Samenvatting internationale omgeving
HET INTERNATIONALE ONDERNEMINGSKLIMAAT
OPENINGSQUIZ:
• Wat was het gemiddelde wereldtarief in 2022? 3,5% (wereldbank) → gewogen
gemiddelde van alle producten
• De laatste vrijhandelsovereenkomst van de EU werd gesloten (ondertekend) met welke
partner(s)? India → =”moeder van alle overeenkomsten” op 27 januari 2026
Nieuw-Zeeland → in juni 2022
Mercosur = vrijhandelszone in Zuid-Amerika bestaande uit Brazilië, Argentinië, Paraguay
en Uruguay → 17 januari 2026
VS → juli 2025 maar GEEN vrijhandelsovereenkomst
• Wat houdt de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en India in?
▪ EU-tarieven dalen tot nul voor 99,5% van de Indiase producten
▪ India verlaagt de tarieven tot lage enkele cijfers of zelfs nul voor meer dan 90 %
van de EU-uitvoer
▪ India handhaaft beschermingsmaatregelen voor zuivel, gevoelige
landbouwproducten en bepaalde elektrische voertuigen
▪ India verlaagt zijn invoerrechten op auto's uit de EU van 100 % naar 40 % (met
onmiddellijke ingang) en naar 10 % in 2023 (maar met een quotum van 250 000
voertuigen/jaar)
GLOBALISERING: EEN TIJDPERK VAN ONGEKENDE GROEI EN WELVAARTSSTIJGING
Globalisering heeft ook geleid tot sociale elementen zoals armoede in de wereldpopulatie die is
verminderd, aantal mensen op aarde is ook gestegen → positieve ontwikkeling
TOT OP EEN ZEKER HOOGTE
Het globalisatieproces heeft toch wat mensen verloren → een vermindering van mensen die
leven in extreme armoede, maar die vermindering blijft niet duren → het systeem wordt dus
onderbroken
1
,WAT IS GLOBALISATIE?
Globalisering = een kwalitatieve verschuiving naar een mondiaal economisch systeem dat niet
langer gebaseerd is op de autonome nationale economieën, maar op een geconsolideerde
mondiale markt voor productie, distributie en consumptie
Er worden steeds meer internationale economieën geïntegreerd → specialisatie, distributie naar
andere landen door lage tarieven => hogere mate van onderlinge afhankelijkheid tussen landen
Dimensies van globalisering:
• Economisch: van nationale naar mondiale markten en productiesystemen → Indicatoren:
export (handel) en directe buitenlandse investeringen
• Politiek: het einde van de natiestaat → vrij verkeer van goederen en diensten
• Cultureel: op weg naar een 'mondiale cultuur'
AFNEMENDE HANDELS- EN INVESTERINGSBELEMMERINGEN 1913-2018
Het is veel goedkoper
geworden om
producten te
verzenden over de
grenzen heen
WAARDE VAN EXPORT EN IMPORT OVER DE TIJD HEEN
Stijging en zal ook nog blijven stijgen
DIRECTE BUITENLANDSE INVESTERINGEN
Directe buitenlandse investeringen of "Foreign Direct Investment (FDI)" zijn investeringen in
productieve activa (bedrijven) uit een ander land
• Aandelen in een lokaal bedrijf gekocht door een buitenlandse onderneming of investeerder
• Herbelegde winsten van een buitenlandse onderneming
• Weerspiegelt een blijvende belangstelling voor en zeggenschap over een bedrijf in een ander
land
Directe buitenlandse investeringen verschillen van internationale portefeuillebeleggingen
(financiële belangen). Het cruciale verschil is het niveau van controle
2
,DE GLOBALISERING VAN PRODUCTIE
Bv. Apple is geproduceerd in China en niet in California + materiaal om batterijen te produceren
komt van over de hele wereld → global supply chain
Bedrijven kopen goederen en diensten in van over de hele wereld om te profiteren van
nationale verschillen in de kosten en kwaliteit van productiefactoren zoals grond, arbeid, energie
en kapitaal.
• Bedrijven kunnen….
- hun totale kostenstructuur verlagen
- de kwaliteit of functionaliteit van hun productaanbod verbeteren
Bedrijven lopen risico's ….
• Wisselkoersrisico's
• Kredietrisico's
• Intellectueel eigendom: kennis, eigen productie,… lekken waardoor competitie het gebruikt →
vooral angst voor China
• Transportrisico’s bv. Evergreen die het Suezkanaal blokkeerde
• Ethische risico's
• Landenrisico's:
- Politiek
- Regelgeving
- Arbeidsverhoudingen
DE GLOBALISERING VAN MARKTEN
“Een nieuwe commerciële realiteit - de opkomst van wereldwijde markten voor
gestandaardiseerde consumentenproducten op een voorheen onvoorstelbare schaal. Bedrijven
die zich op deze nieuwe realiteit hebben ingesteld, profiteren van enorme schaalvoordelen
op het gebied van productie, distributie, marketing en management. Door deze voordelen te
vertalen naar lagere wereldwijde prijzen, kunnen ze concurrenten die nog steeds vastzetten in de
belemmerende greep van oude aannames over hoe de wereld werkt, vernietigen” bv. Cola,
Addidas, Bic, Mercedes => MNE’s (zie verder)
→ niet in alle markten dezelfde producten, er is customizatie
DE ROL VAN TECHNOLOGISCHE VERANDERING
• Lagere transportkosten: helpt bij het creëren van wereldwijde markten en stelt bedrijven in
staat om hun productie te verspreiden over economische, geografisch gescheiden locaties bv.
innovatie door transport in containers → sneller en goedkoper
• Goedkope informatieverwerking en communicatie: bedrijven kunnen wereldwijd verspreide
productie creëren en beheren
• Goedkope wereldwijde communicatienetwerken: helpt bij het creëren van een elektronische
wereldwijde marktplaats
• Wereldwijde communicatienetwerken en wereldwijde media: creëert een wereldwijde cultuur
en een wereldwijde markt voor consumentenproducten
DE ROL VAN DE MULTINATIONALE ONDERNEMING
• De multinationale onderneming of "Multinational Enterprise (MNE)" – elk bedrijf dat
productieve activiteiten heeft in 2 of meer landen bv. grootste in België is AB Inbev
3
, De rol van MNE’s is verandert over de jaren heen → op dit moment zijn we terug
in de periode met de dinosaurussen (jaren 80)
• MNE’s en globalisering zijn met elkaar verwerven
• Born Globals = sommige bedrijven opereren al snel internationaal
• Multinationale ondernemingen uit opkomende markten = opkomende
markten hebben minder ontwikkelde instituties → komen uit verschillende
omgevingen en hebben verschillende capaciteiten bv. omgaan met politiek
onzekerheid
Ontwikkelde institutie = heeft een goed functionerend rechtssysteem, kapitaalmarkt,
onderwijssysteem
• Multinationale staatsbedrijven (SOEs) = grote bedrijven die in grote meerderheid beheerd
worden door de staten → in jaren 60 al veel SOE’s
DE ROL VAN GLOBALE INSTITUTEN
Globale instituten
• Helpen bij het beheren, reguleren en controleren van de wereldwijde
markt
• Bevorderen de totstandkoming van multinationale verdragen om het
wereldwijde bedrijfssysteem te reguleren
→ multilateralisme
Opgericht om de omstandigheden waaronder bedrijven werken te stabiliseren → stabiele
omstandigheden zijn belangrijk voor bedrijven om te groeien, jobs te creëren, investeren
in (productie van) nieuwe technologieën,…
CONTEXT BIJ MULTILATERALISME
3 manieren van institutionele regelingen om de betrekkingen tussen (drie of meer) staten te
coördineren:
1. Multilateralisme: coördineert de betrekkingen tussen staten obv algemene gedragsregels,
d.w.z. regels die het gepaste gedrag voor een bepaalde categorie handelingen voorschrijven,
zonder rekening te houden met de specifieke belangen van de partijen of de strategische
noodzaak die in een bepaald geval kan bestaan
2. Bilateralisme: maakt per geval onderscheid tussen relaties op basis van a priori
particularistische gronden of situationele noodzaak → aparte afspraken met verschillende
landen
3. Imperialisme: coördineert relaties door de soevereiniteit van de betrokken staten te
ontkennen → Poetin in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne
Eerdere periodes van bilaterale en/of imperialistische coördinatie zorgde voor verwoesting
MAAR: KRACHTEN DIE VERDERE GLOBALISERING BELEMMEREN
• Economisch: lagere bedrijfswinsten buiten de thuismarkt; afnemende economische voordelen
van handelsliberalisering, terugkeer van industriebeleid (de staat als economische actor)
• Sociaal: Onevenwichtige verdeling van voordelen
• Cultureel: Zoeken naar culturele authenticiteit
• Technologische ontwikkeling
• Geopolitiek
DE UITDAGINGEN VAN MONDIALE INSTELLINGEN
4
HET INTERNATIONALE ONDERNEMINGSKLIMAAT
OPENINGSQUIZ:
• Wat was het gemiddelde wereldtarief in 2022? 3,5% (wereldbank) → gewogen
gemiddelde van alle producten
• De laatste vrijhandelsovereenkomst van de EU werd gesloten (ondertekend) met welke
partner(s)? India → =”moeder van alle overeenkomsten” op 27 januari 2026
Nieuw-Zeeland → in juni 2022
Mercosur = vrijhandelszone in Zuid-Amerika bestaande uit Brazilië, Argentinië, Paraguay
en Uruguay → 17 januari 2026
VS → juli 2025 maar GEEN vrijhandelsovereenkomst
• Wat houdt de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en India in?
▪ EU-tarieven dalen tot nul voor 99,5% van de Indiase producten
▪ India verlaagt de tarieven tot lage enkele cijfers of zelfs nul voor meer dan 90 %
van de EU-uitvoer
▪ India handhaaft beschermingsmaatregelen voor zuivel, gevoelige
landbouwproducten en bepaalde elektrische voertuigen
▪ India verlaagt zijn invoerrechten op auto's uit de EU van 100 % naar 40 % (met
onmiddellijke ingang) en naar 10 % in 2023 (maar met een quotum van 250 000
voertuigen/jaar)
GLOBALISERING: EEN TIJDPERK VAN ONGEKENDE GROEI EN WELVAARTSSTIJGING
Globalisering heeft ook geleid tot sociale elementen zoals armoede in de wereldpopulatie die is
verminderd, aantal mensen op aarde is ook gestegen → positieve ontwikkeling
TOT OP EEN ZEKER HOOGTE
Het globalisatieproces heeft toch wat mensen verloren → een vermindering van mensen die
leven in extreme armoede, maar die vermindering blijft niet duren → het systeem wordt dus
onderbroken
1
,WAT IS GLOBALISATIE?
Globalisering = een kwalitatieve verschuiving naar een mondiaal economisch systeem dat niet
langer gebaseerd is op de autonome nationale economieën, maar op een geconsolideerde
mondiale markt voor productie, distributie en consumptie
Er worden steeds meer internationale economieën geïntegreerd → specialisatie, distributie naar
andere landen door lage tarieven => hogere mate van onderlinge afhankelijkheid tussen landen
Dimensies van globalisering:
• Economisch: van nationale naar mondiale markten en productiesystemen → Indicatoren:
export (handel) en directe buitenlandse investeringen
• Politiek: het einde van de natiestaat → vrij verkeer van goederen en diensten
• Cultureel: op weg naar een 'mondiale cultuur'
AFNEMENDE HANDELS- EN INVESTERINGSBELEMMERINGEN 1913-2018
Het is veel goedkoper
geworden om
producten te
verzenden over de
grenzen heen
WAARDE VAN EXPORT EN IMPORT OVER DE TIJD HEEN
Stijging en zal ook nog blijven stijgen
DIRECTE BUITENLANDSE INVESTERINGEN
Directe buitenlandse investeringen of "Foreign Direct Investment (FDI)" zijn investeringen in
productieve activa (bedrijven) uit een ander land
• Aandelen in een lokaal bedrijf gekocht door een buitenlandse onderneming of investeerder
• Herbelegde winsten van een buitenlandse onderneming
• Weerspiegelt een blijvende belangstelling voor en zeggenschap over een bedrijf in een ander
land
Directe buitenlandse investeringen verschillen van internationale portefeuillebeleggingen
(financiële belangen). Het cruciale verschil is het niveau van controle
2
,DE GLOBALISERING VAN PRODUCTIE
Bv. Apple is geproduceerd in China en niet in California + materiaal om batterijen te produceren
komt van over de hele wereld → global supply chain
Bedrijven kopen goederen en diensten in van over de hele wereld om te profiteren van
nationale verschillen in de kosten en kwaliteit van productiefactoren zoals grond, arbeid, energie
en kapitaal.
• Bedrijven kunnen….
- hun totale kostenstructuur verlagen
- de kwaliteit of functionaliteit van hun productaanbod verbeteren
Bedrijven lopen risico's ….
• Wisselkoersrisico's
• Kredietrisico's
• Intellectueel eigendom: kennis, eigen productie,… lekken waardoor competitie het gebruikt →
vooral angst voor China
• Transportrisico’s bv. Evergreen die het Suezkanaal blokkeerde
• Ethische risico's
• Landenrisico's:
- Politiek
- Regelgeving
- Arbeidsverhoudingen
DE GLOBALISERING VAN MARKTEN
“Een nieuwe commerciële realiteit - de opkomst van wereldwijde markten voor
gestandaardiseerde consumentenproducten op een voorheen onvoorstelbare schaal. Bedrijven
die zich op deze nieuwe realiteit hebben ingesteld, profiteren van enorme schaalvoordelen
op het gebied van productie, distributie, marketing en management. Door deze voordelen te
vertalen naar lagere wereldwijde prijzen, kunnen ze concurrenten die nog steeds vastzetten in de
belemmerende greep van oude aannames over hoe de wereld werkt, vernietigen” bv. Cola,
Addidas, Bic, Mercedes => MNE’s (zie verder)
→ niet in alle markten dezelfde producten, er is customizatie
DE ROL VAN TECHNOLOGISCHE VERANDERING
• Lagere transportkosten: helpt bij het creëren van wereldwijde markten en stelt bedrijven in
staat om hun productie te verspreiden over economische, geografisch gescheiden locaties bv.
innovatie door transport in containers → sneller en goedkoper
• Goedkope informatieverwerking en communicatie: bedrijven kunnen wereldwijd verspreide
productie creëren en beheren
• Goedkope wereldwijde communicatienetwerken: helpt bij het creëren van een elektronische
wereldwijde marktplaats
• Wereldwijde communicatienetwerken en wereldwijde media: creëert een wereldwijde cultuur
en een wereldwijde markt voor consumentenproducten
DE ROL VAN DE MULTINATIONALE ONDERNEMING
• De multinationale onderneming of "Multinational Enterprise (MNE)" – elk bedrijf dat
productieve activiteiten heeft in 2 of meer landen bv. grootste in België is AB Inbev
3
, De rol van MNE’s is verandert over de jaren heen → op dit moment zijn we terug
in de periode met de dinosaurussen (jaren 80)
• MNE’s en globalisering zijn met elkaar verwerven
• Born Globals = sommige bedrijven opereren al snel internationaal
• Multinationale ondernemingen uit opkomende markten = opkomende
markten hebben minder ontwikkelde instituties → komen uit verschillende
omgevingen en hebben verschillende capaciteiten bv. omgaan met politiek
onzekerheid
Ontwikkelde institutie = heeft een goed functionerend rechtssysteem, kapitaalmarkt,
onderwijssysteem
• Multinationale staatsbedrijven (SOEs) = grote bedrijven die in grote meerderheid beheerd
worden door de staten → in jaren 60 al veel SOE’s
DE ROL VAN GLOBALE INSTITUTEN
Globale instituten
• Helpen bij het beheren, reguleren en controleren van de wereldwijde
markt
• Bevorderen de totstandkoming van multinationale verdragen om het
wereldwijde bedrijfssysteem te reguleren
→ multilateralisme
Opgericht om de omstandigheden waaronder bedrijven werken te stabiliseren → stabiele
omstandigheden zijn belangrijk voor bedrijven om te groeien, jobs te creëren, investeren
in (productie van) nieuwe technologieën,…
CONTEXT BIJ MULTILATERALISME
3 manieren van institutionele regelingen om de betrekkingen tussen (drie of meer) staten te
coördineren:
1. Multilateralisme: coördineert de betrekkingen tussen staten obv algemene gedragsregels,
d.w.z. regels die het gepaste gedrag voor een bepaalde categorie handelingen voorschrijven,
zonder rekening te houden met de specifieke belangen van de partijen of de strategische
noodzaak die in een bepaald geval kan bestaan
2. Bilateralisme: maakt per geval onderscheid tussen relaties op basis van a priori
particularistische gronden of situationele noodzaak → aparte afspraken met verschillende
landen
3. Imperialisme: coördineert relaties door de soevereiniteit van de betrokken staten te
ontkennen → Poetin in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne
Eerdere periodes van bilaterale en/of imperialistische coördinatie zorgde voor verwoesting
MAAR: KRACHTEN DIE VERDERE GLOBALISERING BELEMMEREN
• Economisch: lagere bedrijfswinsten buiten de thuismarkt; afnemende economische voordelen
van handelsliberalisering, terugkeer van industriebeleid (de staat als economische actor)
• Sociaal: Onevenwichtige verdeling van voordelen
• Cultureel: Zoeken naar culturele authenticiteit
• Technologische ontwikkeling
• Geopolitiek
DE UITDAGINGEN VAN MONDIALE INSTELLINGEN
4
