Muzische vorming
Krachtig leren : muzische vorming
Kader, beeld, drama, muziek, media & beweging
Deel 1 : algemeen gedeelte
1. Muzische vorming begripsverkenning
Muzische vorming is een van de leergebieden in het basisonderwijs, aanwezig in alle
onderwijsnetten. Het omvat vijf domeinen: beeld, muziek, drama, beweging en media,
waarbij woord ook als een domein kan worden beschouwd, afhankelijk van de bron.
1.1 De term muzische vorming
De term "muzische" vindt zijn oorsprong in de Muzen, de negen godinnen van kunst en
wetenschap bij de oude Grieken. Tegenwoordig verwijst het naar inspiratie en het ontvangen
van ideeën. "Vorming" impliceert het opvoeden, onderwijzen en begeleiden van het
ontwikkelingsproces.
1.2 Verband tussen muzische vorming en de ontwikkeling (van het kind)
Muzische vorming (MV) wordt beschouwd als een leergebied dat inhoud biedt die is
afgestemd op het kind en dat aansluit bij hun ontwikkelingsfase. Het speelt een belangrijke
rol in het vormen van de persoonlijkheid, waarbij het vertrekt vanuit een
ontwikkelingsgericht onderwijsmodel.
Binnen muzische vorming wordt gewerkt aan zowel persoonlijke als sociale groei, met een
focus op communicatie, culturele competenties en het ontwikkelen van een andere kijk op
de werkelijkheid. Door middel van expressie worden belangstelling en gevoeligheid
ontwikkeld voor de uitingen van anderen, wat leidt tot het delen van indrukken, belevingen
en ervaringen, zowel met zichzelf als met anderen.
1.3 impressie en expressie
Impressie binnen muzische vorming verwijst naar de indrukken die kinderen beleven en
verwerken vanuit hun eigen werkelijkheid, op een persoonlijke manier. Muzische vorming
sluit aan bij deze beleving door aandacht te besteden aan hoe kinderen hun omgeving zien,
voelen, ruiken, enzovoort. Elke beleving wekt de behoefte tot expressie op, waarbij kinderen
worden aangemoedigd om hun indrukken te uiten en vorm te geven.
1
,Muzische vorming
De impressie-expressiecyclus beschrijft dat wanneer we een ervaring beleven waarvan we
onder de indruk zijn, we er op willen terugkomen. We gaan dan als het ware opnieuw vorm
geven aan die ervaring door middel van verschillende expressiekanalen. Door op deze manier
‘naar buiten te brengen wat er vanbinnen zit’, ervaren we dat een ervaring echt af is. Het
maakt de ervaring volledig, intenser en duidelijker doordat de ervaring als het ware als in een
‘slow motion’ en dus zeer bewust ten volle beleefd wordt. We maken onze ervaringen zo
meer van onszelf.
Expressie is taal. Expressie is communicatie. Binnen ieder domein van Muzische Vorming
wordt een eigen taal gehanteerd. Zo spreken we van :
- Beeldtaal
- lichaamstaal,
Het is noodzakelijk dat je zelf de taal spreekt. Verdiep je in de inhouden, maakt je de
specifieke taal eigen en gebruik die taal in de activiteiten. Kinderen krijgen zo de
mogelijkheid zich in meerdere talen te uiten.
Muzische vorming :
Kunstzinnig aspect Expressief aspect
- leren over (taal van) kunsten - zichzelf uitdrukken en zich spontaan uiten
- eigenheid van kunsten ervaren - speels tot expressie komen
-verhaal van kunstenaar ontdekken 3 - eigen mogelijkheden ontdekken
-inzichten, technieken, vaardigheden… - creativiteit en verbeelding aanspreken
verwerven - ervaringen en emoties vormgeven
Kunst als doel Kunst als middel
Kunstzinnige of artistieke vorming (enkel Enkel aandacht voor expressieve, spontane,
nadruk op kunstzinnig aspect) Gebruik van creatieve uitingen van leerlingen Geen of
technieken, methodes die je ook in weinig aandacht voor eigenheid van kunst
muzische vorming kunt hanteren Veel Doelen: amusement, gezelligheid,
minder accent op persoonlijke verwerking animamtie, samenwerken, elkaar leren
kennen, openstaan voor anders zijn
Persoonsgerichte kunsteducatie muzisch werken = wisselwerking tussen expressief en
kunstzinnig
- expressie met kunstzinnig accent = voeding geven aan de manier waarop leerlingen
zich uitdrukken
- kunstzinnige vorming met expressief accent = persoonlijk accent geven aan
kunstzinnige uiting (taal van kunsten op actieve manier verwerken)
Taal van de kunsten = beeld, muziek, drama, media, beweging en woord
1.4 algemene kenmerken van Muzische Vorming
- Streeft naar doelgerichte aanpak, waarbij kinderen binnen het kader leren over hun
totale persoonsontwikkeling. essentieel om elk kind kansen te bieden.
2
,Muzische vorming
- Een gevarieerd aanbod van materialen en technieken wordt aangeboden om
kinderen de kans te geven te verkennen en te experimenteren met nieuwigheden
- Stimuleren van reflectief denken
- Sfeer van vertrouwen en veiligheid : waarin kinderen aanvoelen dat elke appreciatie
authentiek en positief is, groeit het geloof in de eigen mogelijkheden. Dan durven ze
het aan, hun eigen grenzen te overschrijden en hun creativiteit volle kansen te geven.
Door middel van expressie kunnen kinderen laten zien hoe ze dingen zien en ervaren,
en leren ze uit hun ervaringen om dingen op een andere manier aan te pakken. Dit
omvat ook het inzicht krijgen in het denkproces van anderen, waardoor nieuwe
perspectieven worden geopend voor hun eigen denken en handelen.
2. Muzische domeinen in vogelvlucht
2.1 inleiding
De Vlaamse Overheid legt eindtermen en ontwikkelingsdoelen vast voor het Vlaamse
Onderwijs. De ontwikkelingsdoelen moeten worden nagestreefd in het kleuteronderwijs en
het buitengewoon lager onderwijs, terwijl eindtermen op een vastgesteld moment bereikt
moeten worden in het lager onderwijs. Eindtermen en ontwikkelingsdoelen vormen het
fundament van de leerplannen en zijn de richtlijnen waarmee leraren dagelijks werken.
Hoewel ze een gemeenschappelijk kader bieden, kan de uitwerking ervan verschillen
vanwege andere accenten of concrete opbouw. Verschillende onderwijsnetten, zoals het
Onderwijs voor Steden en Gemeenten (OVSG), het Gemeenschapsonderwijs (GO!), en het
Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs (VSKO), kunnen deze doelen op
verschillende manieren implementeren.
2.2 beeld
Het vak Beeld in het onderwijs omvat:
- Het proces van intense waarneming, waarbij leerlingen nieuwe beelden bedenken,
maken en vormen als een manier om de werkelijkheid te ontdekken en uit te
drukken. Het omvat ook het interpreteren en evalueren van deze nieuwe beelden,
wat leidt tot inzicht in een breed scala aan aspecten zoals het beeldende proces,
materialen en technieken.
Onderwijs in Beeld benadrukt het belang van beeldende signalen in de omgeving, zowel in
het algemeen als in de kunstzinnige wereld in het bijzonder. Het vak richt zich op het
vormgeven van de eigen belevingswereld door middel van beelden, met behulp van diverse
materialen en technieken.
3
, Muzische vorming
Er zijn twee belangrijke aspecten binnen Beeld:
- Het actief creëren van beelden (productief)
- Het reflectief beschouwen ervan.
Leerlingen worden aangemoedigd om zelf beelden te vormgeven en te creëren, terwijl ze
ook leren om bewust te kijken, te verwoorden en een mening te vormen over wat zichtbaar
is, ook bekend als kunst- of beeldbeschouwing.
Het domein beeld houdt in dat de kinderen:
- Door intense waarneming, een (nieuwe) werkelijkheid ontdekt, een (beleving) inhoud
die hij kan uitdrukken in beelden. Hij geeft in beeldtaal zin aan de wereld zoals hij die
beleeft of zou willen beleven.
- Zijn belevingswereld voor de anderen (en zichzelf) zichtbaar en voelbaar wordt. De
beleefde werkelijkheid wordt vertaald in beelden en omgezet in bouwstenen.
- Hierbij gebruik maakt van hulpmiddelen, nl. materialen en technieken (en
gereedschappen =materieel) en deze leert hanteren.
De 2 belangrijke aspecten van beeld
Deze aspecten zijn: maken (productief) en beschouwen (reflectief).
2.3 Drama
Het vak Drama in het onderwijs richt zich op :
- Het vormgeven en overbrengen van gedachten, ervaringen, situaties en gevoelens
door middel van woordtaal met stemexpressie, gebaar en bewegingen
Het omvat het onderzoeken van vaardigheden en technieken om een maximale expressie te
bereiken, en het aftoetsen hiervan aan de realiteit van drama, toneel, voordracht, film en
poppentheater.
Het onderwijs legt hierbij accenten op de wereld van podiumkunsten in het algemeen en
dramatische spelvormen in het bijzonder. Leerlingen worden aangemoedigd om waar te
nemen door echt te luisteren en te kijken naar zowel verbale als non-verbale gedragingen
van anderen, wat bijdraagt aan hun ontwikkeling binnen het vakgebied van drama.
Het domein drama houdt in dat de kinderen:
- Drama leren waarnemen: door écht te luisteren en écht te kijken naar het verbale –
en non-verbaalgedrag van anderen (door rondom zich te leren kijken), door naar films
en theatervoorstellingen gericht te kijken.
- Hun gedachten, eigen ervaringen, situaties, gevoelens,… leren vorm te geven door
gebruik te maken van hun eigen lichaam en stem en te focussen op de drama-
bouwstenen en drama-aspecten. Verkleedkledij, attributen, decor, licht,
4
Krachtig leren : muzische vorming
Kader, beeld, drama, muziek, media & beweging
Deel 1 : algemeen gedeelte
1. Muzische vorming begripsverkenning
Muzische vorming is een van de leergebieden in het basisonderwijs, aanwezig in alle
onderwijsnetten. Het omvat vijf domeinen: beeld, muziek, drama, beweging en media,
waarbij woord ook als een domein kan worden beschouwd, afhankelijk van de bron.
1.1 De term muzische vorming
De term "muzische" vindt zijn oorsprong in de Muzen, de negen godinnen van kunst en
wetenschap bij de oude Grieken. Tegenwoordig verwijst het naar inspiratie en het ontvangen
van ideeën. "Vorming" impliceert het opvoeden, onderwijzen en begeleiden van het
ontwikkelingsproces.
1.2 Verband tussen muzische vorming en de ontwikkeling (van het kind)
Muzische vorming (MV) wordt beschouwd als een leergebied dat inhoud biedt die is
afgestemd op het kind en dat aansluit bij hun ontwikkelingsfase. Het speelt een belangrijke
rol in het vormen van de persoonlijkheid, waarbij het vertrekt vanuit een
ontwikkelingsgericht onderwijsmodel.
Binnen muzische vorming wordt gewerkt aan zowel persoonlijke als sociale groei, met een
focus op communicatie, culturele competenties en het ontwikkelen van een andere kijk op
de werkelijkheid. Door middel van expressie worden belangstelling en gevoeligheid
ontwikkeld voor de uitingen van anderen, wat leidt tot het delen van indrukken, belevingen
en ervaringen, zowel met zichzelf als met anderen.
1.3 impressie en expressie
Impressie binnen muzische vorming verwijst naar de indrukken die kinderen beleven en
verwerken vanuit hun eigen werkelijkheid, op een persoonlijke manier. Muzische vorming
sluit aan bij deze beleving door aandacht te besteden aan hoe kinderen hun omgeving zien,
voelen, ruiken, enzovoort. Elke beleving wekt de behoefte tot expressie op, waarbij kinderen
worden aangemoedigd om hun indrukken te uiten en vorm te geven.
1
,Muzische vorming
De impressie-expressiecyclus beschrijft dat wanneer we een ervaring beleven waarvan we
onder de indruk zijn, we er op willen terugkomen. We gaan dan als het ware opnieuw vorm
geven aan die ervaring door middel van verschillende expressiekanalen. Door op deze manier
‘naar buiten te brengen wat er vanbinnen zit’, ervaren we dat een ervaring echt af is. Het
maakt de ervaring volledig, intenser en duidelijker doordat de ervaring als het ware als in een
‘slow motion’ en dus zeer bewust ten volle beleefd wordt. We maken onze ervaringen zo
meer van onszelf.
Expressie is taal. Expressie is communicatie. Binnen ieder domein van Muzische Vorming
wordt een eigen taal gehanteerd. Zo spreken we van :
- Beeldtaal
- lichaamstaal,
Het is noodzakelijk dat je zelf de taal spreekt. Verdiep je in de inhouden, maakt je de
specifieke taal eigen en gebruik die taal in de activiteiten. Kinderen krijgen zo de
mogelijkheid zich in meerdere talen te uiten.
Muzische vorming :
Kunstzinnig aspect Expressief aspect
- leren over (taal van) kunsten - zichzelf uitdrukken en zich spontaan uiten
- eigenheid van kunsten ervaren - speels tot expressie komen
-verhaal van kunstenaar ontdekken 3 - eigen mogelijkheden ontdekken
-inzichten, technieken, vaardigheden… - creativiteit en verbeelding aanspreken
verwerven - ervaringen en emoties vormgeven
Kunst als doel Kunst als middel
Kunstzinnige of artistieke vorming (enkel Enkel aandacht voor expressieve, spontane,
nadruk op kunstzinnig aspect) Gebruik van creatieve uitingen van leerlingen Geen of
technieken, methodes die je ook in weinig aandacht voor eigenheid van kunst
muzische vorming kunt hanteren Veel Doelen: amusement, gezelligheid,
minder accent op persoonlijke verwerking animamtie, samenwerken, elkaar leren
kennen, openstaan voor anders zijn
Persoonsgerichte kunsteducatie muzisch werken = wisselwerking tussen expressief en
kunstzinnig
- expressie met kunstzinnig accent = voeding geven aan de manier waarop leerlingen
zich uitdrukken
- kunstzinnige vorming met expressief accent = persoonlijk accent geven aan
kunstzinnige uiting (taal van kunsten op actieve manier verwerken)
Taal van de kunsten = beeld, muziek, drama, media, beweging en woord
1.4 algemene kenmerken van Muzische Vorming
- Streeft naar doelgerichte aanpak, waarbij kinderen binnen het kader leren over hun
totale persoonsontwikkeling. essentieel om elk kind kansen te bieden.
2
,Muzische vorming
- Een gevarieerd aanbod van materialen en technieken wordt aangeboden om
kinderen de kans te geven te verkennen en te experimenteren met nieuwigheden
- Stimuleren van reflectief denken
- Sfeer van vertrouwen en veiligheid : waarin kinderen aanvoelen dat elke appreciatie
authentiek en positief is, groeit het geloof in de eigen mogelijkheden. Dan durven ze
het aan, hun eigen grenzen te overschrijden en hun creativiteit volle kansen te geven.
Door middel van expressie kunnen kinderen laten zien hoe ze dingen zien en ervaren,
en leren ze uit hun ervaringen om dingen op een andere manier aan te pakken. Dit
omvat ook het inzicht krijgen in het denkproces van anderen, waardoor nieuwe
perspectieven worden geopend voor hun eigen denken en handelen.
2. Muzische domeinen in vogelvlucht
2.1 inleiding
De Vlaamse Overheid legt eindtermen en ontwikkelingsdoelen vast voor het Vlaamse
Onderwijs. De ontwikkelingsdoelen moeten worden nagestreefd in het kleuteronderwijs en
het buitengewoon lager onderwijs, terwijl eindtermen op een vastgesteld moment bereikt
moeten worden in het lager onderwijs. Eindtermen en ontwikkelingsdoelen vormen het
fundament van de leerplannen en zijn de richtlijnen waarmee leraren dagelijks werken.
Hoewel ze een gemeenschappelijk kader bieden, kan de uitwerking ervan verschillen
vanwege andere accenten of concrete opbouw. Verschillende onderwijsnetten, zoals het
Onderwijs voor Steden en Gemeenten (OVSG), het Gemeenschapsonderwijs (GO!), en het
Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs (VSKO), kunnen deze doelen op
verschillende manieren implementeren.
2.2 beeld
Het vak Beeld in het onderwijs omvat:
- Het proces van intense waarneming, waarbij leerlingen nieuwe beelden bedenken,
maken en vormen als een manier om de werkelijkheid te ontdekken en uit te
drukken. Het omvat ook het interpreteren en evalueren van deze nieuwe beelden,
wat leidt tot inzicht in een breed scala aan aspecten zoals het beeldende proces,
materialen en technieken.
Onderwijs in Beeld benadrukt het belang van beeldende signalen in de omgeving, zowel in
het algemeen als in de kunstzinnige wereld in het bijzonder. Het vak richt zich op het
vormgeven van de eigen belevingswereld door middel van beelden, met behulp van diverse
materialen en technieken.
3
, Muzische vorming
Er zijn twee belangrijke aspecten binnen Beeld:
- Het actief creëren van beelden (productief)
- Het reflectief beschouwen ervan.
Leerlingen worden aangemoedigd om zelf beelden te vormgeven en te creëren, terwijl ze
ook leren om bewust te kijken, te verwoorden en een mening te vormen over wat zichtbaar
is, ook bekend als kunst- of beeldbeschouwing.
Het domein beeld houdt in dat de kinderen:
- Door intense waarneming, een (nieuwe) werkelijkheid ontdekt, een (beleving) inhoud
die hij kan uitdrukken in beelden. Hij geeft in beeldtaal zin aan de wereld zoals hij die
beleeft of zou willen beleven.
- Zijn belevingswereld voor de anderen (en zichzelf) zichtbaar en voelbaar wordt. De
beleefde werkelijkheid wordt vertaald in beelden en omgezet in bouwstenen.
- Hierbij gebruik maakt van hulpmiddelen, nl. materialen en technieken (en
gereedschappen =materieel) en deze leert hanteren.
De 2 belangrijke aspecten van beeld
Deze aspecten zijn: maken (productief) en beschouwen (reflectief).
2.3 Drama
Het vak Drama in het onderwijs richt zich op :
- Het vormgeven en overbrengen van gedachten, ervaringen, situaties en gevoelens
door middel van woordtaal met stemexpressie, gebaar en bewegingen
Het omvat het onderzoeken van vaardigheden en technieken om een maximale expressie te
bereiken, en het aftoetsen hiervan aan de realiteit van drama, toneel, voordracht, film en
poppentheater.
Het onderwijs legt hierbij accenten op de wereld van podiumkunsten in het algemeen en
dramatische spelvormen in het bijzonder. Leerlingen worden aangemoedigd om waar te
nemen door echt te luisteren en te kijken naar zowel verbale als non-verbale gedragingen
van anderen, wat bijdraagt aan hun ontwikkeling binnen het vakgebied van drama.
Het domein drama houdt in dat de kinderen:
- Drama leren waarnemen: door écht te luisteren en écht te kijken naar het verbale –
en non-verbaalgedrag van anderen (door rondom zich te leren kijken), door naar films
en theatervoorstellingen gericht te kijken.
- Hun gedachten, eigen ervaringen, situaties, gevoelens,… leren vorm te geven door
gebruik te maken van hun eigen lichaam en stem en te focussen op de drama-
bouwstenen en drama-aspecten. Verkleedkledij, attributen, decor, licht,
4
