MIGRATIERECHT
Prof Vanheule Dirk
2025 – 2026
1
,INHOUDSOPGAVE
Inleiding ______________________________________________________________________________ 3
Deel I. Bronnen van en bevoegdheden ______________________________________________________ 4
I. Internationaal recht _________________________________________________________________________ 4
II.Europees Unierecht _________________________________________________________________________ 9
III.Belgisch recht ____________________________________________________________________________ 15
Deel II. Verblijf: Vreemdelingenwet van 15 december 1980 ____________________________________ 18
1. Structuur en algemene bepalingen van de Vreemdelingenwet _____________________________________ 18
2. Toegang tot het grondgebied en kort verblijf ___________________________________________________ 22
3. Burgers van de Unie en hun familieleden ______________________________________________________ 33
4. Verblijf van meer dan drie maanden voor derdelanders __________________________________________ 47
§1 Algemene regeling: machtiging tot verblijf______________________________________________________________ 48
§2 Ziekte ___________________________________________________________________________________________ 50
§3 Gezinshereniging __________________________________________________________________________________ 52
§4 Andere categorieën toegelaten tot verblijf _____________________________________________________________ 59
§5 Tewerkstelling ____________________________________________________________________________________ 59
§6 Kennismigratie ____________________________________________________________________________________ 73
§7 Slachtoffers van mensenhandel ______________________________________________________________________ 77
§8 Minderjarigen ____________________________________________________________________________________ 79
§9 Staatlozen _______________________________________________________________________________________ 79
§10 Internationale bescherming ________________________________________________________________________ 81
5. Vestiging en langdurig ingezetenestatus voor derdelanders ______________________________________ 102
6. Terugkeer, verwijdering en detentie _________________________________________________________ 104
7. Procedures en rechtsmiddelen ______________________________________________________________ 108
8. Strafbepalingen __________________________________________________________________________ 112
2
, § Migratie- en migrantenrecht
§ migratierecht: rechtsregels die het verblijfsrechtelijk statuut van een niet-Belg in België beheersen
§ migrantenrecht: het geheel van rechtsregels zoals die toepassing vinden op niet-Belgen
§ komen aan bod:
§ regelgevend kader
§ verblijfsrecht
§ toegang tot de arbeidsmarkt
§ Onderwijs door combinatie van
§ hoorcolleges
§ actua (aan de aanvang van elke les: wat verscheen er in de media over migratierecht?)
§ cases (persoonlijk voor te bereiden, geen schriftelijke opdracht)
§ Cursusmateriaal
§ VANHEULE, D., DESMET, E. en BOUCKAERT, S. (eds.), Wetgevingsbundel Migratierecht, Herentals,
KnopsPublishing, 2025
§ mag op het schriftelijke examengedeelte worden gebruikt, geen beschreven post-its, geen annotaties,
enkel markeren van volledige woorden
§ te bestellen via Universitas cursusdienst
§ slides (BB)
§ Examen
§ gesloten boek; enkel gebruik van niet-geannoteerd wetboek
§ drie vragen:
§ kennisvraag: begrip of leerstuk uitleggen
§ beoordelingsvraag: opgegeven stelling beoordelen
§ casus: casus oplossen
§ om te slagen: elk van de vragen minstens op voldoende wijze beantwoorden
§ schriftelijk examen = schriftelijk geeft doorslag
§ mondelinge toelichting: op basis van actieve kennis van de leerstof (geen wetboek)
§ bijkomende toelichting geven bij vragen over geschreven antwoorden en/of
§ mondelinge bijvragen beantwoorden
INLEIDING
Begrippen
§ veelheid aan begrippen
§ “vreemdeling” vs Belgen
• artikel 191 Gw.
• art. 1 Vw: “al wie het bewijs niet levert dat hij de Belgische nationaliteit bezit”
§ migranten – immigranten – emigranten
§ vrijwillige migratie - gedwongen migratie
§ transitmigranten - transmigranten - circulaire migranten
§ allochtonen (αλλος=anders, vreemd; χθονος=grond, land), nieuwe Belgen, personen met een
migratieachtergrond, personen met buitenlandse herkomst, etnisch- culturele minderheden, oudkomers –
nieuwkomers
§ unieburgers – derdelanders of derdelandsonderdanen (DLOs)
§ push & pull-factoren
3
, § factoren die migratiebewegingen beïnvloeden in land van herkomst (push) of in bestemmingsland (pull)
Inwoners in BE
§ cijfermateriaal
§ beschikbaar via
• Statbel
• EMN Belgium
• Myria (Federaal Migratiecentrum)
• Vlaamse Overheid (Lokale Inburgerings- en Integratiemonitor)
§ cijfers geven informatie over
• stocks: aantal vreemdelingen op een bepaalde datum op het Belgisch grondgebied
• stromen: bewegingen van groepen tijdens een bepaalde periode
DEEL I. BRONNEN VAN EN BEVOEGDHEDEN
Veelgelaagdheid van het migratierecht
§ Complexe juridische vertaling
§ veelgelaagdheid van regelgeving: internationaal, Europees, nationaal, lokaal
§ versplintering van regelgeving en gevaar van discordanties
• gecompliceerd door ontwikkelingen in de rechtspraak
§ bestuurlijke praktijken die op noden moeten inspelen
I. INTERNATIONAAL RECHT
§ Geen internationaal (mensen)recht op migratie
• UVRM (1948) (juridisch niet verbindend)
• Artikel 13
1. Eenieder heeft het recht zich vrijelijk te verplaatsen en te vertoeven binnen de grenzen van
elke Staat.
2. Eenieder heeft het recht welk land ook, met inbegrip van het zijne, te verlaten en naar zijn
land terug te keren.
• Artikel 14
1. Eenieder heeft het recht om in andere landen asiel te zoeken en te genieten tegen
vervolging.
2. Op dit recht kan geen beroep worden gedaan ingeval van strafvervolgingen wegens
misdrijven van niet-politieke aard of handelingen in strijd met de doeleinden en beginselen
van de Verenigde Naties.
• Artikel 15
1. Eenieder heeft het recht op een nationaliteit.
2. Aan niemand mag willekeurig zijn nationaliteit worden ontnomen, noch het recht worden
ontzegd om van nationaliteit te veranderen.
• verdragen die gericht zijn op migratiesituaties
• verdragen die rechtstreeks of onrechtstreeks aspecten van migratie regelen
§ Verdragen die geheel of ten dele gericht zijn op migratie
§ Vluchtelingenverdrag van 28 juli 1951 + Protocol New York 1967
• zie verder hoofdstuk internationale bescherming
• hoedanigheid en rechten
4
Prof Vanheule Dirk
2025 – 2026
1
,INHOUDSOPGAVE
Inleiding ______________________________________________________________________________ 3
Deel I. Bronnen van en bevoegdheden ______________________________________________________ 4
I. Internationaal recht _________________________________________________________________________ 4
II.Europees Unierecht _________________________________________________________________________ 9
III.Belgisch recht ____________________________________________________________________________ 15
Deel II. Verblijf: Vreemdelingenwet van 15 december 1980 ____________________________________ 18
1. Structuur en algemene bepalingen van de Vreemdelingenwet _____________________________________ 18
2. Toegang tot het grondgebied en kort verblijf ___________________________________________________ 22
3. Burgers van de Unie en hun familieleden ______________________________________________________ 33
4. Verblijf van meer dan drie maanden voor derdelanders __________________________________________ 47
§1 Algemene regeling: machtiging tot verblijf______________________________________________________________ 48
§2 Ziekte ___________________________________________________________________________________________ 50
§3 Gezinshereniging __________________________________________________________________________________ 52
§4 Andere categorieën toegelaten tot verblijf _____________________________________________________________ 59
§5 Tewerkstelling ____________________________________________________________________________________ 59
§6 Kennismigratie ____________________________________________________________________________________ 73
§7 Slachtoffers van mensenhandel ______________________________________________________________________ 77
§8 Minderjarigen ____________________________________________________________________________________ 79
§9 Staatlozen _______________________________________________________________________________________ 79
§10 Internationale bescherming ________________________________________________________________________ 81
5. Vestiging en langdurig ingezetenestatus voor derdelanders ______________________________________ 102
6. Terugkeer, verwijdering en detentie _________________________________________________________ 104
7. Procedures en rechtsmiddelen ______________________________________________________________ 108
8. Strafbepalingen __________________________________________________________________________ 112
2
, § Migratie- en migrantenrecht
§ migratierecht: rechtsregels die het verblijfsrechtelijk statuut van een niet-Belg in België beheersen
§ migrantenrecht: het geheel van rechtsregels zoals die toepassing vinden op niet-Belgen
§ komen aan bod:
§ regelgevend kader
§ verblijfsrecht
§ toegang tot de arbeidsmarkt
§ Onderwijs door combinatie van
§ hoorcolleges
§ actua (aan de aanvang van elke les: wat verscheen er in de media over migratierecht?)
§ cases (persoonlijk voor te bereiden, geen schriftelijke opdracht)
§ Cursusmateriaal
§ VANHEULE, D., DESMET, E. en BOUCKAERT, S. (eds.), Wetgevingsbundel Migratierecht, Herentals,
KnopsPublishing, 2025
§ mag op het schriftelijke examengedeelte worden gebruikt, geen beschreven post-its, geen annotaties,
enkel markeren van volledige woorden
§ te bestellen via Universitas cursusdienst
§ slides (BB)
§ Examen
§ gesloten boek; enkel gebruik van niet-geannoteerd wetboek
§ drie vragen:
§ kennisvraag: begrip of leerstuk uitleggen
§ beoordelingsvraag: opgegeven stelling beoordelen
§ casus: casus oplossen
§ om te slagen: elk van de vragen minstens op voldoende wijze beantwoorden
§ schriftelijk examen = schriftelijk geeft doorslag
§ mondelinge toelichting: op basis van actieve kennis van de leerstof (geen wetboek)
§ bijkomende toelichting geven bij vragen over geschreven antwoorden en/of
§ mondelinge bijvragen beantwoorden
INLEIDING
Begrippen
§ veelheid aan begrippen
§ “vreemdeling” vs Belgen
• artikel 191 Gw.
• art. 1 Vw: “al wie het bewijs niet levert dat hij de Belgische nationaliteit bezit”
§ migranten – immigranten – emigranten
§ vrijwillige migratie - gedwongen migratie
§ transitmigranten - transmigranten - circulaire migranten
§ allochtonen (αλλος=anders, vreemd; χθονος=grond, land), nieuwe Belgen, personen met een
migratieachtergrond, personen met buitenlandse herkomst, etnisch- culturele minderheden, oudkomers –
nieuwkomers
§ unieburgers – derdelanders of derdelandsonderdanen (DLOs)
§ push & pull-factoren
3
, § factoren die migratiebewegingen beïnvloeden in land van herkomst (push) of in bestemmingsland (pull)
Inwoners in BE
§ cijfermateriaal
§ beschikbaar via
• Statbel
• EMN Belgium
• Myria (Federaal Migratiecentrum)
• Vlaamse Overheid (Lokale Inburgerings- en Integratiemonitor)
§ cijfers geven informatie over
• stocks: aantal vreemdelingen op een bepaalde datum op het Belgisch grondgebied
• stromen: bewegingen van groepen tijdens een bepaalde periode
DEEL I. BRONNEN VAN EN BEVOEGDHEDEN
Veelgelaagdheid van het migratierecht
§ Complexe juridische vertaling
§ veelgelaagdheid van regelgeving: internationaal, Europees, nationaal, lokaal
§ versplintering van regelgeving en gevaar van discordanties
• gecompliceerd door ontwikkelingen in de rechtspraak
§ bestuurlijke praktijken die op noden moeten inspelen
I. INTERNATIONAAL RECHT
§ Geen internationaal (mensen)recht op migratie
• UVRM (1948) (juridisch niet verbindend)
• Artikel 13
1. Eenieder heeft het recht zich vrijelijk te verplaatsen en te vertoeven binnen de grenzen van
elke Staat.
2. Eenieder heeft het recht welk land ook, met inbegrip van het zijne, te verlaten en naar zijn
land terug te keren.
• Artikel 14
1. Eenieder heeft het recht om in andere landen asiel te zoeken en te genieten tegen
vervolging.
2. Op dit recht kan geen beroep worden gedaan ingeval van strafvervolgingen wegens
misdrijven van niet-politieke aard of handelingen in strijd met de doeleinden en beginselen
van de Verenigde Naties.
• Artikel 15
1. Eenieder heeft het recht op een nationaliteit.
2. Aan niemand mag willekeurig zijn nationaliteit worden ontnomen, noch het recht worden
ontzegd om van nationaliteit te veranderen.
• verdragen die gericht zijn op migratiesituaties
• verdragen die rechtstreeks of onrechtstreeks aspecten van migratie regelen
§ Verdragen die geheel of ten dele gericht zijn op migratie
§ Vluchtelingenverdrag van 28 juli 1951 + Protocol New York 1967
• zie verder hoofdstuk internationale bescherming
• hoedanigheid en rechten
4
