GYNAECOLOGIE 2
HOOFDSTUK 10: ANTICONCEPTIE
Te kennen voor dit hoofdstuk: cursus en wat hij zegt (slides dus snel eens bekijken!)
DE ANTICONCEPTIEVE NOOD
EPIDEMIOLOGISCHE CIJFERS
➢ Zowel demografische als individuele nood voor anticonceptie
➢ In tabel: explosie vd wereldbevolking
➢ Toename in anticonceptiegebruik in ontwikkelingslanden is gestabiliseerd op ongeveer
60% vd vrouwen ➔ dus blijvende, niet-ingevulde anticonceptienood, vooral in Afrika
OORZAKEN
Nood voor anticonceptie is gevolg van:
1. Biologische redenen: meisjes hebben door betere hygiëne, nutritie, minder ziekten en hogere
adipositeit een vroegere menarche (mediaan: 12-13 jaar) en meer ovulatoire cycli ➔ totaal aantal
menstruele cycli tijdens reproductieve periode bedraagt ~420
1
, 2. Psycho-socio-economische redenen:
a. Seksualiteit wordt in Westen meestal gezien als positieve factor voor persoonsontwikkeling
en vooral voor relatiekwaliteit (een recht dus), onaf vd reproductie of (voor sommigen) een duurzame
relatie
b. Economische ontwikkeling overal ter wereld leidt tot expliciete wens voor kleinere gezinnen,
owv minder tijd en meer investeringskost per kind ➔ fertiliteitsratio (gem aantal kinderen per vrouw)
in West-Europa is gemiddeld <2,1 (= stabiliteitspunt) ➔ er is dus endogene bevolkingsafname
c. Langere educatie van vrouwen leidt tot uitstellen van kinderen tijdens periode van optimale
fertiliteit ➔ dus meer nood aan anticonceptie
OVERZICHT VAN METHODEN VAN ANTICONCEPTIE
*Deze methoden worden niet
verder besproken (sommige
vrouwelijke barrièremethoden zijn niet
beschikbaar in België)
**Deze methoden worden
gegroepeerd onder noemer long-
acting reversible contraception
(LARC)
DE ANTICONCEPTIEVE WERKZAAMHEID – METHODOLOGIE
DE PEARL-INDEX (PI)
➢ Anticonceptieve werkzaamheid wordt uitgedrukt op negatieve wijze, als Pearl-index (PI) = aantal
concepties dat optreedt per 100 vrouwen of blootstellingsjaren (100 seksueel actieve vrouwen die alleen deze
methode gebruiken gedurende 1 jaar of 12 maanden of 13 cycli)
➢ Onderscheid tussen de ideale (perfect use) PI (= bekomen in klinische studie waarin onderzoekers vertrouwd zijn met
methode en gebruikers frequent opgevolgd worden) en reële (typical use) PI die meestal hoger is owv factoren afh vd
zorgverleners (correcte techniek en uitleg) en vd gebruikers (correct en consistent gebruik)
➢ Tabel 10.4 (zie verder): perfect use en typical use PI v/e aantal anticonceptieve methoden
LIFE TABLE ANALYSIS
2
, ➢ Reële gebruikers v/e bepaalde methode kunnen ook longitudinaal opgevolgd worden gedurende zo
lang mogelijke periode, waarbij zowel maandelijks, jaarlijks als cumulatief conceptiepercentage wordt
berekend = life table analysis
➢ Wie methode verlaat zonder conceptie, wordt tot die tijd ingesloten in analyse
➢ Life table analysis is beter dan reële PI omdat het ook variatie in tijd aangeeft
NATUURLIJKE FAMILIEPLANNING (NFP)
METHODEN
KALENDERMETHODE
((De kalendermethode (Ogino-Knaus) is gebaseerd op volgende biologische premissen:
I. Er is maar één ovulatie per cyclus
II. De levensduur van het corpus luteum is 12-16 (gemiddeld 14) dagen
III. Spermatozoa hebben een bevruchtend vermogen gedurende gemiddeld 3 dagen
IV. De eicel is 24 uur bevruchtbaar V. Plus 1 dag reserve voor (3) en (4)
Praktisch schrijft vrouw cyclusduur op gedurende 6 cycli, alleen indien min. 26 en max. 32 dagen kan kalendermethode toegepas t worden. Vruchtbare periode
is vanaf dag (kortste cyclus - 20) tot dag (langste cyclus - 10). Er bestaan variante telmethoden (bv. Standard Days Method®: vruchtbare periode van dag 8-19))
➢ Kalendermethode is minst betrouwbare vorm van NFP, met bijna alle falingen in begin vd cyclus, igv
korte folliculaire fase en/of spermatozoa-overleving van >4d
3
, MUCUS- OF OVULATIEMETHODE
➢ Mucus- of ovulatiemethode (van Billings) is gebaseerd op toename van cervixcongestie en endocervicale
mucussecretie in laat-folliculaire en pre-ovulatoire fase oiv stijgende oestradiolspiegel
➢ Mucorroe vertaalt zich (bij 30% vd vrouwen) in vochtig gevoel thv vulva (the wet days)
➢ Praktisch zal vrouw vanaf einde van menstruatie dagelijks cervixconsistentie en aanwezigheid van
rekbaar slijm beoordelen ➔ fertiele periode start van zodra er rekbaar slijm is ➔ laatste dag van
rekbaar slijm = peak mucus symptom (volgens Billings) ➔ dan duurt fertiele periode nog 4 dagen ➔ DUS er
moeten maw 3 droge dagen geweest zijn vooraleer coïtus is toegelaten
➢ Conceptie kan optreden bij een te kort interval tss begin van mucorroe en ovulatie
➢ Kan in volgende gevallen NIET gebruikt worden:
o Bij onregelmatige cycli
o Als vrouw in screeningsperiode van minstens paar cycli geen natte dagen kan onderscheiden
of omgekeerd, als vrouw altijd veel afscheiding heeft
o Als vrouw infectieuze leucorroe (Candida, bacteriële vaginose) heeft waarvan mucorroe moeilijk te
onderscheiden is
o Als vrouw vaginale spoelingen toepast
STRENGE TEMPERATUURMETHODE
➢ Gebaseerd op cycliciteit vd basale lichaamstemperatuur (BT): na kleine daling bij pre-ovulatoire
oestrogenenpiek treedt over 2-3d stijging op van 0,3-0,5°C oiv progesteron dat door corpus luteum
wordt gesecreteerd
➢ Hoe meten?
o BT wordt correct gemeten na voldoende nachtrust (6u, liefst zonder opstaan), geen alcohol avond
ervoor, geen griepale toestand of andere oorzaak van koorts en geen gebruik van
koortswerende middelen
o Koppel mag GEEN coïtus hebben totdat BT voor 3e opeenvolgende dag manifest gestegen is
➢ Problematiek:
o Onbruikbaar bij onregelmatige cycli (<26d of >32d) of als gedurende screeningsperiode van
minstens paar cycli geen duidelijke BT-stijging wordt waargenomen ➔ kan voorvallen bij:
▪ Zogende moeders met jonge kinderen (die ’s nachts moeten opstaan)
▪ Vrouwen die vaak reizen over tijdzones, …
SYMPTOTHERMISCHE METHODE
➢ = combinatie van cyclusgebonden symptomen, slijmdetectie en BT-meting
➢ Is beste vorm van NFP buiten borstvoeding
➢ Kan aangeleerd worden in specifieke centra voor NFP
VOOR- EN NADELEN EN INDICATIES VOOR NFP
➢ Voordelen
o Geen gebruik van potentieel schadelijke exogene middelen
o Mogelijkheid om methode omgekeerd te gebruiken bij zwangerschapswens ➔ daarom
alternatieve benaming: fertility-awareness based contraception
➢ Nadelen
o Matige typical-use PI (zie tabel 10.4)
o Eerder lage continuatie met deze methoden (maar 47% continuatie na 1j)
o Onbruikbaarheid bij onregelmatige cycli
➢ Conclusie: NFP is alleen optie voor gemotiveerde en stabiele paren die typical-use PI accepteren
4
HOOFDSTUK 10: ANTICONCEPTIE
Te kennen voor dit hoofdstuk: cursus en wat hij zegt (slides dus snel eens bekijken!)
DE ANTICONCEPTIEVE NOOD
EPIDEMIOLOGISCHE CIJFERS
➢ Zowel demografische als individuele nood voor anticonceptie
➢ In tabel: explosie vd wereldbevolking
➢ Toename in anticonceptiegebruik in ontwikkelingslanden is gestabiliseerd op ongeveer
60% vd vrouwen ➔ dus blijvende, niet-ingevulde anticonceptienood, vooral in Afrika
OORZAKEN
Nood voor anticonceptie is gevolg van:
1. Biologische redenen: meisjes hebben door betere hygiëne, nutritie, minder ziekten en hogere
adipositeit een vroegere menarche (mediaan: 12-13 jaar) en meer ovulatoire cycli ➔ totaal aantal
menstruele cycli tijdens reproductieve periode bedraagt ~420
1
, 2. Psycho-socio-economische redenen:
a. Seksualiteit wordt in Westen meestal gezien als positieve factor voor persoonsontwikkeling
en vooral voor relatiekwaliteit (een recht dus), onaf vd reproductie of (voor sommigen) een duurzame
relatie
b. Economische ontwikkeling overal ter wereld leidt tot expliciete wens voor kleinere gezinnen,
owv minder tijd en meer investeringskost per kind ➔ fertiliteitsratio (gem aantal kinderen per vrouw)
in West-Europa is gemiddeld <2,1 (= stabiliteitspunt) ➔ er is dus endogene bevolkingsafname
c. Langere educatie van vrouwen leidt tot uitstellen van kinderen tijdens periode van optimale
fertiliteit ➔ dus meer nood aan anticonceptie
OVERZICHT VAN METHODEN VAN ANTICONCEPTIE
*Deze methoden worden niet
verder besproken (sommige
vrouwelijke barrièremethoden zijn niet
beschikbaar in België)
**Deze methoden worden
gegroepeerd onder noemer long-
acting reversible contraception
(LARC)
DE ANTICONCEPTIEVE WERKZAAMHEID – METHODOLOGIE
DE PEARL-INDEX (PI)
➢ Anticonceptieve werkzaamheid wordt uitgedrukt op negatieve wijze, als Pearl-index (PI) = aantal
concepties dat optreedt per 100 vrouwen of blootstellingsjaren (100 seksueel actieve vrouwen die alleen deze
methode gebruiken gedurende 1 jaar of 12 maanden of 13 cycli)
➢ Onderscheid tussen de ideale (perfect use) PI (= bekomen in klinische studie waarin onderzoekers vertrouwd zijn met
methode en gebruikers frequent opgevolgd worden) en reële (typical use) PI die meestal hoger is owv factoren afh vd
zorgverleners (correcte techniek en uitleg) en vd gebruikers (correct en consistent gebruik)
➢ Tabel 10.4 (zie verder): perfect use en typical use PI v/e aantal anticonceptieve methoden
LIFE TABLE ANALYSIS
2
, ➢ Reële gebruikers v/e bepaalde methode kunnen ook longitudinaal opgevolgd worden gedurende zo
lang mogelijke periode, waarbij zowel maandelijks, jaarlijks als cumulatief conceptiepercentage wordt
berekend = life table analysis
➢ Wie methode verlaat zonder conceptie, wordt tot die tijd ingesloten in analyse
➢ Life table analysis is beter dan reële PI omdat het ook variatie in tijd aangeeft
NATUURLIJKE FAMILIEPLANNING (NFP)
METHODEN
KALENDERMETHODE
((De kalendermethode (Ogino-Knaus) is gebaseerd op volgende biologische premissen:
I. Er is maar één ovulatie per cyclus
II. De levensduur van het corpus luteum is 12-16 (gemiddeld 14) dagen
III. Spermatozoa hebben een bevruchtend vermogen gedurende gemiddeld 3 dagen
IV. De eicel is 24 uur bevruchtbaar V. Plus 1 dag reserve voor (3) en (4)
Praktisch schrijft vrouw cyclusduur op gedurende 6 cycli, alleen indien min. 26 en max. 32 dagen kan kalendermethode toegepas t worden. Vruchtbare periode
is vanaf dag (kortste cyclus - 20) tot dag (langste cyclus - 10). Er bestaan variante telmethoden (bv. Standard Days Method®: vruchtbare periode van dag 8-19))
➢ Kalendermethode is minst betrouwbare vorm van NFP, met bijna alle falingen in begin vd cyclus, igv
korte folliculaire fase en/of spermatozoa-overleving van >4d
3
, MUCUS- OF OVULATIEMETHODE
➢ Mucus- of ovulatiemethode (van Billings) is gebaseerd op toename van cervixcongestie en endocervicale
mucussecretie in laat-folliculaire en pre-ovulatoire fase oiv stijgende oestradiolspiegel
➢ Mucorroe vertaalt zich (bij 30% vd vrouwen) in vochtig gevoel thv vulva (the wet days)
➢ Praktisch zal vrouw vanaf einde van menstruatie dagelijks cervixconsistentie en aanwezigheid van
rekbaar slijm beoordelen ➔ fertiele periode start van zodra er rekbaar slijm is ➔ laatste dag van
rekbaar slijm = peak mucus symptom (volgens Billings) ➔ dan duurt fertiele periode nog 4 dagen ➔ DUS er
moeten maw 3 droge dagen geweest zijn vooraleer coïtus is toegelaten
➢ Conceptie kan optreden bij een te kort interval tss begin van mucorroe en ovulatie
➢ Kan in volgende gevallen NIET gebruikt worden:
o Bij onregelmatige cycli
o Als vrouw in screeningsperiode van minstens paar cycli geen natte dagen kan onderscheiden
of omgekeerd, als vrouw altijd veel afscheiding heeft
o Als vrouw infectieuze leucorroe (Candida, bacteriële vaginose) heeft waarvan mucorroe moeilijk te
onderscheiden is
o Als vrouw vaginale spoelingen toepast
STRENGE TEMPERATUURMETHODE
➢ Gebaseerd op cycliciteit vd basale lichaamstemperatuur (BT): na kleine daling bij pre-ovulatoire
oestrogenenpiek treedt over 2-3d stijging op van 0,3-0,5°C oiv progesteron dat door corpus luteum
wordt gesecreteerd
➢ Hoe meten?
o BT wordt correct gemeten na voldoende nachtrust (6u, liefst zonder opstaan), geen alcohol avond
ervoor, geen griepale toestand of andere oorzaak van koorts en geen gebruik van
koortswerende middelen
o Koppel mag GEEN coïtus hebben totdat BT voor 3e opeenvolgende dag manifest gestegen is
➢ Problematiek:
o Onbruikbaar bij onregelmatige cycli (<26d of >32d) of als gedurende screeningsperiode van
minstens paar cycli geen duidelijke BT-stijging wordt waargenomen ➔ kan voorvallen bij:
▪ Zogende moeders met jonge kinderen (die ’s nachts moeten opstaan)
▪ Vrouwen die vaak reizen over tijdzones, …
SYMPTOTHERMISCHE METHODE
➢ = combinatie van cyclusgebonden symptomen, slijmdetectie en BT-meting
➢ Is beste vorm van NFP buiten borstvoeding
➢ Kan aangeleerd worden in specifieke centra voor NFP
VOOR- EN NADELEN EN INDICATIES VOOR NFP
➢ Voordelen
o Geen gebruik van potentieel schadelijke exogene middelen
o Mogelijkheid om methode omgekeerd te gebruiken bij zwangerschapswens ➔ daarom
alternatieve benaming: fertility-awareness based contraception
➢ Nadelen
o Matige typical-use PI (zie tabel 10.4)
o Eerder lage continuatie met deze methoden (maar 47% continuatie na 1j)
o Onbruikbaarheid bij onregelmatige cycli
➢ Conclusie: NFP is alleen optie voor gemotiveerde en stabiele paren die typical-use PI accepteren
4
