Publiekrecht
Exmen:
- Kennisvragen
- Commentaar tekst = krantenartikel
- !! Discussievragen (pro & contra):
o Moet de procedure tot herziening van de Grondwet worden versoepeld?
o Past de mogelijkheid van gewestelijke volksraadplegingen in het Belgische concept van democratie?
o Is de kiesdrempel verzoenbaar met het principe van de evenredige vertegenwoordiging?
o Wordt de stabiliteit van de regering gediend door de figuur van de legislatuurregering?
o Is de rechterlijke toetsing van wetten, decreten en ordonnanties verzoenbaar met het Belgische
concept van democratie?
o Leidt het Belgisch federaliseringsproces onvermijdelijk tot separatisme?
o Worden aan Vlamingen in Brussel te veel institutionele privileges gegeven in verhouding tot hun
electoraal gewicht?
o Hoe verantwoord is het vetorecht van de permanente leden in de Veiligheidsraad?
o Vertoont de institutionele structuur van de Europese Unie een democratisch deficit?
Publiekrecht bestaat uit twee grote takken: Grondwettelijkrecht & …
1) Mensenrechten
2) Klassieke staatsrecht (instellingen)
3) Staatshervorming
H1. Constitutionele geschiedenis van België
- Belgische onafhankelijkheid
- Evolutie van de Grondwet
- Grondgebied
- Bevolking
Historiek Grondwet De Belgische Grondwet
- Reactie tegen bewind van Willem I Uitgangsprincipes 1831:
- Aanleiding voor volksopstand: De Stomme . Fundamentele rechten en vrijheden
van Portici (25/8/1830) . Parlementair regime
- Sept. 1830: Voorlopig Bewind . Constitutionele monarchie
. Rechterlijke bescherming tegen
- 4/10/1830: onafhankelijkheid België
overheidshandelen
- Verkiezing Nationaal Congres
- 7/2/1831: afkondiging Belgische Grondwet ð Reactie tegen Willem I
ð Vertrouwen in parlement, wantrouwen tegen
uitvoerende macht
Evolutie van de Grondwet
1) Democratisering van België: uitbreiding kiezerscorps
>> van representatieve democratie naar federale consensusdemocratie
. 1831 Cijnskiesrecht (M)
. 1893 Meervoudig algemeen stemrecht (M)
. 1919/1921 Enkelvoudig algemeen stemrecht (M)
. 1948 Algemeen enkelvoudig stemrecht (M/V)
. 1992/1999 Stemrecht voor vreemdelingen: lokaal+EP
Formele representatie in België
ð Steeds meer aantal kiesgerechtigden
ð Maar steeds minder percentuele kiesgerechtigden
>> oorzaak?: migratie (gedeeltelijk stemrecht)
>> oplossing?: leeftijd verlagen
1
, 2) Federalisering van België
>> Grondgebied:
· Provincies en gemeenten
· Taalgebieden
· Faciliteitengemeenten (mogenlijkheid om in de andere landstaal bediend te worden)
· Gemeenschappen
· Gewesten
Hiërarchie van rechtsregels
Belangrijk grondregel: recht op eerlijk proces (basis gedachte: onschuldig tot het tegendeel bewezen is)
Belgische rechtsorde (= geschreven bronnen):
1. Internationaal recht met rechtstreekste werking (de ster)
>> vb mensenrechten;
- Objectief element: helder en precies
- Subjectief element: bedoeling dat burgers zich rechtstreeks kunnen beroepen
2. Grondwet: meerderheidsvereisten: 2/3de meerderheid
>> niet altijd neergeschreven! (vb VK)
3. Bijzondere meerderheidswet: lange basisregels van belgische staatshervorming, Grondwettelijk Hof &
financiering van deelstaten + meerderheidsvereisten (federaal): 2/3de meerderheid in het totaal &
meerderheid in elke taalgroep (rede: minstens de helft van de franse en vlaamse moeten het eens zijn)
>> belangrijk bij bevoegdheidsconflicten: nieuwe wetten gaan altijd voor op de oude wet
4. Wet, decreet en ordonnantie: evenwaardig aan elkaar à verschil: deelstaat/ entiteit die hen heeft
aangenomen
· Wet: federaal
· Decreet: deelstaten (gemeenschappen of gewesten)
>> uitzondering in Brussel = ordonnantie
ð “Kan de wet regels rond het onderwijs wijzigen ookal is dit een gemeenshapsbevoegdheid?”:
= Neen, de regel is: “hogere regel gaat voor op de oudere regels” à de bevoegdheidsverdeling zegt dat
dit onderwijs bevoegd is voor de gemeenshappen, dus dan maakt het niet uit dat er een lagere regel iets
anders zegt à pas wanneer je op hetzelfde niveau zit, dan gaat de nieuwe regel voor de oude regel
5. Verorderingen en besluiten van uitvoerende macht: beslissingen van het bestuur
>> als er zo een besluit wordt genomen, kan burger dit aanvechten obv gelijkheidsbeginsel en gaat die
kijken of deze beslissing wel overeenstemt met de hogere rechtnormen
ð Hoe hoger op de piramide hoe moeilijker te wijzigen
ð Hoe lager op de piramide, hoe makkelijker te wijzigen (belangrijk voor democratie)
Internationaal recht zonder rechtstreekse werking?
>> vb “We gaan beter samenwerken met deze landen” à vaag algemeen plan + nooit de bedoeling dat burgers
zich rechtstreeks kunnen beroepen
2
,Procedure tot herziening van de Grondwet
Fase 1: Pre-constituante maakt lijst met artikelen die voor herziening in aanmerking komen (kruisje zetten voor
alle die je wilt dat gewijzigt worden)
o Wie zijn deze pre-consituanten? à degene die de grondwet willen wijzigen:
· Kamer van volksvertegenwoordigers
· Senaat
· Koning (federale regering)
o Wat kunnen zij doen?
= enkel verklaren welke artikelen van de Grondwet voor herziening vatbaar zijn, maar zij mogen de
Grondwet zelf niet wijzigen
o Wat als één van de drie takken géén kruisje zet op het artikel?
= enkel de artikelen die op alle drie de lijsten staan, komen in aanmerking voor grondwetswijziging
Fase 2: Publicatie van deze lijst heeft verkiezingen tot gevolg
Fase 3: Constituante mag Grondwet zelf herzien, binnen de grenzen van de lijst, met 2/3 quorum (aanwezig
zijn) en 2/3 meerderheid akkoord stemmen
Discussievraag 1: “Moet de procedure tot herziening van de Grondwet worden versoepeld?”
>> Welke informatie heb je nodig?
1. Is het (te) moeilijk om de Grondwet te wijzigen?
>> België is ‘frequent’& ‘gemiddeld’ te wijzigen in vergelijking met andere landen
>> VSA is ‘uiterst zelden’ & ‘zeer rigide’ aangezien ook de deelstaten moeten instemmen
2. Waarom is de procedure rigide/ niet vanzelfsprekend?
Probleem: behalen we de doelen wel en heeft de Grondwet nadelige gevolgen?
ð Door brede consensus à steun nodig hebben van oppositie om grondwetherziening dor te krijgen à
deze oppositiepartij wilt iets in de plaats à steeds langere artikelen (niet meer beknopt: probleem)
Kan er een nieuw artikel aan de Grondwet worden toegevoegd?
= Ja, maar dit staat niet uitgelegd in de Grondwet
ð Uitzondering voor pre-constituanten; “er moet een nieuw artikel worden ingevoerd”, constisuanten
moeten zich houden aan het onderwerp dat is gezegt door de pre-constituanten
3. Waarom is de rigide procedure een probleem?
- Federalisering (van federaal naar beneden toe) à staatshervormingen
- Internationalisering: samenwerken met andere landen (vb EU) à stond niet in Belgische Grondwet
(betrekken deelstaten: dankzij hervorming Senaat)
3
, “Grondwetswijziging om grondwet te kunnen wijzigen”
Art. 195 GW Overgangsbepaling
Zesde Staatshervorming à artikel 195 zelf op de lijst gezet en de huidige procedure volledig gelaten hoe die
was, maar eenmalige uitzondering geschreven voor die artikelen die zij nodig hadden voor de zesde
staathervorming
ð Moest er nu een nieuwe staathervorming komen, kan er in principe met dit artikel rond de Grondwet
worden gewerkt
Evenwel kunnen de Kamers, samengesteld ingevolge de vernieuwing van de Kamers van 13 juni 2010, in
overeenstemming met de Koning, beslissen over de herziening van de volgende bepalingen, artikelen en
groeperingen van artikelen, uitsluitend in de hierna aangeduide zin :
Over de punten bedoeld in het eerste lid mogen de Kamers niet beraadslagen wanneer niet ten minste twee
derden van de leden waaruit elke Kamer bestaat, aanwezig zijn; en een verandering is alleen dan aangenomen,
indien zij ten minste twee derden van de stemmen heeft verkregen.
Deze overgangsbepaling is geen verklaring in de zin van artikel 195, tweede lid.
Commissie van Venetië - Europese Commissie voor Democratie door Recht
- Geen schending van artikel 187 GW
- Geen schending van artikel 195 GW (want procedure wer gevolgt)
- Geen schending van democratische principes
- Geen schending van rechtsstatelijke principes
ð Geen schending van nationale of internationale normen en standaarden
ð Enkel kritiek dat het een beetje onduidelijk is
Het noodzakelijk evenwicht tussen rigiditeit en flexibiliteit
ð Moet het politiek systeem zich aanpassen aan de procedure tot grondwetsherziening…
ð Of moet de procedure tot grondwetsherziening zich aanpassen aan de noden van een politiek
systeem?
4
Exmen:
- Kennisvragen
- Commentaar tekst = krantenartikel
- !! Discussievragen (pro & contra):
o Moet de procedure tot herziening van de Grondwet worden versoepeld?
o Past de mogelijkheid van gewestelijke volksraadplegingen in het Belgische concept van democratie?
o Is de kiesdrempel verzoenbaar met het principe van de evenredige vertegenwoordiging?
o Wordt de stabiliteit van de regering gediend door de figuur van de legislatuurregering?
o Is de rechterlijke toetsing van wetten, decreten en ordonnanties verzoenbaar met het Belgische
concept van democratie?
o Leidt het Belgisch federaliseringsproces onvermijdelijk tot separatisme?
o Worden aan Vlamingen in Brussel te veel institutionele privileges gegeven in verhouding tot hun
electoraal gewicht?
o Hoe verantwoord is het vetorecht van de permanente leden in de Veiligheidsraad?
o Vertoont de institutionele structuur van de Europese Unie een democratisch deficit?
Publiekrecht bestaat uit twee grote takken: Grondwettelijkrecht & …
1) Mensenrechten
2) Klassieke staatsrecht (instellingen)
3) Staatshervorming
H1. Constitutionele geschiedenis van België
- Belgische onafhankelijkheid
- Evolutie van de Grondwet
- Grondgebied
- Bevolking
Historiek Grondwet De Belgische Grondwet
- Reactie tegen bewind van Willem I Uitgangsprincipes 1831:
- Aanleiding voor volksopstand: De Stomme . Fundamentele rechten en vrijheden
van Portici (25/8/1830) . Parlementair regime
- Sept. 1830: Voorlopig Bewind . Constitutionele monarchie
. Rechterlijke bescherming tegen
- 4/10/1830: onafhankelijkheid België
overheidshandelen
- Verkiezing Nationaal Congres
- 7/2/1831: afkondiging Belgische Grondwet ð Reactie tegen Willem I
ð Vertrouwen in parlement, wantrouwen tegen
uitvoerende macht
Evolutie van de Grondwet
1) Democratisering van België: uitbreiding kiezerscorps
>> van representatieve democratie naar federale consensusdemocratie
. 1831 Cijnskiesrecht (M)
. 1893 Meervoudig algemeen stemrecht (M)
. 1919/1921 Enkelvoudig algemeen stemrecht (M)
. 1948 Algemeen enkelvoudig stemrecht (M/V)
. 1992/1999 Stemrecht voor vreemdelingen: lokaal+EP
Formele representatie in België
ð Steeds meer aantal kiesgerechtigden
ð Maar steeds minder percentuele kiesgerechtigden
>> oorzaak?: migratie (gedeeltelijk stemrecht)
>> oplossing?: leeftijd verlagen
1
, 2) Federalisering van België
>> Grondgebied:
· Provincies en gemeenten
· Taalgebieden
· Faciliteitengemeenten (mogenlijkheid om in de andere landstaal bediend te worden)
· Gemeenschappen
· Gewesten
Hiërarchie van rechtsregels
Belangrijk grondregel: recht op eerlijk proces (basis gedachte: onschuldig tot het tegendeel bewezen is)
Belgische rechtsorde (= geschreven bronnen):
1. Internationaal recht met rechtstreekste werking (de ster)
>> vb mensenrechten;
- Objectief element: helder en precies
- Subjectief element: bedoeling dat burgers zich rechtstreeks kunnen beroepen
2. Grondwet: meerderheidsvereisten: 2/3de meerderheid
>> niet altijd neergeschreven! (vb VK)
3. Bijzondere meerderheidswet: lange basisregels van belgische staatshervorming, Grondwettelijk Hof &
financiering van deelstaten + meerderheidsvereisten (federaal): 2/3de meerderheid in het totaal &
meerderheid in elke taalgroep (rede: minstens de helft van de franse en vlaamse moeten het eens zijn)
>> belangrijk bij bevoegdheidsconflicten: nieuwe wetten gaan altijd voor op de oude wet
4. Wet, decreet en ordonnantie: evenwaardig aan elkaar à verschil: deelstaat/ entiteit die hen heeft
aangenomen
· Wet: federaal
· Decreet: deelstaten (gemeenschappen of gewesten)
>> uitzondering in Brussel = ordonnantie
ð “Kan de wet regels rond het onderwijs wijzigen ookal is dit een gemeenshapsbevoegdheid?”:
= Neen, de regel is: “hogere regel gaat voor op de oudere regels” à de bevoegdheidsverdeling zegt dat
dit onderwijs bevoegd is voor de gemeenshappen, dus dan maakt het niet uit dat er een lagere regel iets
anders zegt à pas wanneer je op hetzelfde niveau zit, dan gaat de nieuwe regel voor de oude regel
5. Verorderingen en besluiten van uitvoerende macht: beslissingen van het bestuur
>> als er zo een besluit wordt genomen, kan burger dit aanvechten obv gelijkheidsbeginsel en gaat die
kijken of deze beslissing wel overeenstemt met de hogere rechtnormen
ð Hoe hoger op de piramide hoe moeilijker te wijzigen
ð Hoe lager op de piramide, hoe makkelijker te wijzigen (belangrijk voor democratie)
Internationaal recht zonder rechtstreekse werking?
>> vb “We gaan beter samenwerken met deze landen” à vaag algemeen plan + nooit de bedoeling dat burgers
zich rechtstreeks kunnen beroepen
2
,Procedure tot herziening van de Grondwet
Fase 1: Pre-constituante maakt lijst met artikelen die voor herziening in aanmerking komen (kruisje zetten voor
alle die je wilt dat gewijzigt worden)
o Wie zijn deze pre-consituanten? à degene die de grondwet willen wijzigen:
· Kamer van volksvertegenwoordigers
· Senaat
· Koning (federale regering)
o Wat kunnen zij doen?
= enkel verklaren welke artikelen van de Grondwet voor herziening vatbaar zijn, maar zij mogen de
Grondwet zelf niet wijzigen
o Wat als één van de drie takken géén kruisje zet op het artikel?
= enkel de artikelen die op alle drie de lijsten staan, komen in aanmerking voor grondwetswijziging
Fase 2: Publicatie van deze lijst heeft verkiezingen tot gevolg
Fase 3: Constituante mag Grondwet zelf herzien, binnen de grenzen van de lijst, met 2/3 quorum (aanwezig
zijn) en 2/3 meerderheid akkoord stemmen
Discussievraag 1: “Moet de procedure tot herziening van de Grondwet worden versoepeld?”
>> Welke informatie heb je nodig?
1. Is het (te) moeilijk om de Grondwet te wijzigen?
>> België is ‘frequent’& ‘gemiddeld’ te wijzigen in vergelijking met andere landen
>> VSA is ‘uiterst zelden’ & ‘zeer rigide’ aangezien ook de deelstaten moeten instemmen
2. Waarom is de procedure rigide/ niet vanzelfsprekend?
Probleem: behalen we de doelen wel en heeft de Grondwet nadelige gevolgen?
ð Door brede consensus à steun nodig hebben van oppositie om grondwetherziening dor te krijgen à
deze oppositiepartij wilt iets in de plaats à steeds langere artikelen (niet meer beknopt: probleem)
Kan er een nieuw artikel aan de Grondwet worden toegevoegd?
= Ja, maar dit staat niet uitgelegd in de Grondwet
ð Uitzondering voor pre-constituanten; “er moet een nieuw artikel worden ingevoerd”, constisuanten
moeten zich houden aan het onderwerp dat is gezegt door de pre-constituanten
3. Waarom is de rigide procedure een probleem?
- Federalisering (van federaal naar beneden toe) à staatshervormingen
- Internationalisering: samenwerken met andere landen (vb EU) à stond niet in Belgische Grondwet
(betrekken deelstaten: dankzij hervorming Senaat)
3
, “Grondwetswijziging om grondwet te kunnen wijzigen”
Art. 195 GW Overgangsbepaling
Zesde Staatshervorming à artikel 195 zelf op de lijst gezet en de huidige procedure volledig gelaten hoe die
was, maar eenmalige uitzondering geschreven voor die artikelen die zij nodig hadden voor de zesde
staathervorming
ð Moest er nu een nieuwe staathervorming komen, kan er in principe met dit artikel rond de Grondwet
worden gewerkt
Evenwel kunnen de Kamers, samengesteld ingevolge de vernieuwing van de Kamers van 13 juni 2010, in
overeenstemming met de Koning, beslissen over de herziening van de volgende bepalingen, artikelen en
groeperingen van artikelen, uitsluitend in de hierna aangeduide zin :
Over de punten bedoeld in het eerste lid mogen de Kamers niet beraadslagen wanneer niet ten minste twee
derden van de leden waaruit elke Kamer bestaat, aanwezig zijn; en een verandering is alleen dan aangenomen,
indien zij ten minste twee derden van de stemmen heeft verkregen.
Deze overgangsbepaling is geen verklaring in de zin van artikel 195, tweede lid.
Commissie van Venetië - Europese Commissie voor Democratie door Recht
- Geen schending van artikel 187 GW
- Geen schending van artikel 195 GW (want procedure wer gevolgt)
- Geen schending van democratische principes
- Geen schending van rechtsstatelijke principes
ð Geen schending van nationale of internationale normen en standaarden
ð Enkel kritiek dat het een beetje onduidelijk is
Het noodzakelijk evenwicht tussen rigiditeit en flexibiliteit
ð Moet het politiek systeem zich aanpassen aan de procedure tot grondwetsherziening…
ð Of moet de procedure tot grondwetsherziening zich aanpassen aan de noden van een politiek
systeem?
4
