Rechten UGent - Volledige samenvatting publiek procesrecht 2025-26

PUBLIEK
PROCESRECHT

,Inhoudsopgave




1

, Inleiding
Begrippen
- Mens = sociaal wezen: leeft in groep
o Daarom: iemand (overheid) nodig die regels oplegt om in een samenleving te
functioneren
- Uitgangspunt: rechtsstaat → administratief legaliteitsbeginsel
o Handelen vereist juridische grondslag
 Regel nodig die toelaat om als overheid een regel uit te vaardigen
 Grondslag te vinden in Grondwet
 Cf. bevoegdheden zijn “toegewezen”: overheid kan maar iets doen als
zij die bevoegdheid uitdrukkelijk heeft gekregen
o Overheidsoptreden moet regel-matig zijn = rechtmatigheidsbeginsel
 Optreden moet passen binnen het ruimere recht: handelen van
overheid moet in overeenstemming zijn met hogere wetten en
algemene rechtsbeginselen
- Legaliteitsbeginsel vereist handhaving: er moet voorzien worden in een adequaat
stelsel van rechtsbescherming dat de rechtszoekende de mogelijkheid geeft om zijn
rechten concreet te doen gelden
o Noodzaak aan rechtsdwang (uitgeoefend door overheid)
 Want overheid beschikt over het monopolie van fysieke dwang
 Dreiging tot sancties is vaak al genoeg om mensen aan te zetten tot
naleving
o Rechtsdwang soms niet mogelijk
 Rechtsplichten tot het geven van iets: geen probleem
 Desnoods gewoon gaan afnemen
 MAAR: rechtsplichten tot het doen van iets of tot het nalaten van iets:
veel moeilijker
 Vb je vraagt vergunning, maar je krijgt die niet, dan zal er geen
enkele rechter zijn die zal kunnen bevelen om die vergunning
te verlenen of zelf te verlenen
o Want als overheid kan je keuzes maken (discretionaire
bevoegdheid)
 Gebonden bevoegdheid: in wet staat wat je
moet beslissen
 Relatief eenvoudig om af te dwingnen



2

,  Maar niet alles kan geregeld zijn (vb huis
bouwen: overheid zal keuzes moeten
maken hoe hoog het huis mag zijn, welke
materialen gebruikt mogen worden in
dat woongebied…) = discretionaire
bevoegdheid
 Discretionaire bevoegdheid
o Conclusie: afdwingen van recht moet worden beschouwd als het aanwenden
van technieken tot voorkomen of herstellen van rechtsschendingen
 = sanctionering
 = rechtshandhaving
 = rechtsbescherming
 Zowel preventief als curatieve rechtsbescherming
- Rechtsbescherming tegen de overheid
o Overheid is feitelijk veel machtiger
o Overheid is ook juridisch veel machtiger: beschikt over instrument van de
administratieve rechtshandeling of bestuurshandeling
 3 kenmerken
 Eenzijdig bindend is (beslist door overheid)
 Privilège de la décision exécutoire
o Beslissingen van overheid zijn onmiddellijk uitvoerbaar
 Wijzigt de rechtsorde door haar enkele
uitvaardiging + overheid kan onmiddellijk het
nodige doen tot uitvoering ervan (zonder dat
tussenkomst van rechter nodig is)
 Privilège du préalable → obéir d’abord, réclamer ensuite
o Beslissingen van overheid moeten sowieso uitgevoerd
worden door de burgers
 Sowieso nakomen en indien je toch niet wil
doen, zal je toch moeten nakomen en achteraf
pas naar rechter gaan om een titel te krijgen dat
je niet moet nakomen
o Bestuursgeschil = geschillen tussen burger en bestuur of tussen besturen
onderling over handelingen die in beginsel uitgaan van een administratieve
overheid en door het publiekrecht worden beheerst
- Technieken van rechtsbescherming:
o Preventieve rechtsbescherming  rechtsbescherming a posteriori
 Preventieve: alle technieken die gericht zijn op het voorkomen dat
geschillen ontstaan


3

,  Vooral wetgeving, algemene rechtsbeginselen
 A posteriori (repressief): technieken die erop gericht zijn om een
eventuele onrechtmatigheid die is begaan, te compenseren
o Rechtsbescherming door
 Onderverdeling in 3 categorieën (naargelang het orgaan dat je zal
helpen)
 “Wetgevende” overheid (vertegenwoordigende organen) →
politieke rechtsbescherming
 Administratieve overheid → administratieve
rechtsbescherming
o Dit is nog altijd rechtsbescherming door een
rechtscollege en dus juridisch formeel!!!
 Enige reden waarom dit administratief noemt, is
dat het niet valt onder ministerie van Justitie,
wel onder ministerie van Binnenlandse Zaken
 Jurisdictionele overheid → jurisdictionele rechtsbescherming
- Einddoel van rechtsbescherming: rechtsherstel
o In natura
o Bij equivalent




4

, Preventieve rechtsbescherming
- = technieken die erop gericht zijn om te vermijden dat conflicten tot stand komen/tot
stand komen van kwalitatief goede handelingen
- = modaliteiten of regels waar een overheid zich moet aan houden bij het tot stand
komen/uitwerken van een bestuurshandeling
- Uitbouw “administratieve procedure in niet-betwiste zaken” = het geheel van
modaliteiten die het bestuur in acht moet nemen bij het uitwerken van een
bestuurshandeling
o  administratieve procedure in betwiste zaken: art. 14, alinea 2 RvS-wet
(Cass.bevoegdheid van RvS)
o Doel: zorgvuldige besluitvorming
 Zorgvuldig tot stand gekomen bestuurshandeling zal in de regel tot
minder geschillen aanleiding geen dan slordig optreden
o Toep.: formele inspraakmogelijkheden voor de burger
Vb openbare onderzoeken die gehouden moeten worden voor de
verlening van een bouwvergunning/milieuvergunning
 Als burger kan je vooraf aan de beslissing mededelen dat je
probleem hebt ermee → overheid verplicht om te reageren →
overheid kan dan rekening houden met jouw bezwaarpunten
om een later conflict te vermijden
o Vb nieuw stadium van Club Brugge
o Toep.: beginselen van behoorlijk bestuur
- Evolutie:
o ° Algemeen deel bestuursrecht, maar nog geen “algemene wet
bestuursrecht”
o Belangrijke plaats voor rechtspraak: zorgt voor ontwikkeling van procedure in
niet-betwiste zaken via RS mbt beginselen van behoorlijk bestuur
o Wetgevende initiatieven:
 Disparate materiegebonden bepalingen
 = specifieke regels waarvan de toepasing beperkt blijft tot die
specifieke materie die in de desbetreffende wetgeving wordt
geregeld
 Algemene wetgevende initiatieven: formele motiveringsplicht en
openbaarheidswetgeving




5

, Rechtsbescherming a posteriori
Inleiding
- = rechtsbescherming eens een bestuurshandeling is gesteld
- Indeling naargelang instantie die rechtsbescherming biedt:
o Politieke rechtsbescherming
o Administratieve rechtsbescherming
o Jurisdictionele rechtsbescherming

Politieke rechtsbescherming
- = bescherming door democratisch verkozen organen op de diverse beleidsniveaus
o Vb parlement, gemeenteraad, provincieraad

Politieke controle
- = controle op de uitvoerende macht door het orgaan waaraan deze overheid haar
macht te danken heeft
- Diverse vormen
o Directe controle: vragen, interpellaties en parlementaire onderzoeken
o Indirecte controle: goedkeuring van belastingen, begrotingen en rekeningen
o Controle van de uitvoerende macht door het Rekenhof
- Niet zozeer gericht ter bescherming van subjectieve rechten van burgers
o Kenmerk: individueel rechtsherstel weegt zelden door op algemene politieke
overwegingen
- Dienstbetoon
o = individuele démarches waaraan de verkozenen des volks, meestal om
electorale redenen, zeker in het verleden een niet onaanzienlijk deel van hun
energie besteden
 Vb Deontologsiche Code voor leden van Kamer van
Volksvertegenwoordigers: verbiedt leden zich in de uitoefening van
hun ambt of daarbuiten voor te doen als een ombuds- of
klachtendienst

De ombudsman
Algemeen
- Voor het eerst ingevoerd in 1991
- Zit sterk in de lift, waarom
o Goedkoop, lost veel problemen op MAAR niet altijd efficiënt

6

, - = een in beginsel van het bestuur onafhankelijke instantie die optreedt als
bemiddelaar daar waar het contact tussen een individu en een organisatie mank
loopt
o Opdracht bestaat in behandeling van klachten en formulering van
aanbevelingen op individueel en structureel vlak
 Dus bemiddelingsfunctie en controlefunctie
- Klachten over onbehoorlijk optreden van een overheid in het algemeen
- Bemiddelt: brengt partijen samen en probeert partijen tot een oplossing te brengen
o MAAR partijen zelf moeten tot oplossing komen, niet de bedoeling dat hij
oplossing oplegt
- Biedt slechts tweedelijnsbijstand
o Nuldelijnsbijstand = overheid moet in eerste instantie aan
informatieverstrekking en communicatie doen → openbaarheid
o Eerstelijnsbijstand = klachtenmanagement: er moet binnen de overheden
voldoende aanspreekpunten zijn waar de burger terecht kan als zijn contact
met de overheid verkeerd is gelopen
 Onder vorm van administratieve beroepen
o Tweedelijnsbijstand: wanneer nulde- en eerstelijnsbijstand falen
 Zal dan als onafhankelijke, externe instelling de klacht behandelen
- Benoemd door vertegenwoordigende organen → redenen
o Bemiddelt in conflicten tussen burger en bestuur dus iemand nodig die buiten
die conflicten kan staan → iemand die zelf er niet bij betrokken is dus dan
gevaarlijk om iemand te nemen die zelf uit dat bestuur komt
 Daarom beslist om dit niet te laten benoemen door bestuursorganen,
maar wel door de vertegenwoordigende organen zodat het instantie is
die losstaat van het bestuur
 Moet rapporteren aan dat vertegenwoordigend orgaan
 Kan enkel ontslagen worden door het vertegenwoordigend
orgaan
- Afdwingbaar via de rechter bij niet-naleving van overeenkomst tussen partijen

De werkingsprincipes van de ombudsdiensten
- Verschillende ombudslieden van de overheid, autonome overheidsbedrijven en
beroepsfederaties hebben een samenwerkingsverband opgezet: Permanent Overleg
OmbudsLui (POOL)
o Hebben aantal fundamentele beginselen aangeduid die ombudsfunctie moet
beheersen
 Belangrijkste eigenschappen van ombudslieden: vb autonomie tov
bestuur, onafhankelijkheid en onpartijdigheid, deskundigheid, lage


7

, toegangsdrempel en vlotte toegankelijkheid, duidelijke
bevoegdheden, publiek jaarverslag

Statuut van de ombudsman
- Benoeming
o Federale ombudsmannen (1 Franstalige en 1 Nederlandstalige): benoemd
door Kamer van Vv – mandaat 6 jaar (art. 3 W 22/3/1995)
o Vlaamse ombudsmannen: door Vlaams Parlement – mandaat 6 jaar
- Kwaliteit en deskundnigheid van kandidaten
o Voorwaarden om benoemd te worden: zie art. 3 Wet 22/3/1995 + art. 4, §1
Vlaams Ombudsdecreet
- Onafhankelijk en onpartijdig
o Federaal: onverenigbaarheden (art. 5 W. 22/3/1995)
o Vlaams: zie art. 5-8 Vlaams Ombudsdecreet

Taken van de ombudsman
De Vlaamse ombudsman
Art. 3 Vlaams Ombudsdecreet!!!
- Typische ombudstaken (art. 3, §1, al. 1, 1° en 2° VOD)
- Rol in toezicht hoe Vlaamse Volksvertegenwoordigers deolontische code respecteren
(art. 3, §1, al. 1, 3° VOD)
- Rol in decreetsevaluatie) (art. 3, §1, al. 1, 4° VOD)
- Andere taken (art. 3, §2 VOD)
Onderzoek van klachten en bemiddeling
- Klachten onderzoeken over de handelingen en de werking van bestuursinstanties van
Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest + bemiddelend optreden
- Iedere natuurlijk persoon of rechtspersoon kan klacht indienen
o Schriftelijk of mondeling, ook e-mail
- Klachten moeten betrekking hebben op handelingen en werking van
bestuursinstanties van Vlaamse Gemeenschap + Vlaams Gewest
o Wat NIET
 Loutere informatievragen: dan doorverwijzing door ombudsman
 Klachten over algemeen beleid of decreten, besluiten en reglementen
 Klachten die betrekking hebben op feiten die voorwerp uitmaken van
gerechtelijke procedure (art. 13, §2, 5° + 13, §3 VOD)
- Onontvankelijke klachten
o Verjaard (art. 13, §1 VOD)
 Klacht ingediend > 1 jaar na de feiten
o Anonieme klachten (art. 13, §2 VOD)

8

, o Klager heeft geen poging gedaan om zich eerst tot de administratieve
overheid te wenden (art. 12 VOD)
o Kennelijk ongegrond (art. 13, §2 VOD)
 Ongegrond wanneer op eerste zicht (zonder verder onderzoek) al
duidelijk is dat bestuursinstantie correct heeft gehandeld
- Ook tweedelijnsklachten over arbeidsbetrekkingen, werkomstandigheden,
rechspositieregeling van personeelsleden van betrokken bestuursinstanties
- Ombudsman brengt de klager op de hoogte of zijn klacht al dan niet behandeld zal
worden (art. 14 VOD)
o Bij weigering van behandeling: motiveren
o Ook bestuursinstantie wordt op de hoogte gebracht dat er een klacht in
onderzoek is
 Ombudsman kan vragen stellen aan betrokken bestuursinstantie +
nodige vaststellingen ter plaatse doen (art. 14-15 VOD)
- Ombudsman treedt enkel bemiddelend op: probeert standpunten van klager en
bestuursinstantie te verzoenen (art. 16 VOD)
o Kan bestuursinstantie aanbevelingen doen om herhaling van de feiten die
aanleiding gaven tot de klacht te voorkomen
 Bestuursinstantie beslist dan welk gevolg zij zullen geven aan de klacht
Doorverwijzen van dossiers
- Moet betrokkene doorverwijzen naar andere bevoegde instanties wanneer diens
vraag geen klacht betreft (art. 3, §1, al. 1, 2° VOD)
- Wanneer de klacht een overheid betreft waarvoor hij niet bevoegd is → moet dan
melden dat hij onbevoegd is klacht te behandelen en meedelen welke
administratieve overheid of dienst volgens hem wel bevoegd is (art. 12, §2, VOD)
Formuleren van voorstellen en aanbevelingen
- Voorstellen en aanbevelingen formuleren om de dienstverlening van de Vlaamse
administratieve overheden te verbeteren (art. 3, §1, al. 1, 3° VOD)
Controle op de naleving van de deontologische code
- Overtredingen van de deontologische ocde door de Vlaamse
Volksvertegenwoordigers melden aan voorzitter van Vlaams Parlement (art. 3, §1, al.
1, 4° VOD)
De bescherming van “klokkenluiders”
- Art. III.24 Bestuursdecreet: Een klokkenluider is een lid van een organisatie die,
zonder daartoe opdracht of toestemming te hebben gekregen, informatie onthult of
op een andere wijze in de openbaarheid treedt met de bedoeling de aandacht te
vestigen op een misstand waarvan hij kennis heeft gekregen door zijn werk binnen de

9