Ella Dewaele
UGent 2026
Interculturele
pedagogiek
1
,PARTIM I – Migratie: definities, cijfers & procedures..................................12
Inleiding: waarom dit deel belangrijk is..................................................12
1. Definities & cijfers..............................................................................12
Geef de definitie van:..........................................................................12
1.1 ‘Refugee’ (UNHCR) & IDP (Internally Displaced Person)................13
1.2 ‘Vluchteling’ volgens de Conventie van Genève (het enge begrip)
............................................................................................................16
1.3 Tijdelijk beschermingsstatuut voor Oekraïense vluchtelingen.......19
1.4 Mensen zonder geldige verblijfsdocumenten................................20
1.5 Migrant (het moeilijkste begrip)....................................................21
1.6 Reflectie: “We worden overspoeld door vluchtelingen”................24
1.7 Korte historiek van migratie in België............................................24
2. Migratietheorieën...............................................................................26
2.1 Basisvraag.....................................................................................26
2.2 Waarom migreren mensen? Push- en pullfactoren........................26
2.3 Lee’s model (1966)........................................................................28
2.4 Waarom migreren (groepen) mensen op déze manier?................28
3. Verblijfsprocedures in België..............................................................29
3.1 Algemene context..........................................................................29
3.2 Europese context...........................................................................31
3.3 Arbeidsmigratie.............................................................................33
3.4 Verzoek tot internationale bescherming (asielprocedure).............33
3.5 Mensen zonder geldige verblijfsdocumenten................................35
3.6 Terugkeermigratie.........................................................................36
3.7 Regularisatie..................................................................................38
3.8 Andere mogelijke verblijfsprocedures...........................................38
3.9 Niet-begeleide buitenlandse minderjarigen (NBMV)......................38
PARTIM II: Pedagogische ondersteuning in contexten van migratie &
diversiteit..................................................................................................43
1. Het emotioneel welzijn van vluchtelingen(kinderen): bepalende
factoren..................................................................................................43
2
, Verlies en afscheid vóór en tijdens de migratie...................................43
Moeilijke ervaringen onderweg............................................................43
Cijfers (stressful life events):...............................................................44
Moeilijke ervaringen in het gastland....................................................45
Materiële stressoren............................................................................45
Sociaal netwerk:..................................................................................45
Racisme...............................................................................................46
Wachten & onzekerheid:......................................................................46
2. Emotioneel welzijn..............................................................................47
Prevalentie van emotionele problemen...............................................47
3. Ondersteuning van vluchtelingen(kinderen): een relationeel
perspectief..............................................................................................50
Basisnoden in welzijn:..........................................................................50
Concrete gespreksvaardigheden.........................................................50
De balkmetafoor..................................................................................51
Het veerkrachthuis / ecologisch model................................................51
Twee rode draden in de ondersteuning...............................................52
Verbinding overheen contexten..........................................................52
4. En de hulpverlener?............................................................................53
Wat dit met hulpverleners doet:..........................................................54
Wat helpt (zelfzorg):............................................................................54
PARTIM III – Impliciete bias, stereotypering en cultuur..............................55
Deel I: Impliciete bias & stereotypering.................................................55
1. Impliciete bias.................................................................................55
2. Racisme en discriminatie.................................................................56
2.1 Terminologie:..............................................................................56
2.2 Prevalentie:.................................................................................56
2.3 Impact op toegang en participatie:.............................................56
2.4 Enkele voorbeelden van (structurele) discriminatie:..................57
Centraal idee:...................................................................................58
2.5 Impact op welbevinden & zelfbeeld:...........................................58
3. Wat kan ik hiermee?........................................................................59
3.1 Voor jezelf:..................................................................................59
3
, 3.2 In een gesprek:...........................................................................60
3.3 Omgaan met racisme (Walsh, 2023):.........................................60
3.4 In organisaties (Walsh, 2023):....................................................61
Deel II: Cultuur........................................................................................61
4. Cultuur.............................................................................................61
4.1 Uitgangspunt: hoe kijk je naar cultuur?......................................61
4.2 De rol van cultuur in opvoeding en ontwikkeling........................64
5. (Cultuurresponsief) diagnostisch handelen.....................................66
6. Taal en (interculturele) communicatie.............................................67
7. Tips voor tactvolle/genuanceerde communicatie............................69
PARTIM IV.A – Onthaalonderwijs in Vlaanderen & taalverwerving.............70
1. Wat is OKAN?......................................................................................70
2. De 'anderstalige nieuwkomer'............................................................71
OKAN-leerlingen vormen een heel heterogene groep.........................72
3. Taak van de OKAN-school...................................................................72
Doel van OKAN:...................................................................................72
De ontwikkelingsdoelen (2004)...........................................................73
De OKAN-leraar:...................................................................................73
4. Het traject van de OKAN-leerling........................................................74
Inschrijving..........................................................................................74
voorwaarden:....................................................................................74
Screening..........................................................................................74
Snuffelperiodes:................................................................................75
Schakelen:........................................................................................75
Doorstromen naar de "normale" school:...........................................75
De rol van de vervolgschoolcoach (VSC):.........................................75
Ex-OKAN-leerlingen kennen een meer problematische
schoolloopbaan:................................................................................75
5. Taalverwerving...................................................................................76
De rol van de moedertaal:...................................................................76
6. Taal als hindernis................................................................................77
Het zorgcontinuüm..............................................................................77
Fase 0 : taalontwikkelend/taalbewust lesgeven in élk vak...............77
4
UGent 2026
Interculturele
pedagogiek
1
,PARTIM I – Migratie: definities, cijfers & procedures..................................12
Inleiding: waarom dit deel belangrijk is..................................................12
1. Definities & cijfers..............................................................................12
Geef de definitie van:..........................................................................12
1.1 ‘Refugee’ (UNHCR) & IDP (Internally Displaced Person)................13
1.2 ‘Vluchteling’ volgens de Conventie van Genève (het enge begrip)
............................................................................................................16
1.3 Tijdelijk beschermingsstatuut voor Oekraïense vluchtelingen.......19
1.4 Mensen zonder geldige verblijfsdocumenten................................20
1.5 Migrant (het moeilijkste begrip)....................................................21
1.6 Reflectie: “We worden overspoeld door vluchtelingen”................24
1.7 Korte historiek van migratie in België............................................24
2. Migratietheorieën...............................................................................26
2.1 Basisvraag.....................................................................................26
2.2 Waarom migreren mensen? Push- en pullfactoren........................26
2.3 Lee’s model (1966)........................................................................28
2.4 Waarom migreren (groepen) mensen op déze manier?................28
3. Verblijfsprocedures in België..............................................................29
3.1 Algemene context..........................................................................29
3.2 Europese context...........................................................................31
3.3 Arbeidsmigratie.............................................................................33
3.4 Verzoek tot internationale bescherming (asielprocedure).............33
3.5 Mensen zonder geldige verblijfsdocumenten................................35
3.6 Terugkeermigratie.........................................................................36
3.7 Regularisatie..................................................................................38
3.8 Andere mogelijke verblijfsprocedures...........................................38
3.9 Niet-begeleide buitenlandse minderjarigen (NBMV)......................38
PARTIM II: Pedagogische ondersteuning in contexten van migratie &
diversiteit..................................................................................................43
1. Het emotioneel welzijn van vluchtelingen(kinderen): bepalende
factoren..................................................................................................43
2
, Verlies en afscheid vóór en tijdens de migratie...................................43
Moeilijke ervaringen onderweg............................................................43
Cijfers (stressful life events):...............................................................44
Moeilijke ervaringen in het gastland....................................................45
Materiële stressoren............................................................................45
Sociaal netwerk:..................................................................................45
Racisme...............................................................................................46
Wachten & onzekerheid:......................................................................46
2. Emotioneel welzijn..............................................................................47
Prevalentie van emotionele problemen...............................................47
3. Ondersteuning van vluchtelingen(kinderen): een relationeel
perspectief..............................................................................................50
Basisnoden in welzijn:..........................................................................50
Concrete gespreksvaardigheden.........................................................50
De balkmetafoor..................................................................................51
Het veerkrachthuis / ecologisch model................................................51
Twee rode draden in de ondersteuning...............................................52
Verbinding overheen contexten..........................................................52
4. En de hulpverlener?............................................................................53
Wat dit met hulpverleners doet:..........................................................54
Wat helpt (zelfzorg):............................................................................54
PARTIM III – Impliciete bias, stereotypering en cultuur..............................55
Deel I: Impliciete bias & stereotypering.................................................55
1. Impliciete bias.................................................................................55
2. Racisme en discriminatie.................................................................56
2.1 Terminologie:..............................................................................56
2.2 Prevalentie:.................................................................................56
2.3 Impact op toegang en participatie:.............................................56
2.4 Enkele voorbeelden van (structurele) discriminatie:..................57
Centraal idee:...................................................................................58
2.5 Impact op welbevinden & zelfbeeld:...........................................58
3. Wat kan ik hiermee?........................................................................59
3.1 Voor jezelf:..................................................................................59
3
, 3.2 In een gesprek:...........................................................................60
3.3 Omgaan met racisme (Walsh, 2023):.........................................60
3.4 In organisaties (Walsh, 2023):....................................................61
Deel II: Cultuur........................................................................................61
4. Cultuur.............................................................................................61
4.1 Uitgangspunt: hoe kijk je naar cultuur?......................................61
4.2 De rol van cultuur in opvoeding en ontwikkeling........................64
5. (Cultuurresponsief) diagnostisch handelen.....................................66
6. Taal en (interculturele) communicatie.............................................67
7. Tips voor tactvolle/genuanceerde communicatie............................69
PARTIM IV.A – Onthaalonderwijs in Vlaanderen & taalverwerving.............70
1. Wat is OKAN?......................................................................................70
2. De 'anderstalige nieuwkomer'............................................................71
OKAN-leerlingen vormen een heel heterogene groep.........................72
3. Taak van de OKAN-school...................................................................72
Doel van OKAN:...................................................................................72
De ontwikkelingsdoelen (2004)...........................................................73
De OKAN-leraar:...................................................................................73
4. Het traject van de OKAN-leerling........................................................74
Inschrijving..........................................................................................74
voorwaarden:....................................................................................74
Screening..........................................................................................74
Snuffelperiodes:................................................................................75
Schakelen:........................................................................................75
Doorstromen naar de "normale" school:...........................................75
De rol van de vervolgschoolcoach (VSC):.........................................75
Ex-OKAN-leerlingen kennen een meer problematische
schoolloopbaan:................................................................................75
5. Taalverwerving...................................................................................76
De rol van de moedertaal:...................................................................76
6. Taal als hindernis................................................................................77
Het zorgcontinuüm..............................................................................77
Fase 0 : taalontwikkelend/taalbewust lesgeven in élk vak...............77
4
