Volledige samenvatting Biologie van de mens 1 H1-H5 | 1e jaar BLT UCLL |

BIOLOGIE VAN DE MENS 1 – theorie

H1: INLEIDING
1.1 Weefselcoupe
 Weefselpreparaten = weefselcoupes
- Vriescoupes - Paraffinecoupes
1. OK 1. Staalname (arts, chirurg, autopsie)
2. Orgaanweefsel bevriezen (N2) 2. Fixatie (formaline stopt het metabolisme
van de cellen)
3. Orgaanweefsel snijden (-20°C) 3. Insluiten in een weefselcassette
4. Weefselpreparaat kleuren 4. Inbedden in paraffine (–> lichaamsvocht
stolt)
5. Weefselpreparaat analyseren 5. Uitbedden in paraffineblokje
6. Terugkoppeling OK 6. Snijden met microtome en op glaasje laten
vastdrogen (licht)
7. Cellen en structuren kleuren met H&E-kleuring
8. Microscopie of digitaal inscannen en bekijken

1.2 H&E-kleuring
 H = Hematoxyline
- Paarse basische kleurstof
- Bindt aan (negatief geladen) zure = basofiele componenten
- Kleurt vooral de kern (DNA), maar ook delen van het cytoplasma (RNA)

 E = Erythrosine/eosine
- Rode zure kleurstof
- Bindt aan (positief geladen) basische = eosinofiele componenten
- Kleurt vooral cytoplasmatische componenten (mitochondriën, cytoskelet, eiwitten)

1.3 Valkuilen bij microscopie
 3D weefsel –> 2D beeld
 Buisvormige structuren:




1. Normale dwarse doorsnede
2. Schuine dwarse doorsnede: cirkel –> ovaal
3. Doorsnede doorheen de wand: geen lumen
4. Lijkt een dwarse doorsnede, maar is het niet
5. Lijkt andere, maar is dezelfde buis
6. Overlangse = longitudinale doorsnede
7. Overlangse doorsnede doorheen de wand




 Artefacten (fout in proces van weefselpreparaten –> beeld komt niet overeen met werkelijke structuur)
- Fixatie-artefact: te lange/korte fixatie –> slechte kleuring –> krimping/uitzetting
- Snij-artefact: weefsel scheurt –> ruimte tussen –> vreemde kleur, slecht zicht
- Kleur-artefact: naarslag van kleurstof (donkere vlek), luchtbel, uitdroging (slecht dekglaasje)




1

,H2: EPITHEELWEEFSEL
2.1 Dekepitheel
2.1.1 Opbouw van dekepitheel *Intercellulair: verbinding tussen 2 of meer
 Dekepitheelcellen: dicht tegen elkaar cellen
- 1 of meer lagen Extracellulaire ruimte: ruimte tussen cellen
- Verbonden door types intercellulaire* verbindingen Intracellulair: binnen de cel
- Avasculair en aneuraal: geen ruimte tussen cellen, geen bloedvaten en zenuwen

2.1.2 Voorkomen van dekepitheel
 Huid van lichaam
 Binnenzijde mondholte en tong
 Spijsverteringskanaal van mondholte t.e.m. anus
 Luchtwegen van mond- en neusholte t.e.m. longsblaasjes
 Bloedvatwand en lymfevatwand tegen lumen
 Alle buissystemen van secretie-organen (urineleider, zaadleider, speekselbuizen, spijsverteringsbuis van
alvleesklier, galwegen)

2.1.3 Functies van dekepitheel
 Beschermingsfunctie (voorkomt beschadiging van onderliggend weefsel)
- Tegen schadelijke chemische stoffen
 Slijmnapcellen van de maag (maagzuur geneutraliseerd door basisch slijm)
 Paraplucellen van de urineblaas (rekken uit bij uitzetting van de blaas zodat alles steeds bedekt is)
- Tegen fysieke schade
 Hoornlaag van de huid (keratinelaag, beschermd onderliggende cellen tegen water, bacteriën, …)
 Slijmbekercellen van de dunne darm (produceren slijm zodat voedselbrok makkelijk kan bewegen
zonder dat microvilli kapot gaan)

 Uitwisselingsfunctie (naar onderliggend weefsel)
- Opname van voedingsstoffen
 Enterocyten van dunne darm met microvilli (oppervlaktevergroting –> efficiëntere opname)
- Resorptie van vocht
 Stereocilia van de bijbal (extra lange microvillie die vocht resorberen –> verhoging concentratie
spermatozoa)
- Uitwisseling van ionen
 Epitheel van gestreepte speekselafvoerbuisjes (nemen Na+ en Cl- uit lumen en secreteren K+ en
HCO3-, maken speeksel hypotoon)
- Trascytose (endocytose + exocytose)
 Enterocyten (M-cellen) in spijsverteringsstelsel (sluizen immuuncellen doorheen het epitheel van en
naar het lumen)

 Kinetische functie (aanmaak en beweging van slijmlaag)
- Transportbandfunctie
 Epitheel met trilharen (trilhaarcel) en slijm secreterende cellen (slijmbekercel) in grote luchtwegen
en eileider (trilhaarcellen maken slaande beweging waardoor slijm met partikels naar boven
beweegt)

 Sensorische functie (mechanoreceptoren)
- Stereocilia van het binnenoor
- Merkelcellen van de huid
 Merkelcellen (reageren op landurige druk en lichte aanraking, geven info over textuur eb druk door
aan de hersenen)

2.1.4 Oorsprong van dekepitheel
 Embryologie




2

,  Endoderm = binnenste kiemblad
- Alles tussen mond en anus (ademhalingsstelsel en spijsverteringsstelsel)

 Mesoderm = middelste kiemblad
- Bloed, bloedvaten (endotheel), alle bindweefsel en spierweefsel en
lichaamsholten (hart, buik (mesotheel), urogenitaalstelsel)

 Ectoderm = buitenste kiemblad
- Epidermis van huid, haar, nagels, tanden, uiterlijke geslachtsdelen, zenuwweefsel en zintuigen

2.1.5 Opbouw van dekepitheelcellen
 Celmembraan:
- Basale zijde
 Basale membraan: dun laagje onder epitheelcellen, lamina basalis + lamina
reticularis, verbonden aan onderliggend bindweefsel (mechanische barrière),
ondersteuning
 Hemidesmosoom: structuren waarmee basale epitheelcellen vastzitten aan
BM, kunnen macromolecule verhinderen, kunnen groeifactoren binden
(celdeling en rijping)
- (baso-)Laterale zijde – intercellulaire verbindingen
 Thight junction (= occludens verbinding, zonula occludens): afsluiten
intercellulaire ruimte
 Adherens junction (adherens verbinding): zonule adherens (actinefilamenten)
= bandvormig en macula adherens (= desmosoom, keratinefilamenten) =
puntvormig –> ertussen zit Cadherine
 Gap junction (= nexus verbinding): uitwisseling stoffen tussen cellen
- Apicale zijde – celoppervlaktespecialisatie
 Opname: microvilli, stereocilia
 Secretie: slijmnapcel, slijmbekercel (kliercellen in het epitheel –> lumen)
 Transport: trilharen + slijmbekercellen

 Kern en polariteit van de cel
- Kern in het midden: geen secretie, geen celoppervlaktespecialisaties = niet-gepolariseerde cel
- Basale kern: cel maakt product en secreteert (kern ligt niet in de weg) = gepolariseerde cel
(slijmnapcellen van de maag)

 Cytoplasma
- Normaal cytoplasma (zonder productie secreet of zonder transcytose)
- Cytoplasma van secreterende cel
- Cytoplasma van cel die ionentransport of transcytose toelaat

2.1.6 Vernieuwing van dekepitheel
 Eélagige epithelen: sneller in vernieuwing
- Maag en darm: 2-5 dagen
- Luchtwegen: 10 weken

 Meerlagige epithelen: basale kiemlaag maakt dochtercellen en duwt die naar boven, deze sterven in de
bovenste laag af
- Huid: 5 weken

2.1.7 Classificatie van dekepitheel
 Eénlagig dekepitheel:
- Eénlagig plaveiselvormig dekepitheel
 Endotheel van bloedvat, lus van Henle in de nier, Alveoli van de longen (= longsblaasjes)
 Water- en gasdoorlaatbaar, gefenestreerd, osmose of diffusie mogelijk (afhankelijk van vlies), bij
snelle stroom geen uitwisseling mogelijk
- Eénlagig kubisch epitheel
 Schakelstukken van klieren, Proximale en distale tubulus van de nieren, Terminale bronchioli in de
longen, Schildklier
 Ionen-transportfunctie, produceren niks, stoffen uitgewisseld
- Eénlagig cilindrisch epitheel

3

,  Epitheel van de maag met slijmnapcellen, van de dunne darm met enterocyten en slijmbekercellen,
van de eileider met trilhaarcellen en secretoire cellen
 Bevat cellen die ook product maken en secreteren, omliggende structuren ook cilindrisch
- Pseudomeerlagig of meerrijig dekepitheel
 Epitheel van de trachea met cilindrische trilhaarcellen en slijmbekercellen, van de bronchus met
cilindrische trilhaarcellen en slijmbekercellen
 Transportbandfuntie, kernen op verschillende hoogtes, cellen rond as gedraaid –> meerlagig
uiterlijk

 Meerlagig dekepitheel
- Meerlagig plaveiselvormig dekepitheel
 Niet verhoornd meerlagig plaveiselvormig dekepitheel
 Epitheel van de slokdarm, mond, vagina, anaal kanaal
 Op plaatsen dicht tegen buitenzijde van het lichaam, sterk en stevig, niet alle lagen
plaveiselvormig
 Verhoornd meerlagig plaveiselvormig dekepitheel
 Epitheel van de huid
 Behaard of niet behaard, afgestorven cellen met keratine (bescherming)
1. Stratum germinativum (= stratum basale, kiemcellaag): 1 rij kubische stamcellen
2. Stratum spinosum (= stekelcellaag): meer rijen veelhoekig, keratinocyten (maken keratine)
3. Stratum granulosum (= korrelcellaag): 1 of meer rijen plaveiselvormig, keratohyaliene
korrels met pro-filggrine (komt vrij bij sterven –> filaggrine bind aan keratine)
4. Stratum lucidum: laag paveiselvormige cellen die afsterven, keratine blijft over en bind aan
filaggrine
5. Stratum corneum (= hoornlaag): dode laag met keratine, bescherming
- Meerlagig kubisch epitheel
 Afvoerbuis van de zweetklieren in de huid
 2-lagig, donker (weinig cytoplasma)
- Meerlagig cilindrisch epitheel
 Grote afvoerbuis van de oorspeekselklier, bindvlies oog, urethra, grotere klierbuizen
 2-lagig, apicale laag is cilindrisch, basale laag is kubisch
- Overgangsepitheel of urotheel
 Urotheel van de blaas
1. Basale kiemcellaag: kubisch, donker, vormt dochtercellen
2. Intermediaire laag: meer lagen, hoekig
3. Paraplucellaag: soms meerdere kernen, convex of plaveiselvormig, rekken uit bij volle blaas

2.2 Klierepitheel
2.2.1 Vorming van klierepitheel
 Klierepitheel ontstaat uit dekepitheel
- Connectie met origineel lumen blijft bewaard –> secreet in lumen = exocriene klier
- Verbinding doorbroken –> secreet in bloedvaten = endocriene klier

2.2.2 Classificatie van klierepitheel
 Eéncellig klierepitheel
- Merocriene muceuze klieren (dunne darm en trachea)
 Geïsoleerd tussen dekepitheelcellen, meesten slijmsecreterend (zie eerder)
 Club-cells: in terminale brochioli, produceren eiwitten
 Alle niet neuro-endocriene ééncellige kliercellen
- DNES = Diffuus Neuro-Endocrien Systeem (G-cel in de maag)
 Verschillende soorten in lichaam, geïsoleerd tussen dekepitheelcellen of klierepitheelcellen
(spijsverteringsstelsel), secretie langs basale zijde naar bloedvat (endocrien), kern apicaal
 Zymogeencellen die pepsinogeen produceren en pariëtale cellen die zure HCl produceren (door
gastrine)
 Secreet via bloed naar andere cellen (signaalfunctie), kan na neuronale impuls afgeremd worden
 Paracriene DNES-cel: secreet invloed op cellen in de buurt (niet via bloedbaan)
 Autocriene DNES-cel: stimuleert of inhibeert eigen cel
 Neurocriene DNES-cel: secreet invloed op zenuwstelsel
 ‘chromaffiene cellen’ want aangekleurd met chroom
 ‘argentafiele cellen’ want soms aangekleurd met zilver


4