Europese & Regionale Integratietheorieën
1. Hoofdstuk 1: Founding Fathers
1.0. Inleiding hoofdstuk
Algemeen = Dit hoofdstuk bespreekt federalisme, functionalisme & transactionalisme. Lijken
minst vernieuwende benaderingen voor de actuele studie v EU. Ze overlappen grotendeels met
klassieke theorie van de internationale betrekkingen.
VANDAAG = (= i.t.t.) recente theorieën lijken deze benaderingen minder gesofistikeerd
& toepasbaar op de specificiteit van de EU
MAAR = inzichten van denken uit 1940 – 1950 blijven relevant
Redenen tot relevantie van die denkers
1) Grand theories of Grand visions
De theorieën stellen kernvragen die nog steeds actueel zijn
• bv: Hoe krijgt de Europese constructie vorm
• bv: Wat is de wenselijkheid van integratie in Europees verband
2) Fed; Funct; & Trans = vorm gegeven aan volgende theorieën
3) Perspectieven ook lezen als kritieken op hoe de EEG & EU geëvolueerd zijn vandaag
WANT: huidige staat van Europa = past niet met het ideaalbeeld van Fed, Funct & Trans
HIERDOOR kunnen we ook ander Europa verbeelden
4) Denkers illustreren ook blinde vlekken in het denken over het Europese project
Bv: o.v.v. racisme & kolonialisme, sociaal-economische ongelijkheid (= Analyses van de
Europese mannen geven zo inzicht in evolutie van dominante denkpatronen)
5) Metavragen gesteld w over dominante geschiedschrijving van de EU & theoretisering
ZO = zien dat bepaalde aspecten van vroege denken onderbelicht blijven in klassieke
overzichten van Europese integratietheorieën (bv: marxistische inslag van Spinelli)
MAAR ook = dat er veel denkers waren, waar men vandaag geen aandacht aan geeft
Algemeen doel van dit hoofdstuk:
• Klassieke scholen toe te lichten
• Wijzen op meta-aspecten waardoor we kritischer kunnen denken over EU vandaag
1
, Functionalisme & Federalisme = pre-theoretisch & normatief
ZIJ vooral op vrede, zoekend naar manieren om macht van nationale staten ‘overstijgen’
DAN pas later zouden theorieën wetenschappelijker & theoretischer worden
1.1. Federalisme
1.1.1. Ontstaan
1.1.1.1. Coudenhove-Kalergi & Pan Europa
Algemeen = ontstaan van Europees federalisme gesitueerd tijdens het interbellum.
ZO Coudenhouve-Kalergi (= Oostenrijkse aristocraat; Pan-Europa (1923))
GESCHIEDENIS = meegemaakt dat Oost-Hong uiteenviel, moeilijke situatie Europa
Hij vreesde dat Europa verscheurd zou worden door nationalisme en had een Pan-Europese visie
“Europa zou een belangrijke wereldmacht moeten worden naast de VS & SU”
DE PANEUROPESE UNIE zou zich ook moeten uitbreiden naar Afrikaanse kolonies van EU
EN ging ook bezig houden met EU vlaggen etc.
GING ook idee van Franse-Duitse K&S lanceren
(!) Winston Churchill fan van dit idee = 1946 speech ‘United States of Europa’
Aantal ideeën die federalisme vandaag typeren
• Vrees voor de gevolgen van nationalisme binnen Europa
• Streven naar een Europese grootmacht die zich afzet tegen VS
• Veel aandacht voor de Europese symboliek (bv: vlaggen)
Pan Europa (1923) = vormde startschot voor een groeiende Europese federalistische beweging
WAARBIJ Coudenhove-Kalergi de oprichter is van de Pan Europese beweging
IN 1947 werd hij secretaris generaal van Europese Parlementaire Unie (maar zal nooit actief
worden in Europese instellingen)
1.1.1.2. Briand Memorandum (1930)
Algemeen = betekende een nieuwe impuls voor het Europees federalistische denken. In zijn
toespraak voor de Volkenbond bepleitte de Franse minister (Briand) BUZA de oprichting van een
‘Federale Europese Unie’ tussen 27 Europese landen van de Volkenbond
DIT = i.f.v. vrede tussen Frankrijk & Duitsland EN analogie van de VSA
HIJ BENADRUKTE
• Politieke bewegingen > overhand moeten hebben economisch
2
, • Europese Unie ook een morele unie moet zijn
Zijn idee
• 1 Conferentie van Europese Staten (met roterend voorzitterschap) die
soevereiniteit & onafhankelijkheid behouden
• 2 Ook oprichting Permanent Politiek Comité in Genève (= concrete ontwikkeling
vorm geeft)
1.1.1.3. Ventotene Manifesto van Altiero Spinelli, Ernesto Rossi & Eugenio Colorni
Algemeen = manifest werd in 1941 uit eiland Ventotene gesmokkeld en het document werd het
programma van de Europese Federalistische Beweging
Spinelli & co benadrukken legitimiteitscrisis van de natiestaat (: ‘historisch accident’)
EN zagen nieuwe loyaliteiten tegenover een federaal Europa
Dit denken = oorsprong in interbellum; kreeg vooral aanzien na WO2-trauma
WANT het was een nieuwe hoopgevende reactie op de recente oorlogsperiode
1.1.1.4. Raad van Europa (1948)
Algemeen = eerste politieke verwezenlijking van het Europees federalisme
IS oprichting van Raad van Europa = tijdens congres van Den Haag (1948)
• In 1950 = tekenden leden v RvEuropa het Verdrag voor de rechten van de Mens
• In 1959 = Europees Hof Rechten van de Mens opgericht & gevestigd in Straatsburg
• Vandaag = houden nog altijd bezig met kernwaarden van federalisme
o 1 Democratie
o 2 Mensenrechten
o 3 Rechtstaat
Hun actieradius = uitgebreid kinderrechten, minderheidsrechten, dierenrechten etc.
(!) De federalistische aspiraties van RvEuropa werden niet waargemaakt
• 1 Uitgroeien tot tandeloos forum voor bespreking v mensenrechten & d principes
• 2 Arresten bindend maar veel hangt af v politieke context en goodwill van regeringen
• 3 Wel morele autoriteit in het politieke debat over D, rechtstaat & mensenrechten
• 4 Conventies komen soms jaren later op in Eu wetgeving
• 5 Politieke relevantie wel duidelijk in enkele discussies
Bv: terugtrekking Poolse regering uit Istanbul conventie: geweld vrouwen (2020)
Conclusie: hun streven naar democratische & mensenrechtenprincipes vormen een verre echo
van het federalistische ideaal maar hun politieke macht verbleekt in het niets i.v.m. wat Spinelli
& co in gedachten hadden. WANT = duidelijkere ontgoocheling: mislukking van de EDG & EPG in
1954
3
, 1.1.1.5. Ideeën vandaag
Algemeen = federalisme blijft een belangrijk referentiepunt in het politieke debat over Europa
• Voorstanders = Guy Verhofstadt (‘Verenigde Staten van Europa’ = 2005)
• Tegenstanders = Margaret Thatcher
Het blijft een invloedrijke denkrichting die niet tot één denker te herleiden valt
Populariteit van Eurofederalisme = terug te vinden in vaagheid & elasticiteit van begrip
EN interpretaties verschillen afhankelijk van historische achtergrond
• Bv: Britten = federalisme vanuit koloniaal verleden
• Bv: Vlaanderen = decentralisatie & emancipatie tegenover centrale regering
Waarvoor staat het Europees federalisme dan wel?
Definitie = de beweging die pleit voor een duidelijke machtsdeling tussen Europa en de
nationale staten, waarbij de eerste een directe macht uitoefent op de tweede
(!) Niet alle federalisten steunen Hamiltoniaanse visie
EN blijft onenigheid binnen de federalistische beweging over de methode
1.1.1.6. BOX 1.1 = Federalisme & Kolonialisme
Algemeen = a.d.h.v. dekoloniaal perspectief ku we federalistische denken kritischer benaderen.
1) Volkenbond & VN bij hun oprichting de koloniale machtsverhoudingen verder zetten
2) Invloedrijke fed vonden evident dat Pan-Europa ook opname v Afrika zou hebben
3) Frankrijk in ultieme poging om dekolonisering tegen te gaan een federale structuur voor
ZO stellen ze Frans-Afrikaanse gemeenschap voor
DIE Franse dominantie in West-Afrikaanse landen moest verzekeren
4) Afrikaanse landen pogen om neokoloniale continuïteiten te bezweren door te streven
naar een Pan-Afrikaanse Federatie
(!) Het Europees federalisme niet enkel idealistisch verhaal van solidariteit
OOK op complexe manier verweven met koloniale machtsdynamieken
1.1.2. Doelstellingen & methoden
Herhaling = federalisten streven naar meer Europese integratie
WANT meer macht voor Europa = beste middel tegen het nationalisme
4
1. Hoofdstuk 1: Founding Fathers
1.0. Inleiding hoofdstuk
Algemeen = Dit hoofdstuk bespreekt federalisme, functionalisme & transactionalisme. Lijken
minst vernieuwende benaderingen voor de actuele studie v EU. Ze overlappen grotendeels met
klassieke theorie van de internationale betrekkingen.
VANDAAG = (= i.t.t.) recente theorieën lijken deze benaderingen minder gesofistikeerd
& toepasbaar op de specificiteit van de EU
MAAR = inzichten van denken uit 1940 – 1950 blijven relevant
Redenen tot relevantie van die denkers
1) Grand theories of Grand visions
De theorieën stellen kernvragen die nog steeds actueel zijn
• bv: Hoe krijgt de Europese constructie vorm
• bv: Wat is de wenselijkheid van integratie in Europees verband
2) Fed; Funct; & Trans = vorm gegeven aan volgende theorieën
3) Perspectieven ook lezen als kritieken op hoe de EEG & EU geëvolueerd zijn vandaag
WANT: huidige staat van Europa = past niet met het ideaalbeeld van Fed, Funct & Trans
HIERDOOR kunnen we ook ander Europa verbeelden
4) Denkers illustreren ook blinde vlekken in het denken over het Europese project
Bv: o.v.v. racisme & kolonialisme, sociaal-economische ongelijkheid (= Analyses van de
Europese mannen geven zo inzicht in evolutie van dominante denkpatronen)
5) Metavragen gesteld w over dominante geschiedschrijving van de EU & theoretisering
ZO = zien dat bepaalde aspecten van vroege denken onderbelicht blijven in klassieke
overzichten van Europese integratietheorieën (bv: marxistische inslag van Spinelli)
MAAR ook = dat er veel denkers waren, waar men vandaag geen aandacht aan geeft
Algemeen doel van dit hoofdstuk:
• Klassieke scholen toe te lichten
• Wijzen op meta-aspecten waardoor we kritischer kunnen denken over EU vandaag
1
, Functionalisme & Federalisme = pre-theoretisch & normatief
ZIJ vooral op vrede, zoekend naar manieren om macht van nationale staten ‘overstijgen’
DAN pas later zouden theorieën wetenschappelijker & theoretischer worden
1.1. Federalisme
1.1.1. Ontstaan
1.1.1.1. Coudenhove-Kalergi & Pan Europa
Algemeen = ontstaan van Europees federalisme gesitueerd tijdens het interbellum.
ZO Coudenhouve-Kalergi (= Oostenrijkse aristocraat; Pan-Europa (1923))
GESCHIEDENIS = meegemaakt dat Oost-Hong uiteenviel, moeilijke situatie Europa
Hij vreesde dat Europa verscheurd zou worden door nationalisme en had een Pan-Europese visie
“Europa zou een belangrijke wereldmacht moeten worden naast de VS & SU”
DE PANEUROPESE UNIE zou zich ook moeten uitbreiden naar Afrikaanse kolonies van EU
EN ging ook bezig houden met EU vlaggen etc.
GING ook idee van Franse-Duitse K&S lanceren
(!) Winston Churchill fan van dit idee = 1946 speech ‘United States of Europa’
Aantal ideeën die federalisme vandaag typeren
• Vrees voor de gevolgen van nationalisme binnen Europa
• Streven naar een Europese grootmacht die zich afzet tegen VS
• Veel aandacht voor de Europese symboliek (bv: vlaggen)
Pan Europa (1923) = vormde startschot voor een groeiende Europese federalistische beweging
WAARBIJ Coudenhove-Kalergi de oprichter is van de Pan Europese beweging
IN 1947 werd hij secretaris generaal van Europese Parlementaire Unie (maar zal nooit actief
worden in Europese instellingen)
1.1.1.2. Briand Memorandum (1930)
Algemeen = betekende een nieuwe impuls voor het Europees federalistische denken. In zijn
toespraak voor de Volkenbond bepleitte de Franse minister (Briand) BUZA de oprichting van een
‘Federale Europese Unie’ tussen 27 Europese landen van de Volkenbond
DIT = i.f.v. vrede tussen Frankrijk & Duitsland EN analogie van de VSA
HIJ BENADRUKTE
• Politieke bewegingen > overhand moeten hebben economisch
2
, • Europese Unie ook een morele unie moet zijn
Zijn idee
• 1 Conferentie van Europese Staten (met roterend voorzitterschap) die
soevereiniteit & onafhankelijkheid behouden
• 2 Ook oprichting Permanent Politiek Comité in Genève (= concrete ontwikkeling
vorm geeft)
1.1.1.3. Ventotene Manifesto van Altiero Spinelli, Ernesto Rossi & Eugenio Colorni
Algemeen = manifest werd in 1941 uit eiland Ventotene gesmokkeld en het document werd het
programma van de Europese Federalistische Beweging
Spinelli & co benadrukken legitimiteitscrisis van de natiestaat (: ‘historisch accident’)
EN zagen nieuwe loyaliteiten tegenover een federaal Europa
Dit denken = oorsprong in interbellum; kreeg vooral aanzien na WO2-trauma
WANT het was een nieuwe hoopgevende reactie op de recente oorlogsperiode
1.1.1.4. Raad van Europa (1948)
Algemeen = eerste politieke verwezenlijking van het Europees federalisme
IS oprichting van Raad van Europa = tijdens congres van Den Haag (1948)
• In 1950 = tekenden leden v RvEuropa het Verdrag voor de rechten van de Mens
• In 1959 = Europees Hof Rechten van de Mens opgericht & gevestigd in Straatsburg
• Vandaag = houden nog altijd bezig met kernwaarden van federalisme
o 1 Democratie
o 2 Mensenrechten
o 3 Rechtstaat
Hun actieradius = uitgebreid kinderrechten, minderheidsrechten, dierenrechten etc.
(!) De federalistische aspiraties van RvEuropa werden niet waargemaakt
• 1 Uitgroeien tot tandeloos forum voor bespreking v mensenrechten & d principes
• 2 Arresten bindend maar veel hangt af v politieke context en goodwill van regeringen
• 3 Wel morele autoriteit in het politieke debat over D, rechtstaat & mensenrechten
• 4 Conventies komen soms jaren later op in Eu wetgeving
• 5 Politieke relevantie wel duidelijk in enkele discussies
Bv: terugtrekking Poolse regering uit Istanbul conventie: geweld vrouwen (2020)
Conclusie: hun streven naar democratische & mensenrechtenprincipes vormen een verre echo
van het federalistische ideaal maar hun politieke macht verbleekt in het niets i.v.m. wat Spinelli
& co in gedachten hadden. WANT = duidelijkere ontgoocheling: mislukking van de EDG & EPG in
1954
3
, 1.1.1.5. Ideeën vandaag
Algemeen = federalisme blijft een belangrijk referentiepunt in het politieke debat over Europa
• Voorstanders = Guy Verhofstadt (‘Verenigde Staten van Europa’ = 2005)
• Tegenstanders = Margaret Thatcher
Het blijft een invloedrijke denkrichting die niet tot één denker te herleiden valt
Populariteit van Eurofederalisme = terug te vinden in vaagheid & elasticiteit van begrip
EN interpretaties verschillen afhankelijk van historische achtergrond
• Bv: Britten = federalisme vanuit koloniaal verleden
• Bv: Vlaanderen = decentralisatie & emancipatie tegenover centrale regering
Waarvoor staat het Europees federalisme dan wel?
Definitie = de beweging die pleit voor een duidelijke machtsdeling tussen Europa en de
nationale staten, waarbij de eerste een directe macht uitoefent op de tweede
(!) Niet alle federalisten steunen Hamiltoniaanse visie
EN blijft onenigheid binnen de federalistische beweging over de methode
1.1.1.6. BOX 1.1 = Federalisme & Kolonialisme
Algemeen = a.d.h.v. dekoloniaal perspectief ku we federalistische denken kritischer benaderen.
1) Volkenbond & VN bij hun oprichting de koloniale machtsverhoudingen verder zetten
2) Invloedrijke fed vonden evident dat Pan-Europa ook opname v Afrika zou hebben
3) Frankrijk in ultieme poging om dekolonisering tegen te gaan een federale structuur voor
ZO stellen ze Frans-Afrikaanse gemeenschap voor
DIE Franse dominantie in West-Afrikaanse landen moest verzekeren
4) Afrikaanse landen pogen om neokoloniale continuïteiten te bezweren door te streven
naar een Pan-Afrikaanse Federatie
(!) Het Europees federalisme niet enkel idealistisch verhaal van solidariteit
OOK op complexe manier verweven met koloniale machtsdynamieken
1.1.2. Doelstellingen & methoden
Herhaling = federalisten streven naar meer Europese integratie
WANT meer macht voor Europa = beste middel tegen het nationalisme
4
