
patriciërs - religieuze
aangelegenhede
, n
- Fas : recht dat
verhoudingen
tussen goden en
mensen regelde
patriciërs en plebejers Quastores
mochten deelnemen
Exclusief patriciërs MAAR enkel patriciërs parridicidii
hadden stemrecht (= vorm van questor)
(= ambt of magistraat)
= adviserend orgaan Speelde rol bij = worden aangesteld
verkiezing van als er zware misdrijven
Senatusconsulta = de Koning/ magistraten worden vastgesteld
adviezen om te straffen , ze
spelen een rol in de
rechtspraak
b) Rechtsbronnen
- Romeins recht = ius civile: personaliteitsbeginsel (cives = ‘burger’)
= enkel romeinse burgers konden beroep doen op het Romeinse
recht!
- Leges regiae of koninklijke wetten?
o Bestaan niet
- Ongeschreven Mos maiorum: fas en ius = gebruiken van voorouders
= GEWOONTERECHT ( enkel dit kent men als rechtsbron)
o Priesters: kenners (monopolie, enkel zij hebben kennis over het
gewoonterecht)
Einde van het koninkrijk
Male Parta Male Dilabuntur = Wat op een slechte manier is verworven zal
ook op een slechte manier verloren gaan
- Koning word afgezet en imperium afgenomen
- De senaat en comitia curiata verkiezen twee consuls
- = ontstaan van de Romeinse Republiek
- Begin republiek anno 509 = Zeer klein territorium!
, 2. Start van de res publica (= vroege republiek)
a) Bestuur
2 consuls
Elk jaar verkozen door comitia centuriata
Krijgen imperium van koning: bestuurlijk, rechterlijk en militair
Religieuze macht NIET, die gaat naar Pontifex Maximus
De senaat
Goedkeuren van leges door de volksvergaderingen
= adviesorgaan MAAR de adviezen zijn zo invloedrijk dat ze het bestuur
bepalen, senaat groeit uit tot belangrijkste instelling
Enkel patriciërs zetelen in de senaat en alle andere gewezen
magistraten
Werkbaar en invloedrijk (viel mee qua grootte)
Heeft bevoegdheid om in tijden van nood om alle bestaande instellingen
af te schaffen en een dictatuur te installeren
Comitia Centuriata Priester o.l.v Pontifex
