Samenvatting Algemene Rechtsleer
+ notities alle lessen
ALGEMENE RECHTSLEER
DEEL 1 »WAT IS RECHT » ?
• Olivier Wendell Holmes Jr. : recht is de voorspelling van wat rechters in de praktijk
doen.
• Hans Kelsen : “dwang “ onderscheidingscriterium bij uitstek.
• Emmanuel Kant: “Noch suchen die Juristen eine Definition zu ihrem Begriffe vom Recht
(einde 18de E)
Definitie BB :“geheel van gedragsregelen en ermee samenhangende institutionele
voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag,
met het oog op doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige ordening van de maatschappij”
(recht wordt niet overal als een geheel van gedragsregels gezien)
→ Na deel I moet je in staat zijn om aan te geven bij welke elementen van die definitie je
vraagtekens kan plaatsen
Hebben we wel een definitie nodig?
In sommige vakgebieden: geen behoefte aan definitie
(bv. chemie: chemicus kan perfect werken als chemicus zonder zich ooit af te vragen wat precies
‘de chemie’ is)
In het recht: wel behoefte!
- o.a. Rechter: moet ‘het recht’ toepassen (interpreteren en verder ontwikkelen)
- Onderzoek naar ‘het recht’ riskeert verkeerd te worden begrepen zonder begripsomschrijving
(zonder begripsomschrijving is het onduidelijk wat zij moeten doen)
Twee opvattingen
- Essentialistische opvatting: recht heeft een essentie (=kernelement dat altijd en overal aanwezig
is in elke maatschappij en dat toelaat ‘recht’ te onderscheiden van andere fenomenen)
- Conventionalistische opvatting: zie hierna
Definities kunnen 1 bepaald familielid voor ogen hebben :
1. Statelijk recht (door de staat opgelegd)
2. Gewoonterecht
3. Religieus recht (bv. kerkelijk recht)
4. Natuurrecht (idee dat vanuit de natuur bepaalde lementen essentieel aanwezig zijn en de
inhoud van het recht gaan bepalen) of internationaal recht
, lOMoARcPSD|11234470
→ die vormen zijn als familieleden van elkaar (zoals stiefbroer, oom, tante , … van elkaar)
Familieleden hebben iets met elkaar te maken (maar niet per se genetisch verwant, bv stiefbroer);
vormen van recht evenmin
Gevolg: niet per se één kenmerk of eigenschap die alle leden met elkaar delen, maar hangen wel op
een of andere manier aan elkaar
Recht heeft geen essentiële kenmerken volgens sommigen
Brian tamanaha “recht is alles wat mensen door hun sociale praktijken identificeren en
behandelen als recht” het is geen definitie wel een criterium om aan te geven
hoe recht kan worden geïdentificeerd.
Vergelijk het met een definitie v.e. spel. Net zoals de omschrijvingen van recht hebben we de
neiging om te veronderstellen dat alle spelen (bordspelen , kaartspelen,…) een harde kern
met elkaar delen die dan zou definiëren wat een spel is.
- Harde kern niet te vinden, want er zijn spelen met dobbelsteen, pionnen, …
- Competitie ook geen eigenschap die alle spelen met elkaar delen (bv ontspanning)
- ‘sociale’ karakter ook verschillend
Een belangrijke reden waarom juristen geen definitie kunnen geven aan “recht” is om dat
recht maatschappijafhankelijk is.
Recht is een conventie en dus ook ‘standpunt- of maatschappelijkafhankelijk
= hangt af v.d. wijze waarop een maatschappij naar het recht kijkt =
hangt af van standpunt dat men inneemt over het begrip ‘recht’;
= hangt af van omschrijving die men aan ‘recht’ geeft
Of iets als ‘recht’ geldt, hangt af van het ‘familielid’ dat men voor ogen heeft
Vraag: ‘Is abortus toegelaten volgens het recht?’ → ‘het’ recht vs. ‘welk’ recht
- Antwoord M1 (‘religieus recht’): ‘Neen, wie dat zegt, heeft duidelijk de essentie van recht niet
begrepen’
, lOMoARcPSD|11234470
Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
- Antwoord M2 (‘Belgisch statelijk recht’): ‘Ja, althans onder bepaalde voorwaarden’
Je kan niet spreken over wat geldt als recht zonder zelf een standpunt in te nemen over wat recht is
→ Essentie!
→ Wat bedoelt u met het recht?
→ Anders dan bv. chemie: inhoud onderzoeksobject = standpuntonafhankelijk
De definitie die u geeft aan chemie, zal geen invloed hebben op uw onderzoeksobject
Bv. Samenstelling water is altijd en overal hetzelfde
, lOMoARcPSD|11234470
Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Gevolgen conventionalistische opvatting
Recht = relatief naar plaats en tijd
- Doorheen de tijd & geografische ruimte: verschillende vormen van recht
- ‘Recht’ = sociale constructie (geconstrueerd door handelingen van mensen) met een
geschiedenis
Moeten we nu zwijgen over ‘recht’? Neen: wel focus veranderen
- niet op essentie van recht (of recht in zijn universele & tijdloze geheel)
- Beter focussen op de verschillende kenmerken die men doorgaans met het rechtsbegrip in
verband brengt
- Als we recht proberen te definieren rijzen steeds dezelfde vragen op:
- geheel aan regels?
- gericht op normatieve ordening?
- rol handhaving? (er moet een controle op zijn: strafrechtelijk apparaat) - rol
rechtvaardigheid?
Vergelijk het met een definitie van een spel. Net zoals de omschrijvingen van recht hebben
we de neiging om te veronderstellen dat alle spelen (bordspelen , kaartspelen,…) een
harde kern met elkaar delen die dan zou definiëren wat een spel is.
Friederich Nietzsche “definierbar ist nur das,was keine geschichte hat”
+ notities alle lessen
ALGEMENE RECHTSLEER
DEEL 1 »WAT IS RECHT » ?
• Olivier Wendell Holmes Jr. : recht is de voorspelling van wat rechters in de praktijk
doen.
• Hans Kelsen : “dwang “ onderscheidingscriterium bij uitstek.
• Emmanuel Kant: “Noch suchen die Juristen eine Definition zu ihrem Begriffe vom Recht
(einde 18de E)
Definitie BB :“geheel van gedragsregelen en ermee samenhangende institutionele
voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag,
met het oog op doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige ordening van de maatschappij”
(recht wordt niet overal als een geheel van gedragsregels gezien)
→ Na deel I moet je in staat zijn om aan te geven bij welke elementen van die definitie je
vraagtekens kan plaatsen
Hebben we wel een definitie nodig?
In sommige vakgebieden: geen behoefte aan definitie
(bv. chemie: chemicus kan perfect werken als chemicus zonder zich ooit af te vragen wat precies
‘de chemie’ is)
In het recht: wel behoefte!
- o.a. Rechter: moet ‘het recht’ toepassen (interpreteren en verder ontwikkelen)
- Onderzoek naar ‘het recht’ riskeert verkeerd te worden begrepen zonder begripsomschrijving
(zonder begripsomschrijving is het onduidelijk wat zij moeten doen)
Twee opvattingen
- Essentialistische opvatting: recht heeft een essentie (=kernelement dat altijd en overal aanwezig
is in elke maatschappij en dat toelaat ‘recht’ te onderscheiden van andere fenomenen)
- Conventionalistische opvatting: zie hierna
Definities kunnen 1 bepaald familielid voor ogen hebben :
1. Statelijk recht (door de staat opgelegd)
2. Gewoonterecht
3. Religieus recht (bv. kerkelijk recht)
4. Natuurrecht (idee dat vanuit de natuur bepaalde lementen essentieel aanwezig zijn en de
inhoud van het recht gaan bepalen) of internationaal recht
, lOMoARcPSD|11234470
→ die vormen zijn als familieleden van elkaar (zoals stiefbroer, oom, tante , … van elkaar)
Familieleden hebben iets met elkaar te maken (maar niet per se genetisch verwant, bv stiefbroer);
vormen van recht evenmin
Gevolg: niet per se één kenmerk of eigenschap die alle leden met elkaar delen, maar hangen wel op
een of andere manier aan elkaar
Recht heeft geen essentiële kenmerken volgens sommigen
Brian tamanaha “recht is alles wat mensen door hun sociale praktijken identificeren en
behandelen als recht” het is geen definitie wel een criterium om aan te geven
hoe recht kan worden geïdentificeerd.
Vergelijk het met een definitie v.e. spel. Net zoals de omschrijvingen van recht hebben we de
neiging om te veronderstellen dat alle spelen (bordspelen , kaartspelen,…) een harde kern
met elkaar delen die dan zou definiëren wat een spel is.
- Harde kern niet te vinden, want er zijn spelen met dobbelsteen, pionnen, …
- Competitie ook geen eigenschap die alle spelen met elkaar delen (bv ontspanning)
- ‘sociale’ karakter ook verschillend
Een belangrijke reden waarom juristen geen definitie kunnen geven aan “recht” is om dat
recht maatschappijafhankelijk is.
Recht is een conventie en dus ook ‘standpunt- of maatschappelijkafhankelijk
= hangt af v.d. wijze waarop een maatschappij naar het recht kijkt =
hangt af van standpunt dat men inneemt over het begrip ‘recht’;
= hangt af van omschrijving die men aan ‘recht’ geeft
Of iets als ‘recht’ geldt, hangt af van het ‘familielid’ dat men voor ogen heeft
Vraag: ‘Is abortus toegelaten volgens het recht?’ → ‘het’ recht vs. ‘welk’ recht
- Antwoord M1 (‘religieus recht’): ‘Neen, wie dat zegt, heeft duidelijk de essentie van recht niet
begrepen’
, lOMoARcPSD|11234470
Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
- Antwoord M2 (‘Belgisch statelijk recht’): ‘Ja, althans onder bepaalde voorwaarden’
Je kan niet spreken over wat geldt als recht zonder zelf een standpunt in te nemen over wat recht is
→ Essentie!
→ Wat bedoelt u met het recht?
→ Anders dan bv. chemie: inhoud onderzoeksobject = standpuntonafhankelijk
De definitie die u geeft aan chemie, zal geen invloed hebben op uw onderzoeksobject
Bv. Samenstelling water is altijd en overal hetzelfde
, lOMoARcPSD|11234470
Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen
Gevolgen conventionalistische opvatting
Recht = relatief naar plaats en tijd
- Doorheen de tijd & geografische ruimte: verschillende vormen van recht
- ‘Recht’ = sociale constructie (geconstrueerd door handelingen van mensen) met een
geschiedenis
Moeten we nu zwijgen over ‘recht’? Neen: wel focus veranderen
- niet op essentie van recht (of recht in zijn universele & tijdloze geheel)
- Beter focussen op de verschillende kenmerken die men doorgaans met het rechtsbegrip in
verband brengt
- Als we recht proberen te definieren rijzen steeds dezelfde vragen op:
- geheel aan regels?
- gericht op normatieve ordening?
- rol handhaving? (er moet een controle op zijn: strafrechtelijk apparaat) - rol
rechtvaardigheid?
Vergelijk het met een definitie van een spel. Net zoals de omschrijvingen van recht hebben
we de neiging om te veronderstellen dat alle spelen (bordspelen , kaartspelen,…) een
harde kern met elkaar delen die dan zou definiëren wat een spel is.
Friederich Nietzsche “definierbar ist nur das,was keine geschichte hat”
