Volledige samenvatting van recht met noties uit te les

Inhoudstafel Recht
Deel 1: Inleiding tot het recht.................................................................................................................7
H1: Inleiding........................................................................................................................................7
1.Definitie.......................................................................................................................................7
2. Kenmerken van het recht...........................................................................................................9
2.1. Het recht wordt gevormd door gedragsregels.........................................................................9
2.2. Het recht omvat het geheel van regelingen en instellingen..................................................12
Recht als ordenend principe (uitgebreid).........................................................................................13
2.2. Er is in de samenleving een toenemende “juridisering” merkbaar........................................19
3. Enkele Basisbegrippen..............................................................................................................23
3.1. Objectief en subjectief recht..................................................................................................23
3.2. Rechtssubject en rechtsobject...............................................................................................25
3.3. Rechtsfeit en rechtshandeling...............................................................................................25
3.4. Dwingend recht en wilsaanvullende rechtsregels..................................................................26
H2: Inleiding van het recht...............................................................................................................27
1. Privaatrecht – Publiek recht......................................................................................................27
2. Nationaal – Internationaal........................................................................................................28
H3: De bronnen van het recht..........................................................................................................36
2. Het verdrag...............................................................................................................................38
3. Wetgeving.................................................................................................................................38
3.1. De Grondwet.........................................................................................................................38
3.2. Wet/ Decreet/ Ordonnantie..................................................................................................40
3.3. Koninklijk Besluit/ Besluit van de Vlaamse Regering, Waalse Gewest- of Franse
Gemeenschapsregering................................................................................................................41
3.4. Ministerieel Besluit of Besluit van een lid van een deelregering...........................................41
3.5. Provinciaal Reglement...........................................................................................................41
3.6. Gemeentelijk Reglement.......................................................................................................41
4. De gewoonte............................................................................................................................42
5. De rechtspraak..........................................................................................................................42
6. De rechtsleer............................................................................................................................42
7. Algemene rechtsbeginselen......................................................................................................43
Deel 2: Instellingen...............................................................................................................................43
Niet kennen !................................................................................................................................43
Deel 3: Mensenrechten........................................................................................................................43
Niet kennen !................................................................................................................................43

,Deel 4: Personen- en familierecht (nu: gezinsrecht).............................................................................43
H1: De Persoon.................................................................................................................................44
1. Begrip........................................................................................................................................44
2. De fysieke of natuurlijke persoon.............................................................................................45
2.1. Het lichaam............................................................................................................................45
2.1.1. Bescherming van het lichaam tegen aantasting door derden.............................................45
2.1.2. Het bijzondere geval van de medische handeling...............................................................47
2.1.3. De bescherming van het lichaam en het zelfbeschikkingsrecht van het individu...............48
2.1.4. Besluit.................................................................................................................................49
2.2. Het leven................................................................................................................................49
2.2.1. De aanvang van het juridisch leven....................................................................................49
2.2.2. Het einde van het juridisch leven........................................................................................51
3. De rechtspersonen....................................................................................................................52
3.1. Publiekrechtelijke rechtspersonen........................................................................................52
3.2. Privaatrechtelijke rechtspersonen.........................................................................................52
3.3. De feitelijke vereniging..........................................................................................................52
4. De staat van de persoon...........................................................................................................53
5. De bekwaamheid van de persoon.............................................................................................53
5.1. De rechtsonbekwaamheid.....................................................................................................54
5.1.1. Vreemdelingen...................................................................................................................54
5.1.2. Veroordeelden....................................................................................................................54
5.1.3. Speciale gevallen.................................................................................................................54
5.2. Handelingsonbekwaamheid...................................................................................................55
5.2.1. De minderjarige..................................................................................................................56
5.2.2. De collocatie van geesteszieken*........................................................................................56
5.2.3. De aanstelling van een bewindvoerder*.............................................................................57
6. Bewijs van staat en bekwaamheid............................................................................................57
H2: De attributen van de persoon....................................................................................................58
1. De naam....................................................................................................................................59
1.1. De familienaam......................................................................................................................59
1.2. De voornaam.........................................................................................................................60
1.3. De handelsnaam....................................................................................................................60
1.4. Procedure tot naamsverbetering en naamsverandering.......................................................61
1.4.1. Naamsverbetering..............................................................................................................61
1.4.2. Naamsverandering..............................................................................................................62
2. De woonplaats..........................................................................................................................62

, 3. De nationaliteit.........................................................................................................................63
3.1. De toekenning van de Belgische nationaliteit........................................................................64
3.1.1. Toekenning op grond van de nationaliteit van vader of moeder........................................64
3.1.2. Toekenning op grond van adoptie......................................................................................64
3.1.3. Toekenning op grond van de geboorte in België................................................................65
3.1.4. Toekenning als gevolg van een akte van verkrijging...........................................................65
3.2. Verkrijging van de Belgische nationaliteit..............................................................................65
3.2.1. Verkrijging door nationaliteitsverklaring............................................................................65
3.2.2. Verkrijging van de nationaliteit door naturalisatie.............................................................66
3.3. Verlies van nationaliteit.........................................................................................................66
H3: Het huwelijk...............................................................................................................................66
1. Begrip........................................................................................................................................66
2. Grondvereisten.........................................................................................................................67
2.1. Positieve grondvereisten.......................................................................................................67
2.1.1. Geslacht..............................................................................................................................67
2.1.2. Leeftijd................................................................................................................................67
2.1.3. Toestemming van de echtgenoten.....................................................................................68
2.2. Negatieve grondvereisten......................................................................................................68
2.2.1. Geen bigamie......................................................................................................................68
2.2.2. Geen bloed- of aanverwantschap in verboden graad.........................................................68
3. Vormvereisten..........................................................................................................................69
4. Gevolgen van het huwelijk wat betreft de persoon van de echtgenoten.................................69
4.1. Samenwoning........................................................................................................................69
4.2. Getrouwheid..........................................................................................................................69
4.3. Hulp.......................................................................................................................................69
4.4. Bijstand..................................................................................................................................70
4.5. Procedure bij problemen tijdens het huwelijk.......................................................................70
5. Huwelijksvermogen..................................................................................................................71
6. Beëindiging van het huwelijk....................................................................................................71
H4: Echtscheiding.............................................................................................................................71
1. De echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting (EOO)..........................................71
1.1. Eerste variant.........................................................................................................................72
1.1.1. Overspel..............................................................................................................................72
1.1.2. Gewelddaden en mishandelingen......................................................................................72
1.1.3. Grove beledigingen.............................................................................................................72
1.2. Tweede variant......................................................................................................................72

, 1.3. Derde variant.........................................................................................................................72
2. De echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT)............................................................72
H5: De afstamming...........................................................................................................................73
1. Begrip........................................................................................................................................73
1.1. De afstamming langs moederszijde.......................................................................................74
1.1.1 Regel: door de geboorteakte...............................................................................................74
1.1.2. Uitzondering: de erkenning................................................................................................75
1.1.3. Uitzondering op uitzondering: de gerechtelijke vaststelling...............................................75
1.2. De vaderlijke afstamming......................................................................................................75
1.2.1. De moeder van het kind is gehuwd: het vermoeden van vaderschap................................76
1.2.2. De moeder van het kind is niet gehuwd: de erkenning......................................................77
1.2.3. De gerechtelijke vaststelling...............................................................................................78
H6: De adoptie..................................................................................................................................78
1. Binnenlandse adoptie...............................................................................................................79
2. Interlandelijke adoptie..............................................................................................................79
H7: Ouderlijke plichten en rechten...................................................................................................80
1. Ouderlijke plichten...................................................................................................................80
1.1. Algemeen...............................................................................................................................80
1.2. De onderhoudsplicht voor minderjarige kinderen.................................................................80
1.3. De onderhoudsplicht voor meerderjarige kinderen...............................................................80
2. Ouderlijke rechten....................................................................................................................81
2.1. Het ouderlijke gezag..............................................................................................................81
2.1.1. De inhoud van het ouderlijk gezag......................................................................................81
2.1.2. De uitoefening van het ouderlijk gezag..............................................................................82
2.2. Het recht op persoonlijk contact van andere personen.........................................................83
2.3. Onderhoudsplicht van de kinderen tegenover hun ouders...................................................83
3. De ontvoogding........................................................................................................................84
3.1. Ontvoogding door huwelijk...................................................................................................84
3.2. Vrijwillige ontvoogding..........................................................................................................84
3.3. Gevolgen van de ontvoogding...............................................................................................84
H8: De voogdij..................................................................................................................................85
1.Voogdijorganen.........................................................................................................................85
1.1. De voogd................................................................................................................................85
1.2. Toeziende voogd....................................................................................................................85
2. Werking van de voogdij............................................................................................................86
Deel 5: Vermogensrecht.......................................................................................................................86

,Deel 6: Verbintenissenrecht.................................................................................................................87
H1: Inleiding......................................................................................................................................87
1. Begrip........................................................................................................................................87
2. Bronnen van verbintenissen.....................................................................................................87
2.1. Verbintenissen ontstaan uit de wet.......................................................................................87
2.2. Verbintenissen uit onrechtmatige daad.................................................................................87
2.3. Verbintenissen uit overeenkomst..........................................................................................87
3.4. Verbintenissen uit oneigenlijke overeenkomsten..................................................................87
H2: De onrechtmatige daad..............................................................................................................88
1. Algemeen..................................................................................................................................88
2 De aansprakelijkheid voor eigen fout........................................................................................88
2.1. De fout...................................................................................................................................88
2.2. De schade..............................................................................................................................89
2.3. Het causaal verband..............................................................................................................89
3. De aansprakelijkheid voor andermans daad.............................................................................90
3.1. De ouders..............................................................................................................................90
3.2. Werkgevers............................................................................................................................91
3.3. Leerkrachten en ambachtslui.................................................................................................91
4. De aansprakelijkheid voor zaken..............................................................................................91
4.1. Dieren....................................................................................................................................91
4.2. Gebouwen.............................................................................................................................91
4.3. Zaken.....................................................................................................................................91
5. Bijzondere toepassing: beroepsgeheim....................................................................................91
H3: Overeenkomsten........................................................................................................................92
1. Indeling van de overeenkomsten..............................................................................................92
1.1. Eenzijdige overeenkomsten en wederkerige overeenkomsten.............................................92
1.2. Overeenkomsten ten bezwarende titel en overeenkomsten om niet...................................92
1.3. Standaardovereenkomsten en toetredingscontracten..........................................................92
1.4. Resultaatsverbintenis en inspanningsverbintenis..................................................................93
2.Grondbeginselen van de contractenleer...................................................................................93
2.1. De wilsautonomie..................................................................................................................93
2.2. Consensualisme.....................................................................................................................93
2.3. Contract strekt tot wet..........................................................................................................93
2.4. Het contract dient te goeder trouw uitgevoerd te worden...................................................93
3. Bestaansvoorwaarden van een contract..................................................................................93
3.1. De toestemming....................................................................................................................93

, 3.2. De bekwaamheid...................................................................................................................94
3.3. Een bepaald voorwerp...........................................................................................................94
3.4. Een geoorloofde oorzaak.......................................................................................................94
4. Tenietgaan van verbintenissen.................................................................................................94
5. Bewijs van een overeenkomst..................................................................................................95
5.1. Algemene principes...............................................................................................................95
5.2. De verschillende bewijsmiddelen..........................................................................................95
5.2.1. Het schriftelijk bewijs..........................................................................................................95
5.2.2. Het getuigenbewijs.............................................................................................................95
5.2.3. Vermoedens.......................................................................................................................95
5.2.4. De bekentenis.....................................................................................................................96
5.2.5. De eed.................................................................................................................................96
5.2.6. Bewijs in ondernemingszaken.............................................................................................96




BEKNOPT BURGERLIJK RECHT VOOR WELZIJNSWERKER

,Deel 1: Inleiding tot het recht

H1: Inleiding

1.Definitie

De vraag “Wat is recht?”, is de moeilijkste vraag van de hele rechtswetenschap. Er bestaat geen
algemeen aanvaardbare bepaling van recht.

 Rechtvaardigheid is een subjectief begrip
 Recht streeft naar rechtvaardigheid dat subjectief is, dus betekent het iets anders voor
iedereen.
Immanuel Kant schreef in de 18de eeuw: “Noch suchen die Juristen eine Definition zu uhrem Begriffe
vom Recht”. Nu ziet men beter in dan vroeger dat het onmogelijk is tot één definitie van het recht te
komen.

Enkele definities (enkel belangrijk voor een juiste voorstelling)

 Recht is een systeem van instellingen en regelingen dat in zijn geheel op een dwingende
wijze de uiterlijke aspecten van het samenleven ordent en bevordert
 Het recht is het geheel der regels en instellingen die op een bepaald tijdstip*, in bepaalde
gemeenschap gelden en op haar gezag* zijn vastgesteld.  favoriete definitie van docent !
* Flexibiliteit
* Zorgt voor onderscheid tussen leefregels die wel tot recht behoren en leefregels die niet
tot recht behoren.
 Het recht is een stelsel van dwingende leefregels uitgevaardigd tot beveiliging van menselijke
belangen welke in het contact der samenleving in het gedrang dreigen te komen
Enkele elementen uit de ‘definitie’ van het recht:

 Zeer breed/ruim begrip
- We gaan het systeem bekijken
 Varieert van plaats tot plaats en van tijd tot tijd
- Twee stellingen
 Het recht = instrument om het ordenen van de samenleving na te steven
 Het recht = instrument om regels te creëren
- Wanneer de samenleving verandert, verandert het recht mee
 Bv. van tijd tot tijd: honderd jaar geleden was er geen sprake van
homohuwelijk, vrouwenrechten
 Bv. van plaats tot plaats: in België zijn er een strengere euthanasiewet dan in
Nederland, NL heeft strengere avondklok dan BE, in BE zelf is er ook verschil,
per gemeente is er verschil, ook tussen Vlaanderen en Wallonië is er verschil
 Recht is niet vrijblijvend
 Recht is enkel recht als het afdwingbaar is
- Voorbeeld
 Op dit moment is het verboden om te roken op campus T, dit is niet meer
normaal
 Vroeger was roken niet verboden in gebouwen , dat was normaal
Totaal andere regels in democratie dan cultuur

,1976: tot dan man = gezinshoofd, de vrouw moest voor alles toestemming vragen aan de man

Onderscheidt beleefdheidsregel en rechtsregel

Rechtsregel: tot stand moet komen, proberen zo veel mogelijk gezag meegeven wat voorkomt uit
wat iedereen denkt, zeer grote meerderheid gestemd in het parlement  heeft dus ruim gezag

 Wanneer iemand zich er niet aanhoudt: dwang. Er bestaan verschillende
instrumenten voor:
- Financiële, bv. boetes
- Vrijheid beroven
- Bv. in andere landen zweepslagen, doodstraf


Recht is niet vrijblijvend, er zit een element dwang in (bv beleefdheidsregels)

Kan gesanctioneerd worden als je niet past in de groep (bv gemeente, Vlaanderen, Wallonië,
België…)

Maatregel die veel gezag heeft, heeft niet veel dwang nodig.

Maatregel die heel weinig gezag heeft, heeft veel dwang nodig. (bv. dictatuur: Noord-Korea ->
politiestaat)

Morele en fysieke afdringbare element beide nodig

Bv. verschil beleefdheidsregel en rechtsregel:

 Rechtsregel: roken in het auditorium  mag niet = openbaar gebouw, sanctie aan
verbonden  30 jaar geleden was dit niet zo, mocht toen wel.
 Beleefdheidsregel: wanneer uw buur tijdens de les een boerlaat en je ‘vetzak’ zegt, krijg je
hier geen sanctie op

Spaghettiarrest: belangrijkste rechterlijke uitspraak

Het spaghetti-arrest is een uitspraak van het Hof van Cassatie in België van 1996 in verband met
de zaak-Dutroux. De uitspraak had tot gevolg dat onderzoeksrechter Connerotte van de zaak werd
gehaald, omdat hij had meegegeten aan een diner waar ook de slachtoffers waren.

Onderzoeksrechter  onderzoekt feiten en zegt welke persoon het mss heeft gedaan, hij moet ook
onpartijdig zijn (moet alle kanten onderzoeken zonder standpunt)

 er konden 2 meisjes bevrijd worden (enige die Dutroux hebben overleefd)

Connorette gaat spaghetti eten op een herdenking voor de slachtoffers van Dutroux –
onafhankelijkheid?

Wraking (een andere onderzoeksrechter aanstellen) zegt dat Connerotte weg moet

Witte mars: grootste betoging omdat ze de beslissing van de rechters onrechtvaardig vonden

Nu: post-Dutroux tijdperk

,Strafuitvoering kent 2 componenten: aan de ene kant de sanctie (uitvoering) en aan de andere kant
de heropvoeding

 Vrijlaten mits voorwaarden is hier een goed voorbeeld van

Weetje: vaderschapsverlof is veranderd van 10 naar 15 dagen

2. Kenmerken van het recht

Het recht is een geheel van regels, regelingen en instellingen
2.1. Het recht wordt gevormd door gedragsregels

Gedragsregels: Abstracte normen die een algemene draagwijdte hebben en die op iedereen van
toepassing zijn.

In het recht komen tal van regels voor die aan de individuen een bepaalde gedraging voorschrijven,
het legt hun iets op of verbied hun iets of houd een verlofbepaling in.

Welke regels zijn er?

Gebodsbepalingen = dingen die je moet doen, plichten (schrijven gedragingen voor)
 Militaire dienstplicht
- Verplichting voor jonge mannen (15-26) om het leger van uw land te dienen
- Bestaat niet meer in België
- Afgeschaft eind de jaren 90
- Ingericht door niet voldoende aan soldaten
- Tot dat de muur valt en de dreiging van de koude oorlog valt weg – je moet geen
groot leger meer behouden (hangt af van plaats tot plaats, sommigen willen dit wel
anderen niet)
- Turkije: legerdienst van éen jaar (ook in het buitenland)
 alle mannen moeten 1 jaar in het leger (buurland van Syrie) dus ergens wel
logisch (+ Koerdische problematiek). Turken in het buitenland (2
nationaliteiten) wordt veronderstelt ook de dienstplicht te doen
 Legerdienst kan ontlopen worden, achterpoortje (10 000 euro betalen)
 Ging je niet in het leger, kwam je het land niet meer in/uit
- Israël: legerdienst van twee jaar
 Voor mannen én vrouwen
 Vrouwen mogen niet meer in gevecht situaties komen (mannen tonen teveel
medelijden)  mannen wouden vrouwen helpen als ze gewond waren
 Sabbat: joden mogen niets doen, dan zouden de anderen aanvallen
 Geboorteaangifte plicht (van pasgeboren kind): verplichting om te melden dat je een kind
hebt gekregen
- Opgericht door Napoleon zodat hij wist hoeveel jongens en meisjes er waren (tijdens
de oorlog) en wanneer ze oud genoeg werden om in het leger te gaan 
strategische maatregels uit militair standpunt
- Verplichting bestaat niet op plaatsen waar Napoleon niet was (bv. Verenigde Staten)
- Geboorteaangifte plicht: 10 dagen de tijd om dit te doen
- Aanspraak op rechten: kindergeld (groeipakket), geboortepremie,…? NEEN niet
daarom ingevoerd
 Aangifteplicht voor belastingen: aangifteplicht en betalingsplicht
 Kiesplicht/ Stemplicht: 1893 opkomstplicht!!! Je bent niet verplicht om te kiezen. We zijn het
enige land die nog een plicht heeft.  dus: België heeft geen stemplicht, wel opkomstplicht

, - Voordeel: zeer gedragen resultaat omdat iedereen de kans heeft om te stemmen
(kijk naar bv Amerika bij Trump)
 Leerplicht (GEEN schoolplicht): je moet een leertraject doorlopen
- Leerplicht van 5 tot 18 jaar
- Geen plicht om naar school te gaan, wel om les te volgen
- Ingevoerd voor jongeren van straat te houden  hoe hoger de scholingsgraad hoe
beter voor iedereen




Examen: vergelijk België met een ander land voor een bepaald thema zoals vb dienstplicht /kiesrecht !

Verbodsbepalingen: dingen die je niet mag doen
 Verbod op bigamie (verbod om te trouwen met meer dan 1 persoon tegelijkertijd)
- Betekent twee huwelijken
- Verbod om getrouwd te zijn met meer dan éen persoon
- Overtreffende trap is polygamie
- Éen man die getrouwd is met meerde vrouwen
 Arabische wereld: polygamie; je mag met 4 officiële vrouwen trouwen en
meer buitenhuwelijk
 VS: in verschillende staten toch (bv sister wives)
<-> polyandrie: 1 vrouw mag meerdere echtgenoten hebben
 Afrikaanse landen: jacob zuma ex-president van Zuid-Afrika; trouwde met 6
vrouwen tegelijk
 Zeer uitgebreid gezin
 Zeven vrouwen
 Gezin was zodanig groot dat het presidentieel kasteel (van Nelson
Mandela) te klein was
 Conclusie -> heeft een nieuw laten bouwen
 Valt bij veel mensen in verkeerde keelgat
 Van de troon gesmeten
- Toch bestaan er juridisch goede polygamie huwelijken: wij erkennen erkende
huwelijken uit andere landen  vermenging van rechtssystemen




 Verbod op oneerlijke handelspraktijken
- Actieve leurhandel: mensen die van deur tot deur gingen verkopen (hing aaneen met
misbruik door kleine lettertjes!)