GYNAECOLOGIE 1
INLEIDING
Curettage
➢ Vaak afgekort als D&C (dilatatie en curettage)
➢ = weghalen van inhoud van baarmoederholte en oppervlakkig endometrium
o Werd gebruikt bij miskraam of abnormale bloedingen
o Is blinde procedure ➔ wordt gelukkig niet zo frequent meer gedaan
(vroeger zeer frequent)
➢ Cervicaal kanaal wordt eerst gedilateerd tot ongeveer 10mm (normaal is cervicaal kanaal maar toegankelijk voor
instrument van 4mm), gevolgd door curettage van endometrium met curette van 10mm
➢ Vaak gefractioneerde curettage: eerst endocervicaal kanaal curetteren, daarna avum van corpus uteri
➢ Fout op foto: instrument ontbreekt! ➔ baarmoeder ligt hier in anteflexie en anteversie ➔ veel gevaar op perforatie tot in buikholte ➔ normaal
moet je altijd een pozzi klem zetten op de baarmoeder om die in strekstand te brengen (is hier niet gedaan)
Endometriumbiopsie: Pipelle de Cornier
➢ Wordt ook vaak gebruikt ➔ is in plastiek ( currette) ➔ kan geen perforatie veroorzaken, dus
hier geen pozzi klem nodig
➢ Ook geen dilatatie van cervix nodig, want is zeer klein instrument ➔ dus veel minder pijnlijk
dan curettage (alles wat cervix opent doet pijn, prikken in bv cervix doet geen pijn)
➢ Hierbij wordt zuirgertje naar achter gebracht waardoor buisje vacuüm wordt gezogen en zo kan je
staal endometrium opzuigen
Hysteroscopie
➢ Dilateren van cervix en daarna scoop inbrengen in uterus
➢ Visualiseren van kleine afwijkingen (poliepen, endometriumhyperplasie, subendometriale myomen, …)
➢ Cavum van uterus wordt onder druk opgeblazen met vloeistof
➢ Ambulante hysteroscopie meestal zonder verdoving
➢ Diagnostische (ambulante) hysteroscopie wordt soms aangevuld met operatieve hysteroscopie ➔ nemen
van biopsies mogelijk of kleine ingrepen (bv poliepectomie, verwijderen intrauterien septum, resectie volledig endometrium of
coagulatie ervan (= hysteroscopische endometriumablatie))
o Hierbij is schacht veel breder ➔ cervix moet wel gedilateerd worden (tot 8-10mm) ➔
hiervoor wordt pt wel meestal in slaap gedaan
Colposcopie
➢ Google: “Een colposcopie is een kijkonderzoek van de baarmoedermond waarbij de
gynaecoloog een aangepaste microscoop (colposcoop) gebruikt. Met een colposcopie kan
de gynaecoloog beoordelen of er afwijkende cellen zitten in het slijmvlies van de
baarmoederhals.” (zie verder bij HS over cervix)
Laparascopie
➢ Meestal wordt laparoscoop via navel ingebracht en abdomen opgeblazen met CO2
➢ Vroeger enkel voor sterilisaties, nu tal van gynaecologische ingrepen (bv hysterectomie, lymfadenectomie,
oöforectomie (= verwijderen ovarium)) door komst van camera’s voor op laparoscoop
➢ Robot-geassisteerde ingrepen mogelijk ➔ 3D zicht en instrumenten hebben meer bewegingsvrijheid
dan gewone bij laparoscopie ➔ moeilijkere ingrepen mogelijk
1
,Laparotomie
➢ Openen van abdomen via incisie
o Meestal via low transverse incision = bikini-insnede (bv Pfannenstiel), net onder haargrens ➔
esthetisch meestal niet storend
o Verticale incisie wel nodig bij heel wat oncologische ingrepen (is esthetisch niet zo mooi en vaak nog tot
boven navel)
Hysterectomie
➢ Verwijderen van BM ➔ dmv laparotomie (abdominaal), via vaginale weg (vaginale hysterectomie), laparoscopisch
geassisteerde vaginale hysterectomie (LAVH) of totaal laparoscopisch (al dan
niet robot-geassocieerd)
➢ Wordt nu veel minder gedaan dan vroeger omdat nood minder is (hevige
onregelmatige bloedingen kunnen nu bv gestopt worden met hormoonspiraaltjes, …)
Totale hysterectomie
➢ Verwijderen van corpus uteri met cervix van uterus
➢ Subtotale hysterectomie: enkel corpus uteri verwijderen (cervix blijft ter plaatse)
➔ kan niet vaginaal, maar wel via laparotomie of laparascopie
Radicale hysterectomie (Wertheim-Meigs)
➢ Wordt uitgevoerd bij cervixcarcinoom
➢ Verwijderen uterus, cervix, maar ook parametria, 4-tal cm van vagina en pelviene lymfeklieren
Bilaterale salpingo-oöforectomie (BSO) en unilaterale salpingo-oöforectomie (USO)
➢ Bij BSO worden beide salpingen (tubae) en ovaria (oöforectomie) verwijderd
➢ Totale hysterectomie met bilaterale salpingo-oöforectomie = HT+BSO
2
,HOOFDSTUK 1: VULVAIRE PATHOLOGIE
GYNATRESIE / STENOSE HYMEN / HEMATOCOLPOS
INDELING GYNATRESIE
Onderscheid tss congenitaal en verworven:
➢ Congenitaal: komt voor thv hymen, cervix en vagina
o Meest frequente pathologie: stenose van het hymen
➢ Verworven: vnl thv cervix, tgv:
o Seniele genitale atrofie
o Maligne aandoeningen
o Radiotherapie/cauterisatie
o Heelkundige ingrepen
STENOSE VAN HET HYMEN (= MAAGDENVLIES)
➢ D/ meestal pas gesteld na menarche
➢ S/: te wijten aan opstapeling van menstrueel bloed
o Ontstaan van onderbuikspijn door menstruatie ➔ elke cyclus meer uitgesproken
o Cavum uteri kan uitgezet raken bij opstapeling van zeer veel bloed ➔ palpabele massa in
onderbuik
o Evt distentie van blaas tgv urineretentie
➢ Gevolgen: ondanks cyclisch optreden van onderbuikspijn (en niet continu), is er vaak toch opstapeling van
aanzienlijke hoeveelheid bloed ➔ veroorzaakt distensie van vagina (= hematocolpos) en in perioden
daarna: distentie cervix, cavum uteri (= hematometra) en ten slotte van tubae (= hematosalpinx)
➢ R/: incisie of excisie van hymen en trage evacuatie vh bloed onder strikt aseptische omstandigheden
HEMATOOM VAN DE VULVA
➢ Oorzaken: traumatisch, heelkunde (“herstel”-operaties) , episiotomie of ruptuur perineum
➢ S/:
o Uitgesproken pijn ➔ ernst afh van hoeveelheid opgestapeld bloed
o Reflexmatige inhibitie van mictie en/of defecatie (soms)
➢ R/:
o Klein hematoom: spontane resorptie (niks aan doen)
o Grote bloedcollectie: extirperen (= uitsnijden volgen google)
NIET-NEOPLASTISCHE VULVAIRE AFWIJKINGEN
LICHEN SCLEROSUS
➢ Komt vooral voor thv vulva en peri-anaal
➢ Gekenmerkt door verschrompeling, verdroging en “lichenificatie” (= verlittekening) vd huid
➢ D/: vooral obv macroscopisch beeld + BIOPSIE!
o Macroscopisch beeld:
Huid is dun en wit-bleek, ‘parelmoerverlkeuring’ (= glanzend wit)
Verdwijnen van pigmentatie en haargroei
Atrofie van labia, introïtus vaginae vernawt (moeilijkheden met coïtus en soms met plassen)
o Klachten: jeuk, dyspareunie en dysurie (in verregaande situaties), secundaire infectie door krabletsels
3
, o Vulvoscopie met colposcoop met gerichte biopsie
Prof in klinische les: “biopsie hoeft niet altijd (als je
vindt dat het er ‘rustig’ uitziet) ➔ mag wel als je twijfelt”
Op pt staat sws biopsie want ‘tissue is the issue’ ➔
hiermee kan patholoog makkelijk diagnose stellen
o Igv vastgestelde lichen sclerosis: jaarlijks grondige inspectie
vd vulva wegens hoger risico op ontwikkeling van carcinoom
van plaveiselcelepitheel van vulva (via VIN)
➢ DD/:
o Infecties
o Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (V.I.N.)
o Allergische reacties: bv op condoom (vrij frequent), zeep, wasproducten, parfums, …
➢ R/: continue corticoïde therapie, lokaal ➔ verlaagt incidentie vulvacarcinoma en is meest efficiënt
tegen jeuk ➔ best zeer sterke lokale corticoïdcrème, continu te geven (dagelijks, bv betamethasone of clobetasol)
SQUAMEUZE HYPERPLASIE (LEUKOPLAKIE)
➢ Uitzicht: wit verheven letseltje
➢ Multipele oorzaken mogelijk:
o Oa chronische infecties, chronische irritatie, …
o CAVE: kan (pre)maligne letsel zijn ➔ doe bij twijfelbiopsie!
➢ R/: lokaal sterke corticoïdcrèmes
VULVAIR UITDROGINSECZEEM
➢ Geeft ook witverkleuring
➢ Zeer frequent
➢ Veroorzaakt door vaak wassen, zeep, parfums (thv vulva mag eig geen zeep gebruikt worden)
➢ R/:
o Zeep vermijden of niet-uitdrogende zeep (als je dan toch per se zeep wil gebruiken), bv Balneum Hermal
badolie
o Hydraterende crème, bv Cetaphil Restoraderm hydraterende emulsie (Galderma)
o Evt lichte corticoïde crème
ANDERE DERMATOSEN
Psoriasis, lichen planus, … ➔ zie cursus dermatologie volgend jaar
CONDYLOMATA ACUMINATA
➢ Uitzicht: wratten thv vulva, vagina, perineum, anaal, cervical
➢ Meestal veroorzaakt door HPV type 6 en 11
➢ Overdracht: is een venerische ziekte ➔ incubatietijd variabel: van 3 tot 6m
➢ S/:
o Meestal geen, behalve wratjes (niet geülcereerd en bloeden niet gemakkelijk) of soms donkere
huidverkleuringen
o Cytologie: dyskaryose en koilocytose (opgeblazen, lege cellen) ➔ zie HS over cervix
➢ Voorkomen: ZEER FREQUENT (tot 5% van vrouwelijke populatie)
o >70% vd seksueel actieve bevolking komt tijdens leven in contact met HPV
o Komt ook bij mannen voor
o Vaak recidiverend
4
INLEIDING
Curettage
➢ Vaak afgekort als D&C (dilatatie en curettage)
➢ = weghalen van inhoud van baarmoederholte en oppervlakkig endometrium
o Werd gebruikt bij miskraam of abnormale bloedingen
o Is blinde procedure ➔ wordt gelukkig niet zo frequent meer gedaan
(vroeger zeer frequent)
➢ Cervicaal kanaal wordt eerst gedilateerd tot ongeveer 10mm (normaal is cervicaal kanaal maar toegankelijk voor
instrument van 4mm), gevolgd door curettage van endometrium met curette van 10mm
➢ Vaak gefractioneerde curettage: eerst endocervicaal kanaal curetteren, daarna avum van corpus uteri
➢ Fout op foto: instrument ontbreekt! ➔ baarmoeder ligt hier in anteflexie en anteversie ➔ veel gevaar op perforatie tot in buikholte ➔ normaal
moet je altijd een pozzi klem zetten op de baarmoeder om die in strekstand te brengen (is hier niet gedaan)
Endometriumbiopsie: Pipelle de Cornier
➢ Wordt ook vaak gebruikt ➔ is in plastiek ( currette) ➔ kan geen perforatie veroorzaken, dus
hier geen pozzi klem nodig
➢ Ook geen dilatatie van cervix nodig, want is zeer klein instrument ➔ dus veel minder pijnlijk
dan curettage (alles wat cervix opent doet pijn, prikken in bv cervix doet geen pijn)
➢ Hierbij wordt zuirgertje naar achter gebracht waardoor buisje vacuüm wordt gezogen en zo kan je
staal endometrium opzuigen
Hysteroscopie
➢ Dilateren van cervix en daarna scoop inbrengen in uterus
➢ Visualiseren van kleine afwijkingen (poliepen, endometriumhyperplasie, subendometriale myomen, …)
➢ Cavum van uterus wordt onder druk opgeblazen met vloeistof
➢ Ambulante hysteroscopie meestal zonder verdoving
➢ Diagnostische (ambulante) hysteroscopie wordt soms aangevuld met operatieve hysteroscopie ➔ nemen
van biopsies mogelijk of kleine ingrepen (bv poliepectomie, verwijderen intrauterien septum, resectie volledig endometrium of
coagulatie ervan (= hysteroscopische endometriumablatie))
o Hierbij is schacht veel breder ➔ cervix moet wel gedilateerd worden (tot 8-10mm) ➔
hiervoor wordt pt wel meestal in slaap gedaan
Colposcopie
➢ Google: “Een colposcopie is een kijkonderzoek van de baarmoedermond waarbij de
gynaecoloog een aangepaste microscoop (colposcoop) gebruikt. Met een colposcopie kan
de gynaecoloog beoordelen of er afwijkende cellen zitten in het slijmvlies van de
baarmoederhals.” (zie verder bij HS over cervix)
Laparascopie
➢ Meestal wordt laparoscoop via navel ingebracht en abdomen opgeblazen met CO2
➢ Vroeger enkel voor sterilisaties, nu tal van gynaecologische ingrepen (bv hysterectomie, lymfadenectomie,
oöforectomie (= verwijderen ovarium)) door komst van camera’s voor op laparoscoop
➢ Robot-geassisteerde ingrepen mogelijk ➔ 3D zicht en instrumenten hebben meer bewegingsvrijheid
dan gewone bij laparoscopie ➔ moeilijkere ingrepen mogelijk
1
,Laparotomie
➢ Openen van abdomen via incisie
o Meestal via low transverse incision = bikini-insnede (bv Pfannenstiel), net onder haargrens ➔
esthetisch meestal niet storend
o Verticale incisie wel nodig bij heel wat oncologische ingrepen (is esthetisch niet zo mooi en vaak nog tot
boven navel)
Hysterectomie
➢ Verwijderen van BM ➔ dmv laparotomie (abdominaal), via vaginale weg (vaginale hysterectomie), laparoscopisch
geassisteerde vaginale hysterectomie (LAVH) of totaal laparoscopisch (al dan
niet robot-geassocieerd)
➢ Wordt nu veel minder gedaan dan vroeger omdat nood minder is (hevige
onregelmatige bloedingen kunnen nu bv gestopt worden met hormoonspiraaltjes, …)
Totale hysterectomie
➢ Verwijderen van corpus uteri met cervix van uterus
➢ Subtotale hysterectomie: enkel corpus uteri verwijderen (cervix blijft ter plaatse)
➔ kan niet vaginaal, maar wel via laparotomie of laparascopie
Radicale hysterectomie (Wertheim-Meigs)
➢ Wordt uitgevoerd bij cervixcarcinoom
➢ Verwijderen uterus, cervix, maar ook parametria, 4-tal cm van vagina en pelviene lymfeklieren
Bilaterale salpingo-oöforectomie (BSO) en unilaterale salpingo-oöforectomie (USO)
➢ Bij BSO worden beide salpingen (tubae) en ovaria (oöforectomie) verwijderd
➢ Totale hysterectomie met bilaterale salpingo-oöforectomie = HT+BSO
2
,HOOFDSTUK 1: VULVAIRE PATHOLOGIE
GYNATRESIE / STENOSE HYMEN / HEMATOCOLPOS
INDELING GYNATRESIE
Onderscheid tss congenitaal en verworven:
➢ Congenitaal: komt voor thv hymen, cervix en vagina
o Meest frequente pathologie: stenose van het hymen
➢ Verworven: vnl thv cervix, tgv:
o Seniele genitale atrofie
o Maligne aandoeningen
o Radiotherapie/cauterisatie
o Heelkundige ingrepen
STENOSE VAN HET HYMEN (= MAAGDENVLIES)
➢ D/ meestal pas gesteld na menarche
➢ S/: te wijten aan opstapeling van menstrueel bloed
o Ontstaan van onderbuikspijn door menstruatie ➔ elke cyclus meer uitgesproken
o Cavum uteri kan uitgezet raken bij opstapeling van zeer veel bloed ➔ palpabele massa in
onderbuik
o Evt distentie van blaas tgv urineretentie
➢ Gevolgen: ondanks cyclisch optreden van onderbuikspijn (en niet continu), is er vaak toch opstapeling van
aanzienlijke hoeveelheid bloed ➔ veroorzaakt distensie van vagina (= hematocolpos) en in perioden
daarna: distentie cervix, cavum uteri (= hematometra) en ten slotte van tubae (= hematosalpinx)
➢ R/: incisie of excisie van hymen en trage evacuatie vh bloed onder strikt aseptische omstandigheden
HEMATOOM VAN DE VULVA
➢ Oorzaken: traumatisch, heelkunde (“herstel”-operaties) , episiotomie of ruptuur perineum
➢ S/:
o Uitgesproken pijn ➔ ernst afh van hoeveelheid opgestapeld bloed
o Reflexmatige inhibitie van mictie en/of defecatie (soms)
➢ R/:
o Klein hematoom: spontane resorptie (niks aan doen)
o Grote bloedcollectie: extirperen (= uitsnijden volgen google)
NIET-NEOPLASTISCHE VULVAIRE AFWIJKINGEN
LICHEN SCLEROSUS
➢ Komt vooral voor thv vulva en peri-anaal
➢ Gekenmerkt door verschrompeling, verdroging en “lichenificatie” (= verlittekening) vd huid
➢ D/: vooral obv macroscopisch beeld + BIOPSIE!
o Macroscopisch beeld:
Huid is dun en wit-bleek, ‘parelmoerverlkeuring’ (= glanzend wit)
Verdwijnen van pigmentatie en haargroei
Atrofie van labia, introïtus vaginae vernawt (moeilijkheden met coïtus en soms met plassen)
o Klachten: jeuk, dyspareunie en dysurie (in verregaande situaties), secundaire infectie door krabletsels
3
, o Vulvoscopie met colposcoop met gerichte biopsie
Prof in klinische les: “biopsie hoeft niet altijd (als je
vindt dat het er ‘rustig’ uitziet) ➔ mag wel als je twijfelt”
Op pt staat sws biopsie want ‘tissue is the issue’ ➔
hiermee kan patholoog makkelijk diagnose stellen
o Igv vastgestelde lichen sclerosis: jaarlijks grondige inspectie
vd vulva wegens hoger risico op ontwikkeling van carcinoom
van plaveiselcelepitheel van vulva (via VIN)
➢ DD/:
o Infecties
o Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (V.I.N.)
o Allergische reacties: bv op condoom (vrij frequent), zeep, wasproducten, parfums, …
➢ R/: continue corticoïde therapie, lokaal ➔ verlaagt incidentie vulvacarcinoma en is meest efficiënt
tegen jeuk ➔ best zeer sterke lokale corticoïdcrème, continu te geven (dagelijks, bv betamethasone of clobetasol)
SQUAMEUZE HYPERPLASIE (LEUKOPLAKIE)
➢ Uitzicht: wit verheven letseltje
➢ Multipele oorzaken mogelijk:
o Oa chronische infecties, chronische irritatie, …
o CAVE: kan (pre)maligne letsel zijn ➔ doe bij twijfelbiopsie!
➢ R/: lokaal sterke corticoïdcrèmes
VULVAIR UITDROGINSECZEEM
➢ Geeft ook witverkleuring
➢ Zeer frequent
➢ Veroorzaakt door vaak wassen, zeep, parfums (thv vulva mag eig geen zeep gebruikt worden)
➢ R/:
o Zeep vermijden of niet-uitdrogende zeep (als je dan toch per se zeep wil gebruiken), bv Balneum Hermal
badolie
o Hydraterende crème, bv Cetaphil Restoraderm hydraterende emulsie (Galderma)
o Evt lichte corticoïde crème
ANDERE DERMATOSEN
Psoriasis, lichen planus, … ➔ zie cursus dermatologie volgend jaar
CONDYLOMATA ACUMINATA
➢ Uitzicht: wratten thv vulva, vagina, perineum, anaal, cervical
➢ Meestal veroorzaakt door HPV type 6 en 11
➢ Overdracht: is een venerische ziekte ➔ incubatietijd variabel: van 3 tot 6m
➢ S/:
o Meestal geen, behalve wratjes (niet geülcereerd en bloeden niet gemakkelijk) of soms donkere
huidverkleuringen
o Cytologie: dyskaryose en koilocytose (opgeblazen, lege cellen) ➔ zie HS over cervix
➢ Voorkomen: ZEER FREQUENT (tot 5% van vrouwelijke populatie)
o >70% vd seksueel actieve bevolking komt tijdens leven in contact met HPV
o Komt ook bij mannen voor
o Vaak recidiverend
4
