Basisles 1: Situering, overzicht en geschiedenis ........................................................................................................ 7
1.1 wat is psychologie en wat is het niet? ............................................................................................................. 8
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? ................................................................ 8
1.2.1 Scheiding van lichaam en geest en het biologische perspectief ............................................................ 9
1.2.2 Begin wetenschappelijke psychologie & moderne cognitieve perspectief ............................................ 9
1.2.3 behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag ............................................................ 10
1.2.4 perspectieven vanuit de gehele persoon ................................................................................................ 10
1.2.5 Ontwikkelingsperspectief: veranderingen door nature en nurture ....................................................... 11
1.2.6 Het socioculturele perspectief: het individu in context .......................................................................... 11
Basisles 2 & 3 onderzoeksmethoden |& || ............................................................................................................ 13
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 13
1 de wetenschappelijke methode .......................................................................................................................... 14
1.1 Empirische cyclus .......................................................................................................................................... 14
1.1.1 wetenschappelijke theorie .................................................................................................................... 14
1.1.2 hypothese ............................................................................................................................................... 15
1.1.3 dataverzameling .................................................................................................................................... 16
1. Observatie ................................................................................................................................................ 16
2. interview................................................................................................................................................... 18
3. Gevalstudie .............................................................................................................................................. 18
4. Vragenlijstonderzoek .............................................................................................................................. 19
1.1.4 betrouwbaarheid en validiteit .............................................................................................................. 19
1. Betrouwbaarheid ............................................................................................................................... 19
2. Validiteit ............................................................................................................................................. 20
1.1.5 correlationeel onderzoek ...................................................................................................................... 22
1.1.6 experimenteel onderzoek ..................................................................................................................... 23
1.1.6 data-analyse: beschrijvende en inductieve analyse ............................................................................ 24
1. Beschrijvende data-analyse .............................................................................................................. 24
2. Inductieve data-analyse..................................................................................................................... 25
1.1.7 publiceren, bekritiseren en repliceren ................................................................................................. 25
1.1.8 (1.3.3) vertekeningen in psychologisch onderzoek beperking ......................................................... 25
1.1.9 (1.3.4) ethische kwesties in psychologisch onderzoek ...................................................................... 25
Basisles 4: waarneming............................................................................................................................................... 26
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 26
Overzicht .................................................................................................................................................................. 27
1. gewaarwording en waarneming ..................................................................................................................... 28
1.1 het verschil tussen gewaarwording en waarneming ................................................................................. 28
1.2 zintuigen ........................................................................................................................................................ 28
Gewaarwording: het sensorisch systeem ....................................................................................................... 30
2. sensorische processen .................................................................................................................................... 30
2.1 visuele banen en defecten ........................................................................................................................... 31
2.2 het oog en inversie ....................................................................................................................................... 33
2.3 constructie van het netvlies (= retina) ........................................................................................................ 34
, 2.4 verdeling receptoren .................................................................................................................................... 35
2.5 blinde vlek ..................................................................................................................................................... 35
2.6 gezichtsveld................................................................................................................................................... 35
2.7 donkeradaptatie ............................................................................................................................................ 36
2.8 tunnels en donkeradaptatie ......................................................................................................................... 37
2.9 oogbewegingen ............................................................................................................................................ 37
3. Overgang sensorisch -> perceptueel (perceptuele constanten, illusies, visuele agnosie) ........................ 38
3.1 Sensatie ≠ perceptie ..................................................................................................................................... 38
3.2 Perceptuele constantie ................................................................................................................................. 38
3.3 Grootte-, vorm- en kleurenconstantie ......................................................................................................... 39
3.4 visuele illusies ............................................................................................................................................... 39
3.5 visuele agnosie.............................................................................................................................................. 40
4. Perceptueel systeem........................................................................................................................................ 40
4.1 waarnemingstheorie ..................................................................................................................................... 41
4.1.1 datagestuurde processen ......................................................................................................................... 41
1. Primaire schets/primal sketch .......................................................................................................... 42
2. Perceptuele organisatie .................................................................................................................... 42
3. gestaltprincipes.................................................................................................................................. 42
Gestaltprincipes in logo’s............................................................................................................................ 44
1. Patroon en objectherkenning ........................................................................................................... 44
top down: concept gestuurde processen ...................................................................................................... 46
4.2 perceptie is interactie ................................................................................................................................... 47
Specialisatieles 1: psuedopsychologie ...................................................................................................................... 49
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 49
Pseudowetenschap; enkele voorbeelden .............................................................................................................. 50
Astrologie & horoscopen .................................................................................................................................... 50
Waarzeggerij ........................................................................................................................................................ 50
Grafologie ............................................................................................................................................................. 50
Homeopathie ........................................................................................................................................................ 50
Exorcisme ............................................................................................................................................................. 51
Kenmerken pseudowetenschap .............................................................................................................................. 51
Waarom is pseudowetenschap zo populair? ........................................................................................................ 52
1.1.3 kritisch denken .............................................................................................................................................. 52
Principes van wetenschappelijk denken ................................................................................................................ 53
Gevaar van psuedowetenschap .............................................................................................................................. 53
Basisles 5&6: geheugen ............................................................................................................................................. 54
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 54
Deel 1 ....................................................................................................................................................................... 55
5.1 inleiding ............................................................................................................................................................. 55
5.1.1 Geheugen als parapluterm/metaforen voor het geheugen ................................................................... 55
5.1.2 Verschillende geheugentypes (taxonomie v/h geheugen) ..................................................................... 56
5.2 hoe vormen we herinneringen?....................................................................................................................... 56
3 geheugen stadia ............................................................................................................................................... 56
1. Het sensorisch/iconisch geheugen geheugen........................................................................................... 57
Structuur, functie & capaciteit ........................................................................................................................ 57
, Sensorisch geheugen in het dagelijkse leven ............................................................................................... 57
Eigenschappen van sensorisch geheugen ..................................................................................................... 57
2. Het korte termijn/werkgeheugen ............................................................................................................... 58
Capaciteit en duur van het werkgeheugen.................................................................................................... 58
Coderen en opslaan in het werkgeheugen -> capaciteit omzeilen............................................................. 58
duurtijd ............................................................................................................................................................. 58
Van kortetermijngeheugen naar werkgeheugen........................................................................................... 59
Werkgeheugen: structuur ................................................................................................................................ 59
Pathologie ........................................................................................................................................................ 60
Werkgeheugen in het dagelijkse leven .......................................................................................................... 60
Werkgeheugen samengevat/eigenschappen ................................................................................................. 60
3. Het langetermijngeheugen ......................................................................................................................... 60
Hoe komt info in het langetermijngeheugen terecht? ................................................................................. 60
capaciteit .......................................................................................................................................................... 61
duurtijd ............................................................................................................................................................. 61
Structuur ........................................................................................................................................................... 62
Pathologie ........................................................................................................................................................ 62
Langetermijngeheugen in het dagelijkse leven ............................................................................................ 63
overzicht ........................................................................................................................................................... 63
5.3 de 3 essentiële functies van het geheugen .................................................................................................... 63
Werking van het geheugen ................................................................................................................................. 64
1. Encoderen ............................................................................................................................................... 64
1.1 Hercodering in organisatie ............................................................................................................... 64
1.2 Diepte van de verwerking ................................................................................................................. 64
1. Context specificiteit ........................................................................................................................... 65
2. Emotionele invloeden ........................................................................................................................ 65
3. samenvatting ...................................................................................................................................... 65
1. bewaren .................................................................................................................................................. 65
2.2 consolidatie & slapen ........................................................................................................................... 66
samenvatting ................................................................................................................................................ 66
2. Ophalen................................................................................................................................................... 66
samenvatting ................................................................................................................................................ 67
DEEL 2 ...................................................................................................................................................................... 67
Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek? ..................................................................................... 67
Vergeten in het langetermijngeheugen ..................................................................................................... 67
Vergeten: verval of interferentie................................................................................................................. 68
2.1 hippocampale schade ........................................................................................................................... 69
Basisles 7: aandacht .................................................................................................................................................... 71
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 71
Aandacht: introductie .............................................................................................................................................. 72
overzicht ................................................................................................................................................................... 72
1. wat is aandacht? .............................................................................................................................................. 72
het standaardmodel............................................................................................................................................. 73
, 2. Selectieve aandacht ......................................................................................................................................... 73
2.1 Filteren ........................................................................................................................................................... 73
Dichotische luistertaak .................................................................................................................................... 73
Broadbent (1958): filtertheorie ...................................................................................................................... 74
Cocktail-party fenomeen ................................................................................................................................. 74
Priming ............................................................................................................................................................. 75
Subliminale perceptie ...................................................................................................................................... 75
Gemaskeerde subliminale priming ................................................................................................................. 76
treisman (1960): ATTENUATIETHEORIE ......................................................................................................... 76
norman (1968): pertinentie ............................................................................................................................ 76
Neisser (1976): Schemata............................................................................................................................... 77
2.2 oriënteren (van aandacht) ............................................................................................................................ 78
Spot-light model .............................................................................................................................................. 78
Endogene aandacht (top-down) ..................................................................................................................... 78
posner (1980): spatial cueing ........................................................................................................................ 80
2.3 zoeken ........................................................................................................................................................... 80
Pop-up effect.................................................................................................................................................... 80
Geïntegreerd model ............................................................................................................................................. 81
2.4 voor- en nadelen van selectieve aandacht ................................................................................................. 81
3. Verdeelde aandacht......................................................................................................................................... 82
3.1 automatische en gecontroleerde processen............................................................................................... 82
strooptaak ........................................................................................................................................................ 82
3.2 verwerkingscapaciteit ................................................................................................................................... 82
Specialisatieles 2: bewustzijn ..................................................................................................................................... 85
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 85
1. inleiding ............................................................................................................................................................ 86
1.1 historisch ................................................................................................................................................ 86
1.2 recente interesse in introspectie ................................................................................................................. 87
2. Wat is bewustzijn? ........................................................................................................................................... 87
2.1 definitie .......................................................................................................................................................... 87
3. Meten van bewustzijn...................................................................................................................................... 88
3.1 common sense .............................................................................................................................................. 88
3.2 gedragsmatig ................................................................................................................................................ 89
3.3 Neuropsychologisch ..................................................................................................................................... 89
alertheid............................................................................................................................................................ 89
bewustzijn ........................................................................................................................................................ 90
4. Niveaus van bewustzijn ................................................................................................................................... 90
4.1 bewuste bewustzijnsveranderingen ............................................................................................................ 92
Specialisatieles 4 & 5: denken ................................................................................................................................... 93
begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 93
DEEL 1 ...................................................................................................................................................................... 95
1. introductie ........................................................................................................................................................ 95
2. Bouwstenen van het denken .......................................................................................................................... 95
2.1 concepten ...................................................................................................................................................... 95
2.2 voorstellingsvermogen en cognitieve plattegronden ................................................................................ 96