Pedagogische wetenschappen leerjaar 1 blok 3
Inleiding ontwikkelingspsychologie
Blok 3: De psychologische ontwikkeling van 0-23 jaar
Week 1: ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1: Introductie van de ontwikkelingspsychologie
Leerdoelen
1. Alle concepten van Hoofdstukken 1 en 4 (Shaffer & Kipp) begrijpen en in eigen woorden kunnen
beschrijven.
2. De verschillende onderzoeksmethoden, designs (basisdesigns en designs om ontwikkeling te
bestuderen) en vormen van dataverzameling kunnen begrijpen en kunnen evalueren
(belangrijkste voor‐ en nadelen van kunnen benoemen)
3. De fasen (perioden van zygote, embryo, foetus) en de groei en ontwikkeling van fysieke
structuren (zoals weefsels, organen, hersenen, lichaamsdelen, zenuwstelsel enz.) van prenatale
ontwikkeling kunnen begrijpen en beschrijven
4. Potentiële problemen tijdens de zwangerschap kunnen benoemen en begrijpen (verschillende
teratogenen, infecties, stress, prenatale zorg (foliumzuur, voeding)
5. Sensitieve perioden kunnen begrijpen en kunnen toepassen op elk van de fasen van de prenatale
ontwikkeling (zoals effecten, dose‐related, omkeerbaarheid van effecten)
6. De Barker hypothese begrijpen en kunnen uitleggen
7. De drie fasen van de geboorte kunnen begrijpen en de (elementen van) twee assessments
kunnen beschrijven voor het beoordelen van de gezondheid van de pasgeborene
8. Potentiële risico’s (anoxie, laag geboortegewicht, vroeggeboorte) bij de geboorte kunnen
Benoemen ende mogelijke effecten voor verdere ontwikkeling (inclusief de capaciteit tot herstel)
kunnen beschrijven
9. Potentiële Risico’s na de geboorte (Postpartum depressie moeder (mogelijke gevolgen vorming
emotionele band moeder‐kind), veranderingen in relatie en dynamiek nieuwe ouders, gebrek aan
sociale steun ouders, sibling rivalry) kunnen benoemen en begrijpen
Wat is ontwikkeling
Ontwikkeling = de ordelijke systematische continuïteiten en veranderingen in het individu die
optreden tussen conceptie en de dood op fysieke, biologische en/of psychologische gebieden als
gevolg van biologische rijping en/of leren
Systematisch= ordelijk/patroon gebonden en relatief blijvend
Continuïteiten = manieren waarop we stabiel blijven over tijd of blijven reflecteren op het verleden
Psychologische gebieden: lichamelijk, cognitief, metacognitief, sociaal-emotioneel
Wat veroorzaakt ontwikkeling, nature en nurture
1. Rijping: ontwikkeling veranderingen in het lichaam of gedrag als resultaat van ouder worden
2. Leren: permanente veranderingen in gedrag als resultaat van ervaringen of oefening
De ontwikkelingspsychologie
= multidisciplinair, Ontwikkelingsdeskundige
=komen van verschillende disciplines en bestuderen allemaal de ontwikkeling (bioloog, psycholoog,
socioloog etc.)
,Ontwikkeling heeft overeenkomsten maar ook individuele
verschillen
• Normatieve ontwikkeling
= typische patronen van ontwikkeling die de meeste hebben
• Ideographic ontwikkeling
=individuele variatie in het tempo, omvang, richting
ontwikkeling
Doelen ontwikkelingspsychologie
Beschrijven, verklaren/uitleggen, optimaliseren ontwikkeling
Kenmerken ontwikkeling
Continue en =Verandering is continue en die treden op in elke belangrijke levensfase en kunnen
cumulatief belangrijke implicaties hebben voor de toekomst
Discontinu= ontwikkeling in grote stappen die fundamenteel verschillen van elkaar
Continu =meer van hetzelfde ontwikkelen
Cumulatief= tellen bij elkaar op, geen verlies van
Holistisch =onderlinge relatie tussen fysieke, mentale en emotionele aspecten van ontwikkeling;
samenhang tussen de verschillende gebieden
Plastisch = vermogen tot verandering, ontwikkelingstoestand heeft de potentie gevormd te worden
door ervaring
Je hebt op een bepaalde leeftijd bepaalde vaardigheden verworven maar kan later ook
Historische en =beïnvloed door cultuur, maatschappelijke veranderingen, sociale context en historische
culturele veranderingen
context
Ontwikkeling is een (dis) continu) en cumulatief proces dat holistisch en zeer plastisch is een sterk
beïnvloed wordt persoons-en omgevingsfactoren maar ook door de historische en culturele context
waarin het plaatsvindt
Wat ook bij ontwikkeling hoort
• Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en
omgevingsinvloeden die horen bij een bepaalde leeftijdsgroep (het principe
van alle individuen van die groep gelden, zoals de puberteit, of pensionering
• Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij
een behaalde generatie of cohorten, zoals technologische revoluties zoals
computers of AI, International conflicten, klimaat crisis
• Niet normatieve life events: invloeden die grote impact kunnen hebben
maar die relatief uniek zijn voor een individu, zoals overlijden van een kind,
de loterij winnen)
• Het systeem, het model van Bronfenbrenner
Onderzoeksstrategieën: basic methodes en designs
Wetenschappelijke methode
=objectieve en reproduceerbare methoden om gegevens te
verzamelen met als doel theorie of hypothese te testen
Meetinstrumenten
Betrouwbaar = meetinstrumenten consistente resultaten
oplevert (tijd/plaat)
Validiteit= nauwkeurig weerspiegelt wat beoogd is te meten
,Data verzamelen adhv Voordelen Nadelen
Self report = dezelfde vragen in dezelfde Snel en veel Kan niet gebruikt worden met
• Gestructureerde volgorde worden gesteld zodat informatie, direct jonge kinderen, hopen dat
Interviews/vragenlijsten het kan worden vergeleken vergelijken antwoorden eerlijk/ accuraat
zijn (niet sociaal gewild) en
=type interview waarbij de overwegen welke kennis
• Klinische methode reactie van een deelnemer op bruikbaarder ouders of kind
elk opeenvolgende vraag
(probleem) bepaalt wat de Flexibel en inspelen Je kan antwoorden niet
onderzoeker vervolgens zal op individu vergelijken en onderzoeker kan
vragen snel subjectief interpreten
Observationele =observeren in hun natuurlijke = gedragsstudies Situationeel en aanwezigheid
methodologie omgeving bekijken zoals het in observeerder beïnvloed
• Naturalistische de echte omgeving kinderen (observeerder
observatie voorkomt beïnvloeding)
=het gedrag aansturen en in Voorkomen= filmen en eerder
• Structurele een laboratorium observeren Blootgesteld aan langskomen+
observatie hetzelfde en heeft Time-sampling= op
gelijke kansen verschillende korte
tijdsmomenten observeren
wanneer het gedrag voorkomt
Ecologische validiteit
Casestudies = informatie verzamelen Gebruikt veel = moeilijk participanten
individu en bronnen van data vergelijken en generaliseer baar
ontwikkelingshypothese test
door gebeurtenissen in de
levensgeschiedenis van de
persoon te analyseren
Ethnography =methode waarbij Betere beschrijving Subjectief (bias) en moeilijk
onderzoeker streeft unieke van de culturele generaliseerbaar
waard/tradities/sociale waarde/normen en
processen van een cultuur te regels
begrijpen door te leven met
de leden ervan
Psychophysiological = relaties meten tussen Biologische Moeilijk bepalen op welke
fysiologische processen en fundamenten en stimulus wordt gereageerd en
aspecten van de fysieke, interpreteren van vaak wordt de verandering
cognitieve, sociale of emoties wat veroorzaakt
emotionele verbaal niet kan door iets
gedrag/ontwikkeling anders
Vb. hardslag en hersen (andere
functioneren factoren)
De chronologische volgorde van menselijke ontwikkeling→
NB: Voor elk onderzoekstechniek is het belangrijk om het te
bevestigen via andere onderzoeksmethodes
, Onderzoeksstrategieën: design om relaties tussen factoren te onderzoeken
Design Procedure Voordelen Nadelen
Correlatie =sterkte van de associaties tussen Sterkte en richting van Niet mogelijke om
design variabelen gemeten, ze hangen samen relaties tussen variabelen oorzakelijke
maar de relatie hoeft niet causaal te in natuurlijke omgeving verbanden vast te
zijn stellen
• Geen manipulatie, geen
interventie, geen oorzaak
specificeren voor gevonden
verbanden
• Correlatiecoëfficiënt=
aanwezigheid van een relatie
bepalen door r dat geeft schatting
van de sterkte en richting verband
Experiment = de onderzoeker een aspect van de Oorzakelijke verbanden Niet generaliseerbaar
eel design omgeving van de deelnemers vinden tussen variabelen naar de wereld
manipuleert (de onafhankelijke
variabele) en vervolgens de invloed Ecologische validiteit
ervan op het gedrag van de = hoe goed de
deelnemers meet (de afhankelijke bevindingen van een
variabele). studie overeenkomen
met het gedrag/
Generaliseer baar reacties/situaties die
Field =experiment in natuurlijke setting mensen in het
experiment dagelijks leven
Mogelijk gebeurtenissen ervaren.
bestuderen die niet in
Natural(qu =impact meten van natuurlijk experiment ethisch
asi) voorkomende gebeurtenis die kunnen. Sterke aanwijzing Minder krachtig en
experiment verondersteld wordt invloed te voor oorzaak-gevolg moeilijk controleren
hebben op leven mensen relatie
Gebrek aan
nauwkeurige controle
Cross- =gedrag/ontwikkeling van mensen uit • Hoe cultuurinvloed heeft op de ontwikkeling
cultural verschillende (sub)culturen vergelijken • Universele patronen
design
Experimenten
Oefent experimentele controle uit over alle andere verstorende variabelen (Confounding variabelen)
(Vaak door willekeurige toewijzing van deelnemers aan behandelingen) Random assignment
Experimental control
=uitsluiten van externe factoren die afhankelijke variabele beïnvloeden
• Natuurlijk-experimenteel design = onderzoeksopzet waarin de onderzoeker geen controle heeft
over de toewijzing van deelnemers aan verschillende groepen of condities, omdat deze wordt
bepaald door natuurlijke gebeurtenissen of omstandigheden.
• Quasi- experimenteel design= onderzoeksopzet die elementen van zowel natuurlijke
experimenten als experimentele designs (actief manipuleren) combineert.
Inleiding ontwikkelingspsychologie
Blok 3: De psychologische ontwikkeling van 0-23 jaar
Week 1: ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1: Introductie van de ontwikkelingspsychologie
Leerdoelen
1. Alle concepten van Hoofdstukken 1 en 4 (Shaffer & Kipp) begrijpen en in eigen woorden kunnen
beschrijven.
2. De verschillende onderzoeksmethoden, designs (basisdesigns en designs om ontwikkeling te
bestuderen) en vormen van dataverzameling kunnen begrijpen en kunnen evalueren
(belangrijkste voor‐ en nadelen van kunnen benoemen)
3. De fasen (perioden van zygote, embryo, foetus) en de groei en ontwikkeling van fysieke
structuren (zoals weefsels, organen, hersenen, lichaamsdelen, zenuwstelsel enz.) van prenatale
ontwikkeling kunnen begrijpen en beschrijven
4. Potentiële problemen tijdens de zwangerschap kunnen benoemen en begrijpen (verschillende
teratogenen, infecties, stress, prenatale zorg (foliumzuur, voeding)
5. Sensitieve perioden kunnen begrijpen en kunnen toepassen op elk van de fasen van de prenatale
ontwikkeling (zoals effecten, dose‐related, omkeerbaarheid van effecten)
6. De Barker hypothese begrijpen en kunnen uitleggen
7. De drie fasen van de geboorte kunnen begrijpen en de (elementen van) twee assessments
kunnen beschrijven voor het beoordelen van de gezondheid van de pasgeborene
8. Potentiële risico’s (anoxie, laag geboortegewicht, vroeggeboorte) bij de geboorte kunnen
Benoemen ende mogelijke effecten voor verdere ontwikkeling (inclusief de capaciteit tot herstel)
kunnen beschrijven
9. Potentiële Risico’s na de geboorte (Postpartum depressie moeder (mogelijke gevolgen vorming
emotionele band moeder‐kind), veranderingen in relatie en dynamiek nieuwe ouders, gebrek aan
sociale steun ouders, sibling rivalry) kunnen benoemen en begrijpen
Wat is ontwikkeling
Ontwikkeling = de ordelijke systematische continuïteiten en veranderingen in het individu die
optreden tussen conceptie en de dood op fysieke, biologische en/of psychologische gebieden als
gevolg van biologische rijping en/of leren
Systematisch= ordelijk/patroon gebonden en relatief blijvend
Continuïteiten = manieren waarop we stabiel blijven over tijd of blijven reflecteren op het verleden
Psychologische gebieden: lichamelijk, cognitief, metacognitief, sociaal-emotioneel
Wat veroorzaakt ontwikkeling, nature en nurture
1. Rijping: ontwikkeling veranderingen in het lichaam of gedrag als resultaat van ouder worden
2. Leren: permanente veranderingen in gedrag als resultaat van ervaringen of oefening
De ontwikkelingspsychologie
= multidisciplinair, Ontwikkelingsdeskundige
=komen van verschillende disciplines en bestuderen allemaal de ontwikkeling (bioloog, psycholoog,
socioloog etc.)
,Ontwikkeling heeft overeenkomsten maar ook individuele
verschillen
• Normatieve ontwikkeling
= typische patronen van ontwikkeling die de meeste hebben
• Ideographic ontwikkeling
=individuele variatie in het tempo, omvang, richting
ontwikkeling
Doelen ontwikkelingspsychologie
Beschrijven, verklaren/uitleggen, optimaliseren ontwikkeling
Kenmerken ontwikkeling
Continue en =Verandering is continue en die treden op in elke belangrijke levensfase en kunnen
cumulatief belangrijke implicaties hebben voor de toekomst
Discontinu= ontwikkeling in grote stappen die fundamenteel verschillen van elkaar
Continu =meer van hetzelfde ontwikkelen
Cumulatief= tellen bij elkaar op, geen verlies van
Holistisch =onderlinge relatie tussen fysieke, mentale en emotionele aspecten van ontwikkeling;
samenhang tussen de verschillende gebieden
Plastisch = vermogen tot verandering, ontwikkelingstoestand heeft de potentie gevormd te worden
door ervaring
Je hebt op een bepaalde leeftijd bepaalde vaardigheden verworven maar kan later ook
Historische en =beïnvloed door cultuur, maatschappelijke veranderingen, sociale context en historische
culturele veranderingen
context
Ontwikkeling is een (dis) continu) en cumulatief proces dat holistisch en zeer plastisch is een sterk
beïnvloed wordt persoons-en omgevingsfactoren maar ook door de historische en culturele context
waarin het plaatsvindt
Wat ook bij ontwikkeling hoort
• Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en
omgevingsinvloeden die horen bij een bepaalde leeftijdsgroep (het principe
van alle individuen van die groep gelden, zoals de puberteit, of pensionering
• Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij
een behaalde generatie of cohorten, zoals technologische revoluties zoals
computers of AI, International conflicten, klimaat crisis
• Niet normatieve life events: invloeden die grote impact kunnen hebben
maar die relatief uniek zijn voor een individu, zoals overlijden van een kind,
de loterij winnen)
• Het systeem, het model van Bronfenbrenner
Onderzoeksstrategieën: basic methodes en designs
Wetenschappelijke methode
=objectieve en reproduceerbare methoden om gegevens te
verzamelen met als doel theorie of hypothese te testen
Meetinstrumenten
Betrouwbaar = meetinstrumenten consistente resultaten
oplevert (tijd/plaat)
Validiteit= nauwkeurig weerspiegelt wat beoogd is te meten
,Data verzamelen adhv Voordelen Nadelen
Self report = dezelfde vragen in dezelfde Snel en veel Kan niet gebruikt worden met
• Gestructureerde volgorde worden gesteld zodat informatie, direct jonge kinderen, hopen dat
Interviews/vragenlijsten het kan worden vergeleken vergelijken antwoorden eerlijk/ accuraat
zijn (niet sociaal gewild) en
=type interview waarbij de overwegen welke kennis
• Klinische methode reactie van een deelnemer op bruikbaarder ouders of kind
elk opeenvolgende vraag
(probleem) bepaalt wat de Flexibel en inspelen Je kan antwoorden niet
onderzoeker vervolgens zal op individu vergelijken en onderzoeker kan
vragen snel subjectief interpreten
Observationele =observeren in hun natuurlijke = gedragsstudies Situationeel en aanwezigheid
methodologie omgeving bekijken zoals het in observeerder beïnvloed
• Naturalistische de echte omgeving kinderen (observeerder
observatie voorkomt beïnvloeding)
=het gedrag aansturen en in Voorkomen= filmen en eerder
• Structurele een laboratorium observeren Blootgesteld aan langskomen+
observatie hetzelfde en heeft Time-sampling= op
gelijke kansen verschillende korte
tijdsmomenten observeren
wanneer het gedrag voorkomt
Ecologische validiteit
Casestudies = informatie verzamelen Gebruikt veel = moeilijk participanten
individu en bronnen van data vergelijken en generaliseer baar
ontwikkelingshypothese test
door gebeurtenissen in de
levensgeschiedenis van de
persoon te analyseren
Ethnography =methode waarbij Betere beschrijving Subjectief (bias) en moeilijk
onderzoeker streeft unieke van de culturele generaliseerbaar
waard/tradities/sociale waarde/normen en
processen van een cultuur te regels
begrijpen door te leven met
de leden ervan
Psychophysiological = relaties meten tussen Biologische Moeilijk bepalen op welke
fysiologische processen en fundamenten en stimulus wordt gereageerd en
aspecten van de fysieke, interpreteren van vaak wordt de verandering
cognitieve, sociale of emoties wat veroorzaakt
emotionele verbaal niet kan door iets
gedrag/ontwikkeling anders
Vb. hardslag en hersen (andere
functioneren factoren)
De chronologische volgorde van menselijke ontwikkeling→
NB: Voor elk onderzoekstechniek is het belangrijk om het te
bevestigen via andere onderzoeksmethodes
, Onderzoeksstrategieën: design om relaties tussen factoren te onderzoeken
Design Procedure Voordelen Nadelen
Correlatie =sterkte van de associaties tussen Sterkte en richting van Niet mogelijke om
design variabelen gemeten, ze hangen samen relaties tussen variabelen oorzakelijke
maar de relatie hoeft niet causaal te in natuurlijke omgeving verbanden vast te
zijn stellen
• Geen manipulatie, geen
interventie, geen oorzaak
specificeren voor gevonden
verbanden
• Correlatiecoëfficiënt=
aanwezigheid van een relatie
bepalen door r dat geeft schatting
van de sterkte en richting verband
Experiment = de onderzoeker een aspect van de Oorzakelijke verbanden Niet generaliseerbaar
eel design omgeving van de deelnemers vinden tussen variabelen naar de wereld
manipuleert (de onafhankelijke
variabele) en vervolgens de invloed Ecologische validiteit
ervan op het gedrag van de = hoe goed de
deelnemers meet (de afhankelijke bevindingen van een
variabele). studie overeenkomen
met het gedrag/
Generaliseer baar reacties/situaties die
Field =experiment in natuurlijke setting mensen in het
experiment dagelijks leven
Mogelijk gebeurtenissen ervaren.
bestuderen die niet in
Natural(qu =impact meten van natuurlijk experiment ethisch
asi) voorkomende gebeurtenis die kunnen. Sterke aanwijzing Minder krachtig en
experiment verondersteld wordt invloed te voor oorzaak-gevolg moeilijk controleren
hebben op leven mensen relatie
Gebrek aan
nauwkeurige controle
Cross- =gedrag/ontwikkeling van mensen uit • Hoe cultuurinvloed heeft op de ontwikkeling
cultural verschillende (sub)culturen vergelijken • Universele patronen
design
Experimenten
Oefent experimentele controle uit over alle andere verstorende variabelen (Confounding variabelen)
(Vaak door willekeurige toewijzing van deelnemers aan behandelingen) Random assignment
Experimental control
=uitsluiten van externe factoren die afhankelijke variabele beïnvloeden
• Natuurlijk-experimenteel design = onderzoeksopzet waarin de onderzoeker geen controle heeft
over de toewijzing van deelnemers aan verschillende groepen of condities, omdat deze wordt
bepaald door natuurlijke gebeurtenissen of omstandigheden.
• Quasi- experimenteel design= onderzoeksopzet die elementen van zowel natuurlijke
experimenten als experimentele designs (actief manipuleren) combineert.
