H4: Mineralen
Feitenkennis
● Algemene Kenmerken en Eigenschappen van Mineralen:
○ Definitie: Een mineraal is een natuurlijk gevormde, vaste stof met:
■ Een geordend atoomrooster (kristallijne structuur).
■ Een vaste chemische samenstelling of een samenstelling die varieert
tussen bepaalde eindleden (vaste oplossing).
○ Kristalvorm:
■ Euhedrale kristallen: Perfecte, herkenbare uiterlijke vorm (bij
voldoende groeiruimte, bv. in geodes).
■ Anhedrale kristallen: Geen herkenbare uiterlijke vorm (bij beperkte
groeiruimte, bv. in graniet).
■ Habitus: Het type uitwendige kristalvorm, een reflectie van het interne
atoomrooster.
○ Vaststelling structuur: X-stralen diffractometrie (XRD) wordt gebruikt om
de kristalstructuur vast te stellen.
○ Uitzonderingen:
■ Mineraloïden: Vaste, amorfe (niet-kristallijne) stoffen zoals obsidiaan,
opaal, amber en limoniet.
■ Organische mineraloïden: Bijv. amber (versteende hars) en de
inkolingsreeks (veen -> turf -> bruinkool -> steenkool -> antraciet ->
grafiet/diamant).
○ Synthetische mineralen: Bijv. synthetische korund (saffier, robijn) en
diamant, mineralogisch identiek aan natuurlijke varianten.
● Indeling van Mineralen in Groepen en hun Eigenschappen:
De praktische indeling is gebaseerd op de anion-groep.
○ A. Niet-Silicaten:
■ Elementen en Legeringen:
● Gedegen metalen: Goud (Au), Zilver (Ag), Koper (Cu), Platina
(Pt).
● Halfmetalen: Arseen (As) - toxisch!
● Lichte elementen: Diamant en Grafiet (beide C). Diamant heeft
een hogere dichtheid en hardheid door dichtere atoompakking.
■ Sulfiden:
● Algemeen: Meestal metaalertsen. Gereduceerde verbindingen
die kunnen oxideren in aanwezigheid van O
● Belangrijke mineralen:
○ Pyriet (FeS₂): Meest voorkomende sulfide.
○ Galeniet (PbS): Looderts.
○ Sfaleriet ((Zn,Fe)S): Zinkerts.
○ Chalcopyriet (CuFeS₂) & Borniet (Cu₅FeS₄):
Koperertsen.
○ Cinnaber i(HgS): Kwikerts.
, ■ Oxiden en Hydroxiden:
● IJzer (Fe):
○ Hematiet (Fe₂O₃)
○ Magnetiet (Fe₃O₄) - sterk magnetisch.
○ Goethiet (FeOOH)
○ Limoniet (FeOOH + Fe₂O₃) (mineraloïde)
● Aluminium (Al):
○ Bauxiet: Verweringsbodem, belangrijk aluminiumerts
(bevat gibbsiet Al(OH)₃, AlOOH, nooit korund Al₂O₃).
○ Korund (Al₂O₃): Slijpmateriaal (h=9). Sporen van Ti ->
saffier; sporen van Cr -> robijn.
● Andere belangrijke oxiden:
○ Cassiteriet (SnO₂): Tinerts.
○ Coltan ((Fe,Mn)(Nb,Ta)₂O₆): "Conflictmineraal".
● Haliden (Zouten):
○ Belangrijke mineralen:
■ Haliet (NaCl)
■ Fluoriet (CaF₂); smeltpuntverlagende eigensch.
○ Vorming: Veelal door indamping (bijv. Zechstein-zee in
het Perm). Zoutdiapieren zijn belangrijk voor o.a.
gasopslag.
● Carbonaten:
○ Algemeen: Reageren met HCl (bruistest).
○ Belangrijke mineralen:
■ Calciet (CaCO₃): Hoofdbestanddeel van
kalksteen en marmer.
■ Aragoniet (CaCO₃): Polymorf van calciet,
metastabiel aan het aardoppervlak.
■ Dolomiet (CaMg(CO₃)₂)
■ Sideriet (FeCO₃)
■ Malachiet & Azuriet : Koperertsen.
● Sulfaten:
○ Algemeen: Gevormd in indampingsbekkens.
○ Belangrijke mineralen:
■ Gips (CaSO₄·2H₂O): Vormt de grootste
kristallen ter wereld. Seleniet; grotere
doorschijnende kristallen.
■ Anhydriet (CaSO₄)
■ Bariet (BaSO₄)
○ Secundaire vorming: Door oxidatie van pyriet ->
zwavelzuur -> oplossing van kalk -> neerslag van gips
(oorzaak van zure-regen-schade).
● Fosfaten:
○ Belangrijk mineraal: Apatiet, vooral Fluoroapatiet.
Belangrijk voor kunstmest. Grootste reserves in
Marokko.
Feitenkennis
● Algemene Kenmerken en Eigenschappen van Mineralen:
○ Definitie: Een mineraal is een natuurlijk gevormde, vaste stof met:
■ Een geordend atoomrooster (kristallijne structuur).
■ Een vaste chemische samenstelling of een samenstelling die varieert
tussen bepaalde eindleden (vaste oplossing).
○ Kristalvorm:
■ Euhedrale kristallen: Perfecte, herkenbare uiterlijke vorm (bij
voldoende groeiruimte, bv. in geodes).
■ Anhedrale kristallen: Geen herkenbare uiterlijke vorm (bij beperkte
groeiruimte, bv. in graniet).
■ Habitus: Het type uitwendige kristalvorm, een reflectie van het interne
atoomrooster.
○ Vaststelling structuur: X-stralen diffractometrie (XRD) wordt gebruikt om
de kristalstructuur vast te stellen.
○ Uitzonderingen:
■ Mineraloïden: Vaste, amorfe (niet-kristallijne) stoffen zoals obsidiaan,
opaal, amber en limoniet.
■ Organische mineraloïden: Bijv. amber (versteende hars) en de
inkolingsreeks (veen -> turf -> bruinkool -> steenkool -> antraciet ->
grafiet/diamant).
○ Synthetische mineralen: Bijv. synthetische korund (saffier, robijn) en
diamant, mineralogisch identiek aan natuurlijke varianten.
● Indeling van Mineralen in Groepen en hun Eigenschappen:
De praktische indeling is gebaseerd op de anion-groep.
○ A. Niet-Silicaten:
■ Elementen en Legeringen:
● Gedegen metalen: Goud (Au), Zilver (Ag), Koper (Cu), Platina
(Pt).
● Halfmetalen: Arseen (As) - toxisch!
● Lichte elementen: Diamant en Grafiet (beide C). Diamant heeft
een hogere dichtheid en hardheid door dichtere atoompakking.
■ Sulfiden:
● Algemeen: Meestal metaalertsen. Gereduceerde verbindingen
die kunnen oxideren in aanwezigheid van O
● Belangrijke mineralen:
○ Pyriet (FeS₂): Meest voorkomende sulfide.
○ Galeniet (PbS): Looderts.
○ Sfaleriet ((Zn,Fe)S): Zinkerts.
○ Chalcopyriet (CuFeS₂) & Borniet (Cu₅FeS₄):
Koperertsen.
○ Cinnaber i(HgS): Kwikerts.
, ■ Oxiden en Hydroxiden:
● IJzer (Fe):
○ Hematiet (Fe₂O₃)
○ Magnetiet (Fe₃O₄) - sterk magnetisch.
○ Goethiet (FeOOH)
○ Limoniet (FeOOH + Fe₂O₃) (mineraloïde)
● Aluminium (Al):
○ Bauxiet: Verweringsbodem, belangrijk aluminiumerts
(bevat gibbsiet Al(OH)₃, AlOOH, nooit korund Al₂O₃).
○ Korund (Al₂O₃): Slijpmateriaal (h=9). Sporen van Ti ->
saffier; sporen van Cr -> robijn.
● Andere belangrijke oxiden:
○ Cassiteriet (SnO₂): Tinerts.
○ Coltan ((Fe,Mn)(Nb,Ta)₂O₆): "Conflictmineraal".
● Haliden (Zouten):
○ Belangrijke mineralen:
■ Haliet (NaCl)
■ Fluoriet (CaF₂); smeltpuntverlagende eigensch.
○ Vorming: Veelal door indamping (bijv. Zechstein-zee in
het Perm). Zoutdiapieren zijn belangrijk voor o.a.
gasopslag.
● Carbonaten:
○ Algemeen: Reageren met HCl (bruistest).
○ Belangrijke mineralen:
■ Calciet (CaCO₃): Hoofdbestanddeel van
kalksteen en marmer.
■ Aragoniet (CaCO₃): Polymorf van calciet,
metastabiel aan het aardoppervlak.
■ Dolomiet (CaMg(CO₃)₂)
■ Sideriet (FeCO₃)
■ Malachiet & Azuriet : Koperertsen.
● Sulfaten:
○ Algemeen: Gevormd in indampingsbekkens.
○ Belangrijke mineralen:
■ Gips (CaSO₄·2H₂O): Vormt de grootste
kristallen ter wereld. Seleniet; grotere
doorschijnende kristallen.
■ Anhydriet (CaSO₄)
■ Bariet (BaSO₄)
○ Secundaire vorming: Door oxidatie van pyriet ->
zwavelzuur -> oplossing van kalk -> neerslag van gips
(oorzaak van zure-regen-schade).
● Fosfaten:
○ Belangrijk mineraal: Apatiet, vooral Fluoroapatiet.
Belangrijk voor kunstmest. Grootste reserves in
Marokko.
