PERINATALE- INFANT EN
PEUTERPSYCHOLOGIE
LES 1
RATIONALE : BELANG VAN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG VOOR DE
KLEINTJES
Oefening : Liv ( 15 maanden) heeft slaapproblemen , toont weinig plezier of interesse in andere
kinderen of in spel , weent vaak en reageert geïrriteerd op kleine frustraties. Dit is al enkele
maanden aan de hand. Dit is een intact gezin en ouders hebben ook voldoende pedagogische
vaardigheden en een goed netwerk.
Op de zelfde dag krijg je Elke ( 15 jaar) en wordt meermaals per nacht wakker , toont ook
weinig plezier en interesse in leeftijdsgenoten , school of vrije tijdsbestending, kleine frustraties,
huilt veel en regelmatig geïrriteerd , voldoende pedagogische vaardigheden
het zijn de zelfde klachten, maar we moeten kijken naar de leeftijd en naar de ontwikkelingstaken.
Problemen die gesignaleerd worden bij jongere kinderen worden vaak over het hoofd gezien , dit komt
door :
Gedacht van : “ die groeit daar wel uit”
Gezinnen met jonge kinderen komen vaker bij huisarts en kind en gezin
Baby’s associëren we met hoop
Onderschatting problemen bij kinderen
Beperktere kennis van jonge kinderen en opvoeden
Moeilijker kunnen lezen van signalen baby’s baby’s kunnen niet zeggen wat er aan de hand
is , ouders moeten sensitief zijn voor signalen en zich afvragen wat de betekenis van het
gedrag zou zijn ( moeilijk)
Maatschappelijke zaken : we leven in een maatschappij waar volwassenen onder druk staan
(vb: na 16 weken moeten mama’s terug gaan werken), sommige baby’s hebben nog geen
goed ritme op moment dat ouder terug aan het werk moet en baby naar onthaalmoeder moet
Perinatale periode is heel gevoelige periode, ook voor ouders: maakt ouders sensitiever maar
zijn daardoor ook ontvankelijker voor goedbedoeld advies van anderen , ze kunnen last
hebben van adviezen als het slecht met het kind gaat en gevoel krijgen dat zij het fout doen
Waarom belangrijk vroege gezondheid kleintjes?
1. Vroege ontwikkeling is kwetsbaar :
in deze levensfase weinig differentiatie tussen vormen van ontwikkeling =
o beïnvloedt door tempo : in 36 maanden groeit baby uit van iets dat
niks doet naar een wezen dat zich kan uitdrukken in taal en
empathisch kan zijn , snelle evolutie in eerste 3 maanden
o vroege ontwikkeling door transactioneel proces : functioneren kind is
resultaat nauwe interactie tussen kind en omgeving , transactioneel
want beide componenten veranderen door interactie (<-> interactie:
botsen met elkaar maar gaan elkaar niet van vorm veranderen)
2. De baby van nu is de volwassene van later
De ontwikkeling van nu vormt fundament voor later
, relaties uit eerste levensjaren vormen blauwdruk voor latere relaties en de
persoonlijkheid , ze geven ons bril voor latere levensjaren hechting
o op de lijn van hechting kan je ook wel schuiven
3. Het doet er wel degelijk toe waar je wieg staat : niet alle kinderen krijgen dezelfde kansen
kinderen groeien niet op in vacuüm
ze worden gekleurd door context (vb: opvoedingsvaardigheden van
zorgfiguren + omgeving waarin ouders hun taken moeten opnemen) goed
als het in een omgeving van veerkracht is
negatieve impact als er verschil is tussen emotionele behoefte en
beschikbaarheid , schade kan niet zomaar aangepast worden ⇒ heel wat
therapie nodig
TRANSACTIONEEL MODEL SAMEROFF 1995
stel dat baby geboren wordt met geboortecomplicaties ⇒ mama veel mee bezig en angstig ⇒ minder
afgestemd kunnen reageren op kind ⇒ kind met moeilijker temperament ⇒ mama in vermijding gaan
⇒ ontwikkelingsachterstand bij kind.
Belang van vroeg interventie
Om huidige en actuele lijden te verminderen
Om gevolgen voor het latere leven te voorkomen of te milderen : probleem kan groter worden
en weerbaarheid kan dalen als behandeling uitblijft
Hoe meer risicofactoren, hoe groter de kans op latere problemen zowel qua fysieke als
emotionele gezondheid : als kind/ouder problemen heeft in begin dan kan impact hebben op
andere partij
Risicofactoren versterken elkaar
IMH – VISIE : ACHTERGROND EN BASISPRINCIPES
WAARVOOR STAAT IMH ?
Infant : verwijst naar leeftijd – kinderwens/9 maanden tot en met 5 jaar
Mental : verwijst naar sociale-, emotionele – en cognitieve ontwikkeling
Health : verwijst naar het welzijn van jonge kinderen en hun gezinnen
ACHTERGROND
,Selma Fraiberg als pionier
Eerste die dit werk ‘IMH’ noemt
Werkte bij gezinnen thuis ‘aan de keukentafel’
Met zeer grote openheid en flexibiliteit
Bekend van concept ‘ ghost in the nursery’ = kinderen kunnen een symbool worden voor een
onverwerkte trauma uit leven van ouder, invloed op de relatie ouder-kind.
o vb: stel baby dat minder makkelijk te reguleren is en ongemak vertoont ⇒ gevoelens
van machteloosheid en radeloosheid ⇒ onaangename gevoelens van vroeger
oproepen (vb: angstig, verdrietig raken over hun mogelijkheden, idee slecht bezig,
denken dat niet kunnen, boos worden)
o risico dat als ze denken dat het komt door de baby ⇒ lang dit soort reacties krijgen ⇒
raakt slecht afgestemd op signalen kind ⇒ kind voelt zich niet gehoord ⇒ bevestiging
van idee dat het niet goed doet
Selma Fraiberg , 1980
Belang van wetenschappelijk onderzoek en de klinische praktijk : ‘ a treasure that should be
returned to babies and their families as a gift from science.
Van een psychodynamische naar een multidisciplinair perspectief met een grote
systematische klemtoon.
DEFINITIE
Een baby met een goede ‘mental health’ is een baby met een gezonde sociale en emotionele
ontwikkeling d.w.z.
Heeft de capaciteit om emoties te ervaren, te reguleren en tot uitdrukking te brengen
Kan gehechtheid ontwikkelen en kan veilige relaties aangaan
Kan zijn omgeving exploreren en kan leren
IMH -VISIE
Kenmerken
Transdisciplinair : verschillende disciplines proberen vanuit hun eigen specificiteit proberen te
werken vanuit 1 focus om kwaliteit ouder-kind relatie te verbeteren
o Minder versnippering
o Zorg voor ouder-stress regulatie
o baby as subject = hoe klein baby ook is, het is een persoon in wording die gevoelens
uit (vb: via lachen, fronsen)
Multi-theoretisch
Heeft een eigen classificatiesysteem : DC 0-5
Gebaseerd op wetenschappelijk infantresearch
o Neurobiologisch onderzoek
o Procesonderzoek : onderzoek naar regulatieprocessen tot stand komen bij kind
binnen ouder-kind relatie , zowel fysiologische regulatie als affectieve
regulatieprocessen (vb: troosten,...)
ouders troosten en stimuleren eerst de fysiologische processen maar
tegelijkertijd geven ze kind ervaring van troost, liefde, humor
kinderen doen ervaring om in regulatieprocessen waardoor bepaalde
verwachtingen ontstaan bij kinderen (vb: als ik ween dan komt mama met
flesje)
o Gehechtheidsonderzoek
, o Geheugenonderzoek : impliciete geheugen verwachtingen ontstaan van manieren
van samenzijn door herhaaldelijke interacties tussen kind en ouder, vanaf 3-4j kunnen
herinneringen vertellen
BASISPRINCIPES
Principe 1 : relatiegericht
o Een fundamenteel contextueel en relationeel perspectief
o Relationeel
“ There is no such thing as a baby” ( Winnicott) : dat jonge kinderen rationeel
verbonden zijn met hun verzorgings figuren, niet enkel fysiologisch maar ook
affectief. Wat een baby leert, leert hij vanuit een relatie. Als je enkel baby
fysisch verzorgt maar het affectieve achterwegen laatbepaalde zaken komen
dan niet ter ontwikkeling. Essentiele ervaringen spelen zich af binnen een
relationele context.
o Contextueel
Bronfenbrenner : bio- ecologisch model = kind is ingebed in een gezin en alle
contexten hebben invloed op de ouder-kind relatie
Micro : interactionele processen tussen baby en nabije zorgfiguren
(vb: ouders, siblings, nabije grootouders) kind draagt bij aan relatie
adhv persoonlijkheid en temperament
Meso : alle instanties die minder tot directe contacten behoren maar
wel invloed hebben op manier toegankelijk en beschikbaar zijn vb:
ene gezin meer geïsoleerd en andere gezin meer gedragen advh
buren , kinderdagverblijf
Macro : hoe de samenleving binnenkomt bij een gezin materiële en
culturele aspecten die onrechtstreeks invloed hebben vb: religieuze
invloeden, invloed van historie vluchten
Vliegen : “Nest rond het nestje”
Principe 2 : ontwikkelingsgericht : ouderschapsontwikkeling
o Kinderwens : motieven en verlangens
o Zwangerschap : periode van grote verandering, verhoogde psychische flexibiliteit en
mentale arbeid , rond 3e trimester gaan moeders zich meer naar binnen trekken
o Moeder worden : Stern “ motherhood constellation” : 4 thema’s
Leven en groei vb. eet hij wel voldoende, ademt de baby nog
Relatie aangaan met de baby vb. moeder die moeite heeft connectie te
vormen met de baby
Ondersteunt netwerk
Rol van de vrouw als moeder in combinatie met andere rollen : identiteit als
vrouw
o Vader worden : diverse fasen in pre- en postnatale periode , met specifieke
uitdagingen
Papa’s voelen zich vaak buitenstaander tijdens zwangerschap
Papa’s hebben veel verwachtingen tijdens zwangerschap zoals aanwezig zijn
bij bevalling, mee naar prenatale kine etc.
Papa’s minder rolmodellen omdat er veranderingen zijn in de samenleving
rond verwachtingen van vaders
Moeders dienen ruimte te maken voor man op zich vader te kunnen voelen
o Van echtpaar naar ouderpaar
Principe 2 : ontwikkelingsgericht : kinderontwikkeling
o Kenmerken van vroege ontwikkeling
Geringere differentiatie tussen functiegebieden
PEUTERPSYCHOLOGIE
LES 1
RATIONALE : BELANG VAN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG VOOR DE
KLEINTJES
Oefening : Liv ( 15 maanden) heeft slaapproblemen , toont weinig plezier of interesse in andere
kinderen of in spel , weent vaak en reageert geïrriteerd op kleine frustraties. Dit is al enkele
maanden aan de hand. Dit is een intact gezin en ouders hebben ook voldoende pedagogische
vaardigheden en een goed netwerk.
Op de zelfde dag krijg je Elke ( 15 jaar) en wordt meermaals per nacht wakker , toont ook
weinig plezier en interesse in leeftijdsgenoten , school of vrije tijdsbestending, kleine frustraties,
huilt veel en regelmatig geïrriteerd , voldoende pedagogische vaardigheden
het zijn de zelfde klachten, maar we moeten kijken naar de leeftijd en naar de ontwikkelingstaken.
Problemen die gesignaleerd worden bij jongere kinderen worden vaak over het hoofd gezien , dit komt
door :
Gedacht van : “ die groeit daar wel uit”
Gezinnen met jonge kinderen komen vaker bij huisarts en kind en gezin
Baby’s associëren we met hoop
Onderschatting problemen bij kinderen
Beperktere kennis van jonge kinderen en opvoeden
Moeilijker kunnen lezen van signalen baby’s baby’s kunnen niet zeggen wat er aan de hand
is , ouders moeten sensitief zijn voor signalen en zich afvragen wat de betekenis van het
gedrag zou zijn ( moeilijk)
Maatschappelijke zaken : we leven in een maatschappij waar volwassenen onder druk staan
(vb: na 16 weken moeten mama’s terug gaan werken), sommige baby’s hebben nog geen
goed ritme op moment dat ouder terug aan het werk moet en baby naar onthaalmoeder moet
Perinatale periode is heel gevoelige periode, ook voor ouders: maakt ouders sensitiever maar
zijn daardoor ook ontvankelijker voor goedbedoeld advies van anderen , ze kunnen last
hebben van adviezen als het slecht met het kind gaat en gevoel krijgen dat zij het fout doen
Waarom belangrijk vroege gezondheid kleintjes?
1. Vroege ontwikkeling is kwetsbaar :
in deze levensfase weinig differentiatie tussen vormen van ontwikkeling =
o beïnvloedt door tempo : in 36 maanden groeit baby uit van iets dat
niks doet naar een wezen dat zich kan uitdrukken in taal en
empathisch kan zijn , snelle evolutie in eerste 3 maanden
o vroege ontwikkeling door transactioneel proces : functioneren kind is
resultaat nauwe interactie tussen kind en omgeving , transactioneel
want beide componenten veranderen door interactie (<-> interactie:
botsen met elkaar maar gaan elkaar niet van vorm veranderen)
2. De baby van nu is de volwassene van later
De ontwikkeling van nu vormt fundament voor later
, relaties uit eerste levensjaren vormen blauwdruk voor latere relaties en de
persoonlijkheid , ze geven ons bril voor latere levensjaren hechting
o op de lijn van hechting kan je ook wel schuiven
3. Het doet er wel degelijk toe waar je wieg staat : niet alle kinderen krijgen dezelfde kansen
kinderen groeien niet op in vacuüm
ze worden gekleurd door context (vb: opvoedingsvaardigheden van
zorgfiguren + omgeving waarin ouders hun taken moeten opnemen) goed
als het in een omgeving van veerkracht is
negatieve impact als er verschil is tussen emotionele behoefte en
beschikbaarheid , schade kan niet zomaar aangepast worden ⇒ heel wat
therapie nodig
TRANSACTIONEEL MODEL SAMEROFF 1995
stel dat baby geboren wordt met geboortecomplicaties ⇒ mama veel mee bezig en angstig ⇒ minder
afgestemd kunnen reageren op kind ⇒ kind met moeilijker temperament ⇒ mama in vermijding gaan
⇒ ontwikkelingsachterstand bij kind.
Belang van vroeg interventie
Om huidige en actuele lijden te verminderen
Om gevolgen voor het latere leven te voorkomen of te milderen : probleem kan groter worden
en weerbaarheid kan dalen als behandeling uitblijft
Hoe meer risicofactoren, hoe groter de kans op latere problemen zowel qua fysieke als
emotionele gezondheid : als kind/ouder problemen heeft in begin dan kan impact hebben op
andere partij
Risicofactoren versterken elkaar
IMH – VISIE : ACHTERGROND EN BASISPRINCIPES
WAARVOOR STAAT IMH ?
Infant : verwijst naar leeftijd – kinderwens/9 maanden tot en met 5 jaar
Mental : verwijst naar sociale-, emotionele – en cognitieve ontwikkeling
Health : verwijst naar het welzijn van jonge kinderen en hun gezinnen
ACHTERGROND
,Selma Fraiberg als pionier
Eerste die dit werk ‘IMH’ noemt
Werkte bij gezinnen thuis ‘aan de keukentafel’
Met zeer grote openheid en flexibiliteit
Bekend van concept ‘ ghost in the nursery’ = kinderen kunnen een symbool worden voor een
onverwerkte trauma uit leven van ouder, invloed op de relatie ouder-kind.
o vb: stel baby dat minder makkelijk te reguleren is en ongemak vertoont ⇒ gevoelens
van machteloosheid en radeloosheid ⇒ onaangename gevoelens van vroeger
oproepen (vb: angstig, verdrietig raken over hun mogelijkheden, idee slecht bezig,
denken dat niet kunnen, boos worden)
o risico dat als ze denken dat het komt door de baby ⇒ lang dit soort reacties krijgen ⇒
raakt slecht afgestemd op signalen kind ⇒ kind voelt zich niet gehoord ⇒ bevestiging
van idee dat het niet goed doet
Selma Fraiberg , 1980
Belang van wetenschappelijk onderzoek en de klinische praktijk : ‘ a treasure that should be
returned to babies and their families as a gift from science.
Van een psychodynamische naar een multidisciplinair perspectief met een grote
systematische klemtoon.
DEFINITIE
Een baby met een goede ‘mental health’ is een baby met een gezonde sociale en emotionele
ontwikkeling d.w.z.
Heeft de capaciteit om emoties te ervaren, te reguleren en tot uitdrukking te brengen
Kan gehechtheid ontwikkelen en kan veilige relaties aangaan
Kan zijn omgeving exploreren en kan leren
IMH -VISIE
Kenmerken
Transdisciplinair : verschillende disciplines proberen vanuit hun eigen specificiteit proberen te
werken vanuit 1 focus om kwaliteit ouder-kind relatie te verbeteren
o Minder versnippering
o Zorg voor ouder-stress regulatie
o baby as subject = hoe klein baby ook is, het is een persoon in wording die gevoelens
uit (vb: via lachen, fronsen)
Multi-theoretisch
Heeft een eigen classificatiesysteem : DC 0-5
Gebaseerd op wetenschappelijk infantresearch
o Neurobiologisch onderzoek
o Procesonderzoek : onderzoek naar regulatieprocessen tot stand komen bij kind
binnen ouder-kind relatie , zowel fysiologische regulatie als affectieve
regulatieprocessen (vb: troosten,...)
ouders troosten en stimuleren eerst de fysiologische processen maar
tegelijkertijd geven ze kind ervaring van troost, liefde, humor
kinderen doen ervaring om in regulatieprocessen waardoor bepaalde
verwachtingen ontstaan bij kinderen (vb: als ik ween dan komt mama met
flesje)
o Gehechtheidsonderzoek
, o Geheugenonderzoek : impliciete geheugen verwachtingen ontstaan van manieren
van samenzijn door herhaaldelijke interacties tussen kind en ouder, vanaf 3-4j kunnen
herinneringen vertellen
BASISPRINCIPES
Principe 1 : relatiegericht
o Een fundamenteel contextueel en relationeel perspectief
o Relationeel
“ There is no such thing as a baby” ( Winnicott) : dat jonge kinderen rationeel
verbonden zijn met hun verzorgings figuren, niet enkel fysiologisch maar ook
affectief. Wat een baby leert, leert hij vanuit een relatie. Als je enkel baby
fysisch verzorgt maar het affectieve achterwegen laatbepaalde zaken komen
dan niet ter ontwikkeling. Essentiele ervaringen spelen zich af binnen een
relationele context.
o Contextueel
Bronfenbrenner : bio- ecologisch model = kind is ingebed in een gezin en alle
contexten hebben invloed op de ouder-kind relatie
Micro : interactionele processen tussen baby en nabije zorgfiguren
(vb: ouders, siblings, nabije grootouders) kind draagt bij aan relatie
adhv persoonlijkheid en temperament
Meso : alle instanties die minder tot directe contacten behoren maar
wel invloed hebben op manier toegankelijk en beschikbaar zijn vb:
ene gezin meer geïsoleerd en andere gezin meer gedragen advh
buren , kinderdagverblijf
Macro : hoe de samenleving binnenkomt bij een gezin materiële en
culturele aspecten die onrechtstreeks invloed hebben vb: religieuze
invloeden, invloed van historie vluchten
Vliegen : “Nest rond het nestje”
Principe 2 : ontwikkelingsgericht : ouderschapsontwikkeling
o Kinderwens : motieven en verlangens
o Zwangerschap : periode van grote verandering, verhoogde psychische flexibiliteit en
mentale arbeid , rond 3e trimester gaan moeders zich meer naar binnen trekken
o Moeder worden : Stern “ motherhood constellation” : 4 thema’s
Leven en groei vb. eet hij wel voldoende, ademt de baby nog
Relatie aangaan met de baby vb. moeder die moeite heeft connectie te
vormen met de baby
Ondersteunt netwerk
Rol van de vrouw als moeder in combinatie met andere rollen : identiteit als
vrouw
o Vader worden : diverse fasen in pre- en postnatale periode , met specifieke
uitdagingen
Papa’s voelen zich vaak buitenstaander tijdens zwangerschap
Papa’s hebben veel verwachtingen tijdens zwangerschap zoals aanwezig zijn
bij bevalling, mee naar prenatale kine etc.
Papa’s minder rolmodellen omdat er veranderingen zijn in de samenleving
rond verwachtingen van vaders
Moeders dienen ruimte te maken voor man op zich vader te kunnen voelen
o Van echtpaar naar ouderpaar
Principe 2 : ontwikkelingsgericht : kinderontwikkeling
o Kenmerken van vroege ontwikkeling
Geringere differentiatie tussen functiegebieden
