H9 : Stratigrafie
Feitenkennis
● De basiseenheden van litho- en chronostratigrafie:
○ Lithostratigrafische (alle fysische eigenschappen van een gesteente-
eenheid: materiaal, kleur, dikte lagen, korrelgrootte, etc.) eenheden
(gebaseerd op gesteentekarakteristieken):
■ Groep: meerdere formaties.
■ Formatie: kleinste karteerbare eenheid (bijv. >10 m dik op schaal
1:25.000).
■ Lid (member): onderverdeling van een formatie.
■ Voorbeeld: Rupel Groep bevat Boom Formatie (met leden Terhagen
en Putte), Bilzen Formatie, Eigenbilzen Formatie.
○ Chronostratigrafische eenheden (gesteentepakketten die tijdens een
specifiek tijdinterval zijn afgezet):
Chronostratigrafie = bepaling van relatieve tijdsrelaties en ouderdommen
van gesteente-eenheden.
Systemen (bijv. Cambrium, Perm).
■ Series.
■ Etages.
■ (Vergelijk met geochronologische eenheden: tijdvakken, tijdperken,
tijdseenheden).
● De belangrijkste moeder-/dochterisotoop combinaties (vet gedrukt), enkele
waarvoor ze gebruikt kunnen worden. voorbeelden van mineralen waarin ze
voorkomen en bij benadering het tijdskader:
Moederisotoop Dochterisotoop Halfwaardetijd Geschikt voor mineralen / Tijdskader
gesteenten
⁸⁷Rb ⁸⁷Sr ~46 miljard jaar Mica's, veldspaat Oud (>100 miljo
(magmatisch, metamorf) jaar)
²³⁸U ²⁰⁶Pb ~4,5 miljard jaar Zirkoon (magmatisch, Zeer oud (tot
metamorf) ouderdom Aarde
⁴⁰K ⁴⁰Ar ~1,3 miljard jaar Mica's, veldspaat Oud (miljoenen
(magmatisch, metamorf) jaren)
¹⁴C ¹⁴N 5730 jaar Organisch materiaal (hout, Jong (<60.000 ja
beenderen, schelpen)
● De geologische tijdschaal op niveau van eons, era's en periodes met
numerieke ouderdommen voor de periodes vanaf het Cambrium (eventueel
via het 'ezelsbruggetje van stappen van 50 m.j.'):
○ OP EXTRA BLAADJE
Topics
● De verschillende basisprincipes van stratigrafie (uniformitarianisme, principes
van superpositie en oorspronkelijke horizontale positie van lagen,
hoekdiscordanties, etc.
, ○ Uniformitarianisme (Hutton, Lyell): “Het heden is de sleutel tot het verleden”.
Moderne processen verklaren geologische geschiedenis. Omvat ook
catastrofale gebeurtenissen (inslagen, tsunami's).
○ Principe van superpositie: Jongere lagen liggen boven oudere lagen (tenzij
tektoniek omkeert).
○ Principe van oorspronkelijke horizontaliteit: Sedimenten worden
horizontaal afgezet (met uitzonderingen zoals duinen, alluviale waaiers)
○ Principe van oorspronkelijke continuïteit: Lagen lopen door tot ze
uitwiggen of geërodeerd worden.
○ Wet van doorsnijdingsrelaties: Een intrusie of breuk is jonger dan het
gesteente dat hij doorsnijdt.
○ Hoekdiscordantie: Scheefstelling/plooiing → erosie → nieuwe
sedimentatie (voorbeeld: Siccar Point, Schotland).
○ Disconformiteit: Ogenschijnlijk parallelle lagen met groot tijdshiaat ertussen.
○ Hiaten: Tijdsperiodes niet vertegenwoordigd in gesteentearchief door erosie
of niet-sedimentatie.
● Het verschil tussen lithostratigrafie, chronostratigrafie en geochronologie:
○ Lithostratigrafie: Indeelt gesteentelagen op basis van eigenschappen van
het gesteente.
○ Chronostratigrafie: Indeelt gesteentelagen op basis van relatieve ouderdom.
○ Geochronologie: Bepaalt absolute leeftijden in jaren (bijv. radiometrische
datering).
● Opstellen van een relatieve stratigrafie op basis van de geometrische
(veld)relaties van lagen:
De relatieve tijdstratigrafie kon al opgesteld worden voor al de stratigrafische
eenheden in een numeriek tijdskader geplaatst werden en dit aan de hand van de
geologische fenomenen die op de lagen inwerkte. De opeenvolging werd dus
gebaseerd op de sedimentatiegeschiedenis, deformantiefenomenen, erosie en
magmatische processen. De basisprincipes waarop deze relatieve tijdstratigrafie
gebaseerd zijn, zijn:
○ Uniformitarinisme
○ Het principe van de oorspronkelijke horizontaliteit
○ De superpositiewet
○ Het principe van oorspronkelijke continuïteit van lagen
○ De wet van doorsnijdingsrelaties
○ Insluitsels in lagen
○ Onderbreking van continue sedimentatie
● De (r)evolutie van relatieve naar numerieke ouderdomsbepalingen en de
impact op de biostratigrafie en de Geologic Time Scale:
○ In de eerste helft van de 19e eeuw bestond vooral een relatieve tijdschaal
(chronostratigrafie), gebaseerd op gesteentetypes en herkenbare
Feitenkennis
● De basiseenheden van litho- en chronostratigrafie:
○ Lithostratigrafische (alle fysische eigenschappen van een gesteente-
eenheid: materiaal, kleur, dikte lagen, korrelgrootte, etc.) eenheden
(gebaseerd op gesteentekarakteristieken):
■ Groep: meerdere formaties.
■ Formatie: kleinste karteerbare eenheid (bijv. >10 m dik op schaal
1:25.000).
■ Lid (member): onderverdeling van een formatie.
■ Voorbeeld: Rupel Groep bevat Boom Formatie (met leden Terhagen
en Putte), Bilzen Formatie, Eigenbilzen Formatie.
○ Chronostratigrafische eenheden (gesteentepakketten die tijdens een
specifiek tijdinterval zijn afgezet):
Chronostratigrafie = bepaling van relatieve tijdsrelaties en ouderdommen
van gesteente-eenheden.
Systemen (bijv. Cambrium, Perm).
■ Series.
■ Etages.
■ (Vergelijk met geochronologische eenheden: tijdvakken, tijdperken,
tijdseenheden).
● De belangrijkste moeder-/dochterisotoop combinaties (vet gedrukt), enkele
waarvoor ze gebruikt kunnen worden. voorbeelden van mineralen waarin ze
voorkomen en bij benadering het tijdskader:
Moederisotoop Dochterisotoop Halfwaardetijd Geschikt voor mineralen / Tijdskader
gesteenten
⁸⁷Rb ⁸⁷Sr ~46 miljard jaar Mica's, veldspaat Oud (>100 miljo
(magmatisch, metamorf) jaar)
²³⁸U ²⁰⁶Pb ~4,5 miljard jaar Zirkoon (magmatisch, Zeer oud (tot
metamorf) ouderdom Aarde
⁴⁰K ⁴⁰Ar ~1,3 miljard jaar Mica's, veldspaat Oud (miljoenen
(magmatisch, metamorf) jaren)
¹⁴C ¹⁴N 5730 jaar Organisch materiaal (hout, Jong (<60.000 ja
beenderen, schelpen)
● De geologische tijdschaal op niveau van eons, era's en periodes met
numerieke ouderdommen voor de periodes vanaf het Cambrium (eventueel
via het 'ezelsbruggetje van stappen van 50 m.j.'):
○ OP EXTRA BLAADJE
Topics
● De verschillende basisprincipes van stratigrafie (uniformitarianisme, principes
van superpositie en oorspronkelijke horizontale positie van lagen,
hoekdiscordanties, etc.
, ○ Uniformitarianisme (Hutton, Lyell): “Het heden is de sleutel tot het verleden”.
Moderne processen verklaren geologische geschiedenis. Omvat ook
catastrofale gebeurtenissen (inslagen, tsunami's).
○ Principe van superpositie: Jongere lagen liggen boven oudere lagen (tenzij
tektoniek omkeert).
○ Principe van oorspronkelijke horizontaliteit: Sedimenten worden
horizontaal afgezet (met uitzonderingen zoals duinen, alluviale waaiers)
○ Principe van oorspronkelijke continuïteit: Lagen lopen door tot ze
uitwiggen of geërodeerd worden.
○ Wet van doorsnijdingsrelaties: Een intrusie of breuk is jonger dan het
gesteente dat hij doorsnijdt.
○ Hoekdiscordantie: Scheefstelling/plooiing → erosie → nieuwe
sedimentatie (voorbeeld: Siccar Point, Schotland).
○ Disconformiteit: Ogenschijnlijk parallelle lagen met groot tijdshiaat ertussen.
○ Hiaten: Tijdsperiodes niet vertegenwoordigd in gesteentearchief door erosie
of niet-sedimentatie.
● Het verschil tussen lithostratigrafie, chronostratigrafie en geochronologie:
○ Lithostratigrafie: Indeelt gesteentelagen op basis van eigenschappen van
het gesteente.
○ Chronostratigrafie: Indeelt gesteentelagen op basis van relatieve ouderdom.
○ Geochronologie: Bepaalt absolute leeftijden in jaren (bijv. radiometrische
datering).
● Opstellen van een relatieve stratigrafie op basis van de geometrische
(veld)relaties van lagen:
De relatieve tijdstratigrafie kon al opgesteld worden voor al de stratigrafische
eenheden in een numeriek tijdskader geplaatst werden en dit aan de hand van de
geologische fenomenen die op de lagen inwerkte. De opeenvolging werd dus
gebaseerd op de sedimentatiegeschiedenis, deformantiefenomenen, erosie en
magmatische processen. De basisprincipes waarop deze relatieve tijdstratigrafie
gebaseerd zijn, zijn:
○ Uniformitarinisme
○ Het principe van de oorspronkelijke horizontaliteit
○ De superpositiewet
○ Het principe van oorspronkelijke continuïteit van lagen
○ De wet van doorsnijdingsrelaties
○ Insluitsels in lagen
○ Onderbreking van continue sedimentatie
● De (r)evolutie van relatieve naar numerieke ouderdomsbepalingen en de
impact op de biostratigrafie en de Geologic Time Scale:
○ In de eerste helft van de 19e eeuw bestond vooral een relatieve tijdschaal
(chronostratigrafie), gebaseerd op gesteentetypes en herkenbare
