Samenvatting Intersectionaliteits- en diversiteitsstudies | UGent | 2025/26

INTERSECTIONALITEITS- EN
DIVERSITEITSSTUDIES
PROF. WENDELIEN VANTIEGHEM EN PROF. CHIA LONGMAN 2025




Inhoud
1. Diversiteit als concept in de samenleving.......................................................................2
2. Diversiteit: bestendiging van de sociale orde.................................................................8
2.1 Diversiteit als systeem.............................................................................................. 9
2.1.1. Macroniveau...................................................................................................... 9
2.1.2. Microniveau..................................................................................................... 10
2.1.3. Meso niveau..................................................................................................... 11
3. Intersectionaliteit.......................................................................................................... 14
3.1. Diversiteit?............................................................................................................. 14
3.2. Intersectionaliteit................................................................................................... 16
3.3. Intersectionaliteit: origines.....................................................................................17
4. Intersectionaliteit 2....................................................................................................... 18
4.1. Intersectionaliteit uitgediept: de academische wereld...........................................18
4.2. Toepassingen......................................................................................................... 20
5. Discriminatie en de arbeidsmarkt.................................................................................22
5.1. Wat is discriminatie?.............................................................................................. 22
5.2. Waarom discrimineren werkgevers?.......................................................................23
5.3. Hoe erg is discriminatie op de arbeidsmarkt?.........................................................25
5.4. Bepaalt de markt de mate van discriminatie?........................................................27
6. Disability: een categorie in de schaduw........................................................................28
6.1. Normativiteit.......................................................................................................... 28
6.2. Ondersteuningsdenken.......................................................................................... 31
6.3. Context................................................................................................................... 32
6.4. Voice...................................................................................................................... 32
7. Diversiteit meten: kwantitatief onderzoek verzoenen met intersectionaliteit...............32
7.1. Intersectionaliteit................................................................................................... 32
7.2. Overwegingen bij kwantitatief onderzoek over diversiteit......................................33
7.3. Intersectionele methodologie.................................................................................34
8. Gender en diversiteit in de praktijk...............................................................................37
9. Social justice................................................................................................................. 42




1

,Examen info
- 19 januari 13u-15u30
- Aud 3 Frans CUmont, Blandijnberg 2, Gent
- Inschrijven
- Ufora  examenvragen vorig jaar
- Open vragen
- Teksten kennen  titel, auteur en hoofdlijnen
- Hoe connecteren lessen met elkaar
- Ken de namen van de gastsprekers, weet wie welke les gaf enz  ken de
structuur
- Ken namen en concepten en ook creatief, kritisch denken


1. DIVERSITEIT ALS CONCEPT IN DE SAMENLEVING
Overzicht
- Het concept diversiteit
 Diversiteitsstudies
 Categoriale vs continue benadering
- Superdiversiteit ~ Vertovec
 Multiculturalisme
- De organisatie van & omgang met diversiteit
 Exclusie, segregatie, integratie, inclusie
 Equality, equity, justice
 Universal design & redelijke aanpassingen
- Conclusie

Diversiteit
- Hot topic in
 Publieke sfeer & beleid: normatief of instrumenteel
 1960: nieuwe sociale bewegingen
 Identiteit-gebaseerde bewegingen:
o Rechten, gelijke behandeling, symbolische erkenning,…
o Grote verandering t.a.v. wetten, beleid, attitudes
 maar categoriaal
 Schift & merging naar “diversiteits”-agenda
o Van anti-discriminatie naar “vieren” van diversiteit
 Diversiteit: ras/etniciteit, gender, klasse/SES, religie, seksuele
oriëntatie, functie-beperking, leeftijd, ervaring,…
 Representation, provision, competition =~ diversity washing
 Maw: beleid is verschoven van gelijke rechten en anti-discriminatie naar het
vieren van diversiteit

Diversiteit in de publieke sfeer
- Representation
= streven naar de aanwezigheid van diversiteit in instituties zodat ze een
weerspiegeling zijn van de samenleving
- Competition
= inzetten van diversiteit om het marktaandeel te vergroten
 diversity washing?
 Vooral te zien bij bedrijven
 Diversity washing vertrekt vanuit een kapitalistische insteek ipv omarming van
diversiteit


2

, - Recognition
= streven naar erkenning en rechtzetting cultureel leed
 Bv: hoe omgaan met koloniale verleden
- Redistribution
= streven naar gelijktrekken historische discriminatie
 Verderzetting van recognition
 Focus op economische oneerlijkheid ervan, de herverdeling van oneerlijk
afgenomen resources
 Bv: het teruggeven van gestolen artefacten die zich nu in musea bevinden
- Provision
= gepaste ondersteuning bieden om tegemoet te komen aan de verschillende
noden die mensen hebben
 Hoe instellingen aangepast worden aan de diversiteit in de samenleving
 Meer gelinkt aan bedrijven
- Organization
= streven naar een divers team om de werking en/of prestaties te verbeteren
 Bv: rond tijd beurscrash  bedrijven met meer vrouwelijke bestuursleden
minder schade

“In public discourse and policy, then, ‘diversity’ has no clear content or overall aim
(except to underline the view that ‘difference’ is OK)”
(Vertovec, 2015, p.3)

Instrumentaliteit: diversiteit gaan gebruiken om daar iets anders voor terug te krijgen

Normativiteit: diversiteit ontstaat als verschil met de norm, diversiteit is wat de norm
niet is

Sociale geesteswetenschappen
- Kritisch en analytisch
 Kritisch: kijken naar waar een categorie of label vandaan komt
 Analytisch; hoe hangt het samen met andere zaken
- Bewust conceptueel onderscheid tussen wetenschap & publiek discours:
 “diversiteit en diversiteit is twee”
 Categories of practice vs categories of analysis
 “What is good for administration may not be good for explanation” (DeWind)

Hoofdvragen binnen diversiteitsstudies (Vertovec, 2015):
- Hoe ontstaan classificaties?
- Hoe worden classificaties overgedragen, gedeeld, betwist en gereproduceerd?
- Hoe beïnvloedt classificatie interpersoonlijke interacties?
- Hoe worden de perspectieven en belangen die geassocieerd worden met bepaalde
classificaties gecombineerd?
- Hoe raken bepaalde classificaties verankerd in sociale, economische en politieke
structuren (sociale ongelijkheid)?
Multidisciplinair beantwoorden (sociologie, antropologie, sociale psychologie, politieke
wetenschappen, geografie)

Diversiteit
- Enkele assen/dimensies zijn extra salient
 Want: hangen samen met ongelijkheid
 Én beschermend via anti-discriminatiewetten in BE

3

,  Want: onderwerp van wetenschappelijke onderzoekstraditie: orthopedagogie,
migration studies, gender studies,…
- Etnische of raciale achtergrind
- Gender
- Seksuele geaardheid
- Socio-economische achtergrond
- Beperking
- Leeftijd

Categorie als filter
- Voordelen:
 Zien in de chaos
 Verminderen van complexiteit
 Noodzakelijk om (on)gelijkheid op te sporen & te monitoren
- Nadelen:
 Creëert verschillen tussen mensen
 Creëert & vergroot verschillen
 Creëert biases in onze geest
 Categorieën als sociale constructues
- Veranderbaar
- Contextafhankelijk
- Verschil is continu, niet categoriaal
! wees je altijd bewust van intra-categorische verschillen  variatie binnen groepen veel
groter dan tussen groepen

Wie maakt de categorieën?  agency!

3 strategische manieren om categorieën te gebruiken (McCall)
1. Intercategorisch
 Complexiteit onthullen van ongelijkheid, tonen van structurele verschillen
tussen groepen
2. Intracategorisch
 Giving a voice, ervaringen van specifieke (sub)groepen blootleggen
3. Anti-categorisch
 Deconstructie van categorieën
 Processen ontleden van categorisatie, uitsluiting, “othering” & stereotypering

Superdiversiteit ~ vertovec
- 20ste vs 21ste eeuw
- Kwantitatieve verandering
 Stijging van mensen met migratieachtergrond
 Vooral in grote steden
- Kwalitatieve verandering
 Veranderingen in migratiepatronen en de gevolgen daarvan voor de
samenleving
 Groeiende diversiteit in de diversiteit  superdiversiteit
- Toenemende diversiteit in:
 Land van herkomst
 Migratiekanaal
 Legale status
o ~ kleinere subgroepen uit steeds meer versch plaatsen met steeds meer
versch wensen en behoeften

4

, - Leidend tot superdiversiteit in:
 Geslachtssamenstelling, leeftijd,…
 SES, werkervaring
 Duur van verblijf
- Multiculturalisme
 Beleid van:
o Bevorderen tolerantie & respect voor groepen & collectieve identiteiten
 Komt voort uit anti-discriminatie
 Pluralistische openbare dienstverlening: tegoedkomen aan noden migranten
 Mogelijkheden voor groepsvertegenwoordiging
o Via accommodaties voor culturele waarden, taal,…
o Gewoonlijk minderheden begrijpen via een focus op etniciteit
o Bv: culturele organisaties, monitoring diversiteit op werk, positieve beelden
in media,…

Het falen van multiculturalisme
= Het falen van het beleid
- Kritiek: niet in staat om te gaan met huidige influx
 Huidige migratiestromen:
o Vanwege individuele behoeften & processen van uitsluiting
o Kleinere, minder/niet georganiseerde groepen
o Verschillende legale statussen
 Veranderde SES-omstandigheden, SES als belangrijke factor dan etniciteit voor
ongelijkheid
 Veranderingen in natievorming, etnische spanningen
 “Multikulti is gescheitert” (Merkel, 2010) “We leven nu naast elkaar en we
zijn er blij om. Deze Multikulti benadering is mislukt, helemaal mislukt.”

De ontwikkeling van post-multiculturalisme?
- Nieuw beleid nodig?
 Burgerschapscursussen
 Taaltesten
 Actief laten zien dat je erbij kunt en wilt horen
- Nadruk op integratie en sociale cohesie
 Zoeken naar een sterke gedeelde identiteit & waarden
EN culturele verschillen aanvaarden, net als andere diversiteitsaspecten: geslacht,
leeftijd, beperking, ...

Kritiek
- Migratie? Beter gezegd: mobiliteit? Tenminste in Europese context
(Schengenzone)
- Te etniciteitsgericht
 Mensen hebben meerdere identiteiten
 Etniciteit als een meester-identiteit? Vooral vanuit beleidsperspectief?
 Superdiversiteit binnen migratie, maar ook daarbuiten
- De samenleving is altijd superdivers geweest
- What’s next? Hyperdiversiteit?



Conclusie:
- Ons fundamentele denken over diversiteit ontkent diversiteit als basisprincipe
- We erkennen diversiteit, maar

5

,  We vinden het moeilijk om het als de norm te zien
 Alleen als een voorwaarde om te voldoen aan de dominante normen. Wat het
devalueert tot een afwijking, abnormaliteit, tekortkoming, probleem, ...
- Diversiteit is de norm.
- Ermee omgaan en het inzetten als meerwaarde is de uitdaging
- Diversiteit breed interpreteren
- Focus op één dimensie is gevaarlijk, want statisch
- Individuele & groepsdimensie
 Meervoudige identiteiten
 Dynamisch & complex
 Kruispuntdenken

Diversiteitstudies:
- Overkoepelend boven wetenschappelijke onderzoekstradities: orthopedagogie,
migration studies, gender studies, queer studies, sociologie, …
- Elk met eigen jargon, theorie & modellen, methodologische aanpak, …
- holistisch & oppervlakkig  diepgravend en paardenbril
- Zoeken naar overkoepelende mechanismes met zicht voor specifieke processen
die dimensie-specifiek (kunnen) zijn

De organisatie van diversiteit




Exclusie:
- VN-verdrag rechten van het kind: recht op onderwijs (artikel 28)
- Handicap:
 Vrijstelling van de leerplicht bij onvoldoende zelfredzaamheid of minimum
ontwikkelingsleeftijd
 Aan de kaak gesteld door Unia & Vlor
- Kinderen zonder papieren
- Geslacht

Segregatie
- Bv: meisjesscholen
- Een apart systeem opstellen dat tegemoet komt aan de noden van de groep
- Kwaliteit bij normgroep ligt doorgaans wel hoger

Integratie
- Etniciteit: OKAN, godsdienst
- Beperking: PAB assistent, SEN leerkracht, fysiotherapie,…
- Gender: LO apart, seksuele opvoeding

Diversiteit en gelijke kansen
Van organisatie van diversiteit
 naar de connectie met gelijke kansen

6