Lis, Soly & Van Damme: op vrije voeten? Sociale politiek in West-Europa .............. 1
De Swaan: zorg en de staat ................................................................................ 1
Vanthemsche & Lis: sociale zekerheid in historisch perspectief............................ 2
Claessens: een geschiedenis van sociaal werk.................................................... 3
Arts & Gelissen: 3 worlds of welfare capitalism or more? ..................................... 5
Luyten: corporatisme, neocorporatisme, competitief corporatisme ..................... 7
Hu & Manning: the global insurance movement since the 1880s ........................... 8
Kettunen, Pauli & Petersen: images of the Nordic welfare model ........................ 10
Plange & Alam: re-thinking colonialism and social policy with the logic of
imperialism .................................................................................................... 12
Van Nederveen Meerkerk: vergelijkingen en verbindingen, de arbeidsdeelname van
vrouwen in Nederland en Nederlands-Indië ...................................................... 13
Caestecker: migratie, immigratiebeheersing is van alle tijden, maar de tijden
veranderen ..................................................................................................... 15
Burke et al.: human rights, empire and after ...................................................... 16
Scheidel: the great leveler, violence and the history of inequality from the stone age
to the 21st century .......................................................................................... 18
Piketty: een kleine geschiedenis vd gelijkheid .................................................... 19
Oberinger et al.: studying the warfare-welfare nexus .......................................... 20
Götz & Chase: hitler’s beneficiaries .................................................................. 22
Hart: education, inequality and social justice .................................................... 23
Vandenbroeck: het kind als kapitaal ................................................................. 25
1
,Lis, Soly & Van Damme: op vrije voeten? Sociale politiek in West-Europa
Auteurs zoeken functionele verklaring:
- Sociaalpolitieke actie ontstaat wnr een specifieke groep (meestal elite) via bepaalde
kanalen ingrijpt in de sociale werkelijkheid van andere groepen om een maatschappelijke
‘nood’ of bedreiging van hun eigen belangen op te lossen.
- Interventie is pas functioneel als zij de doelen vd elite dient, inspeelt op
overlevingsstrategieën doelgroep en bijgestuurd kan worden via feedback.
Proletarisering = proces waarbij steeds grotere groepen mensen voor hun bestaan afhankelijk
worden vd verkoop van hun arbeidskracht.
- Sociale politiek ontstaat bij breuk tsn passieve proletarisering (het loskomen van oude
arbeidsverhoudingen) en actieve proletarisering (de daadwerkelijke inschakeling in de
arbeidsmarkt).
- Arbeidsmarktregulering: bij overschot aan loonafhankelijken (risico op zwervers of
opstand) grijpt elite in.
o Transitie: algemene, informele armenzorg -> gerationaliseerd systeem dat de
arbeidsmarkt reguleert en druk uitoefent op loonprijs.
Problematisering = 1e politieke daad.
- Sociaal probleem bestaat niet an sich, maar pas wnr de elite bepaalde processen
(verstedelijking, criminaliteit, armoede) als bedreigend definieert.
=> Leidt in 19e E tot verwetenschappelijking sociale politiek: vertogen over hygiëne en moraliteit
om disciplinering te rechtvaardigen.
Sociale politiek = resultaat wisselwerking verschillende actoren en hun belangen.
1. Elites = 1e bewegers, streven naar politieke stabiliteit en reproductie van gezonde,
gehoorzame arbeidersmacht.
2. Middenklasse = uitvoerders en professionaliserende krachten, gedreven dr angst voor
instabiliteit + verlangen naar opwaartse mobiliteit.
3. Proletariaat = geen passieve slachtoffers, hebben agency.
- Hun reactie (aanpassing of verzet) => effectiviteit beleid.
- Nemen initiatieven vaak pas over als deze passen binnen hun
overlevingsstrategieën, zoals streven naar respectabiliteit.
=> Meest ingrijpende effect sociale politiek = opdeling arbeidersklasse: fatsoenlijke,
geschoolde arbeiderselite en onfatsoenlijke armen die onbereikbaar bleven => Sociale politiek
als instrument reproductie industriële samenleving + morele/fysieke disciplinering.
2
, De Swaan: zorg en de staat
Sociale politiek = blind proces, onbedoeld gevolg van actoren die op elkaar inspelen.
- Reële dreiging van armen (opstand, epidemieën) op elite.
- Dilemma van collectieve actie: elites moeten samenwerken tegen deze dreiging.
Collectieve regels worden dwingend opgelegd om freeriders te voorkomen.
o Dwingt samenleving naar steeds grootschaligere en dwingendere
collectivisering, met staat als ultieme motor.
Sociale politiek als mechanisme voor gedragsverandering.
- Toegenomen sociale controle en wederzijdse verwachtingen => intrinsieke impulsen
meer onder controle houden => verfijndere affectbeheersing en internalisering
maatschappelijke normen.
- Civilisatie van bovenaf, nauwelijks agency lagere klassen: zij ondergaan
civilisatieproces en nemen gedragsmodellen elite over.
- Afname contrasten: cruciale transitie = uniformalisering.
o Door verlangen naar respectabiliteit en distinctie spiegelen lagere klassen zich
aan hogere klasse, waardoor men meer op elkaar gaat lijken en sociale
contrasten vervagen.
Staat beheert interdependentieketens op grote schaal (verschuiving nr nationale
arrangementen).
- Lokale overheden niet opgewassen tegen groeiende sociale noden.
- Centrale overheid creëert level playing field, uniformaliteit => competitie tsn
steden/regio’s wordt uitgeschakeld.
Bewustzijnsverandering! Sociale politiek => groei van sociaal bewustzijn: burgers worden
bewust van hun wederzijdse afhankelijkheid en zijn bereid bij te dragen aan het collectieve goed,
omdat kosten niet ingrijpen voor iedereen te hoog zijn.
3
De Swaan: zorg en de staat ................................................................................ 1
Vanthemsche & Lis: sociale zekerheid in historisch perspectief............................ 2
Claessens: een geschiedenis van sociaal werk.................................................... 3
Arts & Gelissen: 3 worlds of welfare capitalism or more? ..................................... 5
Luyten: corporatisme, neocorporatisme, competitief corporatisme ..................... 7
Hu & Manning: the global insurance movement since the 1880s ........................... 8
Kettunen, Pauli & Petersen: images of the Nordic welfare model ........................ 10
Plange & Alam: re-thinking colonialism and social policy with the logic of
imperialism .................................................................................................... 12
Van Nederveen Meerkerk: vergelijkingen en verbindingen, de arbeidsdeelname van
vrouwen in Nederland en Nederlands-Indië ...................................................... 13
Caestecker: migratie, immigratiebeheersing is van alle tijden, maar de tijden
veranderen ..................................................................................................... 15
Burke et al.: human rights, empire and after ...................................................... 16
Scheidel: the great leveler, violence and the history of inequality from the stone age
to the 21st century .......................................................................................... 18
Piketty: een kleine geschiedenis vd gelijkheid .................................................... 19
Oberinger et al.: studying the warfare-welfare nexus .......................................... 20
Götz & Chase: hitler’s beneficiaries .................................................................. 22
Hart: education, inequality and social justice .................................................... 23
Vandenbroeck: het kind als kapitaal ................................................................. 25
1
,Lis, Soly & Van Damme: op vrije voeten? Sociale politiek in West-Europa
Auteurs zoeken functionele verklaring:
- Sociaalpolitieke actie ontstaat wnr een specifieke groep (meestal elite) via bepaalde
kanalen ingrijpt in de sociale werkelijkheid van andere groepen om een maatschappelijke
‘nood’ of bedreiging van hun eigen belangen op te lossen.
- Interventie is pas functioneel als zij de doelen vd elite dient, inspeelt op
overlevingsstrategieën doelgroep en bijgestuurd kan worden via feedback.
Proletarisering = proces waarbij steeds grotere groepen mensen voor hun bestaan afhankelijk
worden vd verkoop van hun arbeidskracht.
- Sociale politiek ontstaat bij breuk tsn passieve proletarisering (het loskomen van oude
arbeidsverhoudingen) en actieve proletarisering (de daadwerkelijke inschakeling in de
arbeidsmarkt).
- Arbeidsmarktregulering: bij overschot aan loonafhankelijken (risico op zwervers of
opstand) grijpt elite in.
o Transitie: algemene, informele armenzorg -> gerationaliseerd systeem dat de
arbeidsmarkt reguleert en druk uitoefent op loonprijs.
Problematisering = 1e politieke daad.
- Sociaal probleem bestaat niet an sich, maar pas wnr de elite bepaalde processen
(verstedelijking, criminaliteit, armoede) als bedreigend definieert.
=> Leidt in 19e E tot verwetenschappelijking sociale politiek: vertogen over hygiëne en moraliteit
om disciplinering te rechtvaardigen.
Sociale politiek = resultaat wisselwerking verschillende actoren en hun belangen.
1. Elites = 1e bewegers, streven naar politieke stabiliteit en reproductie van gezonde,
gehoorzame arbeidersmacht.
2. Middenklasse = uitvoerders en professionaliserende krachten, gedreven dr angst voor
instabiliteit + verlangen naar opwaartse mobiliteit.
3. Proletariaat = geen passieve slachtoffers, hebben agency.
- Hun reactie (aanpassing of verzet) => effectiviteit beleid.
- Nemen initiatieven vaak pas over als deze passen binnen hun
overlevingsstrategieën, zoals streven naar respectabiliteit.
=> Meest ingrijpende effect sociale politiek = opdeling arbeidersklasse: fatsoenlijke,
geschoolde arbeiderselite en onfatsoenlijke armen die onbereikbaar bleven => Sociale politiek
als instrument reproductie industriële samenleving + morele/fysieke disciplinering.
2
, De Swaan: zorg en de staat
Sociale politiek = blind proces, onbedoeld gevolg van actoren die op elkaar inspelen.
- Reële dreiging van armen (opstand, epidemieën) op elite.
- Dilemma van collectieve actie: elites moeten samenwerken tegen deze dreiging.
Collectieve regels worden dwingend opgelegd om freeriders te voorkomen.
o Dwingt samenleving naar steeds grootschaligere en dwingendere
collectivisering, met staat als ultieme motor.
Sociale politiek als mechanisme voor gedragsverandering.
- Toegenomen sociale controle en wederzijdse verwachtingen => intrinsieke impulsen
meer onder controle houden => verfijndere affectbeheersing en internalisering
maatschappelijke normen.
- Civilisatie van bovenaf, nauwelijks agency lagere klassen: zij ondergaan
civilisatieproces en nemen gedragsmodellen elite over.
- Afname contrasten: cruciale transitie = uniformalisering.
o Door verlangen naar respectabiliteit en distinctie spiegelen lagere klassen zich
aan hogere klasse, waardoor men meer op elkaar gaat lijken en sociale
contrasten vervagen.
Staat beheert interdependentieketens op grote schaal (verschuiving nr nationale
arrangementen).
- Lokale overheden niet opgewassen tegen groeiende sociale noden.
- Centrale overheid creëert level playing field, uniformaliteit => competitie tsn
steden/regio’s wordt uitgeschakeld.
Bewustzijnsverandering! Sociale politiek => groei van sociaal bewustzijn: burgers worden
bewust van hun wederzijdse afhankelijkheid en zijn bereid bij te dragen aan het collectieve goed,
omdat kosten niet ingrijpen voor iedereen te hoog zijn.
3
