PAULIEN 2025-2026 BUITENLANDSE
CALLEBAUT RECHTSTELSELS
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26
BRS
-Paulien Callebaut
1
,INLEIDING
a) Waarom een vak ‘Buitenlandse rechtsstelsels’?
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
- Context internationalisering en toenemende mobiliteit
o Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
o Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
o Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
o Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
o Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek
o nadenken over het belgisch recht: buitenlandsrecht gebruiken voor inspiratie voor
eventuele verbetering hier
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
o Alle rechtstelsels veranderen continue en geven ruimte voor dialoog
o Politieke actueliteit juist gaan interpreteren
b) Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht à (Verenigd Koninkrijk: ENG.&wales en Verenigde Staten)
Þ Waarom? 1) Vergelijkbaarheid & 2) invloed
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v.
Belgisch recht
Hoezo is ons recht vergelijkbaar? Kijk naar de rechtsfamilies (in de wereld)
- Klassieke indeling in rechtsfamilies:
o Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
• Romaanse rechtsstelsels (type stelsel: Frans recht)
• Germaanse rechtsstelsels (type stelsel: Duits recht)
• (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) Westers recht
• (Slavische rechtsstelsels)
o Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
o Religieuze rechtsstelsels
o Oosterse rechtsstelsels
o Chtonische rechtsstelsels à spiritualiteit (grotere rol aan bovennatuurlijke)
o (Socialistische rechtsstelsels) à vroeger, na sovjet is dit verwatert
→ Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
Onthouden: westers recht is niet het enige dat bestaat!
NIET omdat je tot 1 groep behoort dat je daar moet blijven à bv NL is van voornamelijk frans recht
geïnspireerd overgegaan naar duits (combinaties zijn mogelijk!)
Invloed Frans recht
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
2
,- Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Polen, Roemenië, …
- Latijns-Amerika
- Afrika
- Midden-Oosten
- Noord-Amerika: Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht
- Zeer diepgaande hervorming voor en na WO!
• Belangrijk: land komt uit dictatuur, grondwet is dan ook opgestelt met het idee
van ‘nooit meer fascisme’
• Daarom zo insprtatievol voor landen die ook een dictatuur hebben gekent
- Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal,
Spanje
- Japan, China
- Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht
- Engeland: Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, Kenia,
Zuid-Afrika, India, … Andere landen: Ierland, Israël, …
- V.S. → eigen rechtsontwikkeling: Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
• Grondwet VS: inspiratie voor vele liberale democratien + de economische
macht!! Daarom zo belangrijk binnen hun recht (bv. competition law, bankruptcy
law)
per land steeds dezelfde 4 componenten bespreken (4 ‘hoofdstukken’)
I. Historische context
II. Rechtsbronnen
III. Staatsstructuur en instellingen
IV. Capita selecta
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
3
, DEEL 1: FRANS RECHT
HOOFDSTUK 1: HISTORISCHE CONTEXT
ONDERDEEL VAN HET (WEST-)ROMEINSE RIJK
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
o Voor het deel was van Romeinse rijk
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners
van het Romeinse rijk
§ Romeinse rijk voor het eerst document dat eenvormige rechten toekende aan
alle burgers van het Romeinse rijk
§ Bijzonder want voordien: A burgers met burgerrechten en B brugers die geen
rechten hadden
§ Rechten en vrijheden van A romeinse burgers aan iedereen van het romeinse rijk
à geen A en B burgers
§ Wel nuanceringen op: vrouwen beperkte rechten en slaven
476: VAL VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK
- Gevolg: Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht (geen eenvormig recht meer) frankrijk
dat we nu kenne valt in 2 verschillende delen
o (1) Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
§ Verschillende stammen dei de bovenhand nemen à geen eenvormig recht
§ Recht hangt af van de volkstam waartoe je behoorde
§ Personele toepassing van het recht (= recht dat op jou van toepassing is hangt af van
de volksstam waartoe je behoort)
§ Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
§ Door mondelinge overlevering is het grotendeels verdwenen, weinig teksten
van
o (2) Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit (geschreven recht)
§ Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en geven deze opnieuw
uit in wetboeken
§ Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht
§ Grote diversiteit en migratie tussen stammen waardoor het moeilijk is
personeel toe passen van recht
§ Dus we gaan recht dat van toepassing was behouden
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
4
CALLEBAUT RECHTSTELSELS
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26
BRS
-Paulien Callebaut
1
,INLEIDING
a) Waarom een vak ‘Buitenlandse rechtsstelsels’?
- Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
- Context internationalisering en toenemende mobiliteit
o Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
o Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
o Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
- Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
o Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
o Bewust zijn van de relativiteit van het recht
- Rechtsvergelijkend onderzoek
o nadenken over het belgisch recht: buitenlandsrecht gebruiken voor inspiratie voor
eventuele verbetering hier
- Inzicht in de wereld en de actualiteit
o Alle rechtstelsels veranderen continue en geven ruimte voor dialoog
o Politieke actueliteit juist gaan interpreteren
b) Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht à (Verenigd Koninkrijk: ENG.&wales en Verenigde Staten)
Þ Waarom? 1) Vergelijkbaarheid & 2) invloed
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v.
Belgisch recht
Hoezo is ons recht vergelijkbaar? Kijk naar de rechtsfamilies (in de wereld)
- Klassieke indeling in rechtsfamilies:
o Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
• Romaanse rechtsstelsels (type stelsel: Frans recht)
• Germaanse rechtsstelsels (type stelsel: Duits recht)
• (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) Westers recht
• (Slavische rechtsstelsels)
o Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
o Religieuze rechtsstelsels
o Oosterse rechtsstelsels
o Chtonische rechtsstelsels à spiritualiteit (grotere rol aan bovennatuurlijke)
o (Socialistische rechtsstelsels) à vroeger, na sovjet is dit verwatert
→ Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
Onthouden: westers recht is niet het enige dat bestaat!
NIET omdat je tot 1 groep behoort dat je daar moet blijven à bv NL is van voornamelijk frans recht
geïnspireerd overgegaan naar duits (combinaties zijn mogelijk!)
Invloed Frans recht
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
2
,- Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Polen, Roemenië, …
- Latijns-Amerika
- Afrika
- Midden-Oosten
- Noord-Amerika: Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht
- Zeer diepgaande hervorming voor en na WO!
• Belangrijk: land komt uit dictatuur, grondwet is dan ook opgestelt met het idee
van ‘nooit meer fascisme’
• Daarom zo insprtatievol voor landen die ook een dictatuur hebben gekent
- Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal,
Spanje
- Japan, China
- Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht
- Engeland: Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, Kenia,
Zuid-Afrika, India, … Andere landen: Ierland, Israël, …
- V.S. → eigen rechtsontwikkeling: Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
• Grondwet VS: inspiratie voor vele liberale democratien + de economische
macht!! Daarom zo belangrijk binnen hun recht (bv. competition law, bankruptcy
law)
per land steeds dezelfde 4 componenten bespreken (4 ‘hoofdstukken’)
I. Historische context
II. Rechtsbronnen
III. Staatsstructuur en instellingen
IV. Capita selecta
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
3
, DEEL 1: FRANS RECHT
HOOFDSTUK 1: HISTORISCHE CONTEXT
ONDERDEEL VAN HET (WEST-)ROMEINSE RIJK
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
o Voor het deel was van Romeinse rijk
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners
van het Romeinse rijk
§ Romeinse rijk voor het eerst document dat eenvormige rechten toekende aan
alle burgers van het Romeinse rijk
§ Bijzonder want voordien: A burgers met burgerrechten en B brugers die geen
rechten hadden
§ Rechten en vrijheden van A romeinse burgers aan iedereen van het romeinse rijk
à geen A en B burgers
§ Wel nuanceringen op: vrouwen beperkte rechten en slaven
476: VAL VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK
- Gevolg: Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht (geen eenvormig recht meer) frankrijk
dat we nu kenne valt in 2 verschillende delen
o (1) Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
§ Verschillende stammen dei de bovenhand nemen à geen eenvormig recht
§ Recht hangt af van de volkstam waartoe je behoorde
§ Personele toepassing van het recht (= recht dat op jou van toepassing is hangt af van
de volksstam waartoe je behoort)
§ Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
§ Door mondelinge overlevering is het grotendeels verdwenen, weinig teksten
van
o (2) Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit (geschreven recht)
§ Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en geven deze opnieuw
uit in wetboeken
§ Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht
§ Grote diversiteit en migratie tussen stammen waardoor het moeilijk is
personeel toe passen van recht
§ Dus we gaan recht dat van toepassing was behouden
Buitenlandse rechtstelsel ’25-’26 -Paulien Callebaut
4
