MUSEUM FOUNDATIONS, 16TH-18TH
- LES 1
DOELEN
• VIER GROTE DINGEN:
o de historische evolutie van private collecties naar publieke musea
o hoe musea machtsstructuren, koloniale geschiedenissen en nationale
identiteiten weerspiegelen en versterken
o hoe verschillende culturen en periodes de rol en functie van musea
vormgaven
o wat de historische wortels zijn van actuele discussies over:
§ restitutie
§ dekolonisatie
§ museumethiek
• BELANGRIJK EXAMENIDEE:
o een museum is nooit zomaar een neutrale plek
o het is altijd verbonden met:
§ selectie
§ macht
§ kennisproductie
§ ideologie
§ presentatie van cultuur
“DO MUSEUMS MATTER?”: HET NATIONAAL MUSEUM VAN BRAZILIË
• Brand van het National Museum of Brazil in Rio de Janeiro in 2018.
• DIT MUSEUM WAS:
o ongeveer 200 jaar oud
o een van de belangrijkste musea van Latijns-Amerika
o een gigantisch onderzoeksarchief
o een centrum voor kennis over:
§ inheemse kunst
§ archeologie
§ precolumbiaanse culturen
• MUSEUM BEVAT:
o ongeveer 20 miljoen objecten
o de grootste collectie op dit gebied voor onderzoekers
• WAAROM IS DIT VOORBEELD ZO BELANGRIJK?
o het toont dat musea ertoe doen omdat ze:
§ kennis bewaren
§ cultureel geheugen dragen
§ onderzoeksinfrastructuur zijn
§ een verbinding vormen tussen heden en verleden
• DE BRAND TOONT OOK:
o dat erfgoed kwetsbaar is
o dat politieke keuzes rechtstreeks invloed hebben op erfgoedzorg
1
, o dat budgettaire prioriteiten laten zien wat een staat belangrijk vindt
• LESINTERPRETATIE:
o er waren plannen om het gebouw veiliger te maken
o maar middelen gingen elders naartoe
o in het transcript wordt verwezen naar prestigieuze nationale projecten zoals
de Olympische Spelen
o gevolg: gebrek aan investeringen in museale infrastructuur
• SYMBOLISCHE BETEKENIS:
o één elektrische kortsluiting kan een catastrofe veroorzaken
o erfgoedvernietiging is niet alleen materieel verlies
o het is ook:
§ verlies van kennis
§ verlies van onderzoeksmateriaal
§ verlies van cultureel geheugen
§ verlies van nationale en mondiale geschiedenis
SLIDE 3 - WAT IS DE ROL VAN EEN MUSEUM VANDAAG?
• Centrale vraag:
o wat doet een museum vandaag eigenlijk?
• Mogelijke functies:
o bewaren
o onderzoeken
o interpreteren
o tentoonstellen
o onderwijzen
o publiek laten reflecteren
o cultuur representeren
o gemeenschappen betrekken
• Boodschap van de slide:
o het museum is vandaag méér dan een opslagplaats van objecten
o het is ook:
§ publieke ruimte
§ kennisruimte
§ ervaringsruimte
§ debatruimte
§ plaats van identiteitspolitiek
• Belangrijk:
o het hedendaagse museum moet zich verhouden tot:
§ inclusie
§ toegankelijkheid
§ diversiteit
§ ethiek
§ duurzaamheid
§ dekolonisatie
2
,WAT IS EEN MUSEUM? ZOEKTOCHT NAAR EEN DEFINITIE
DE DEFINITIEVRAAG
o er bestaan honderden definities van het museum
o de definitie is niet stabiel of tijdloos
o wat een museum is, verandert doorheen de geschiedenis
• Belangrijk uitgangspunt:
o een museum is geen vanzelfsprekende categorie
o het is een historisch gegroeide en ideologisch geladen instelling
CHARLES SAUMAREZ SMITH
• Kernidee:
o musea halen objecten uit hun oorspronkelijke context van bezit en gebruik
o ze worden weggehaald uit de circulatie van private eigendom
o ze krijgen een nieuwe omgeving en dus ook een nieuwe betekenis
• Belang van dit idee:
o musealisering verandert een object fundamenteel
o een object in een museum is niet meer “hetzelfde” als in zijn oorspronkelijke
context
• Wat gebeurt er bij musealisering?
o object wordt:
§ geselecteerd
§ verplaatst
§ geïsoleerd
§ geïnterpreteerd
§ geherwaardeerd
§ gecatalogiseerd
§ esthetisch of historisch geladen
• Exameninzicht:
o musea produceren betekenis
o ze tonen objecten niet neutraal, maar geven ze een nieuwe status
LUDMILLA JORDANOVA
• Kernidee:
o de veronderstelde functie van een museum is de verwerving van kennis
o alle musea zijn ook oefeningen in classificatie
• Dit is cruciaal:
o een museum ordent de wereld
o het verdeelt objecten in categorieën
o het bepaalt wat bij elkaar hoort
o het creëert historische narratieven
• Belangrijke implicatie:
o classificatie is nooit volledig neutraal
o wie classificeert, oefent macht uit
• Examenvraag die hierbij hoort:
o wie beslist hoe objecten geordend worden?
o en welk effect heeft dat op historische verhalen?
3
, PETER VERGO
• Kernidee:
o musea bestaan om:
§ te verwerven
§ te beveiligen
§ te conserveren
§ tentoon te stellen
• Hier ligt de nadruk op de klassieke kerntaken van het museum:
o collectiebeheer
o bewaring
o presentatie
• Toont meteen dat deze definitie te beperkt is als je kijkt naar hedendaagse
verwachtingen:
o een museum is vandaag ook sociaal, ethisch en politiek actief
DE OFFICIËLE ICOM-DEFINITIES EN HUN EVOLUTIE
OFFICIËLE DEFINITIE
• ICOM = International Council of Museums
• Dit is een zeer belangrijke internationale museumorganisatie.
• Praktisch detail:
o een ICOM-kaart is erg waardevol
o die geeft vaak gratis of sterk verminderde toegang tot musea wereldwijd
• Waarom is ICOM belangrijk?
o omdat hun definities internationaal invloedrijk zijn
o veel musea formuleren hun missie en visie in relatie tot deze definities
OVERZICHTSTABEL: EVOLUTIE VAN DE ICOM-DEFINITIE
Jaar Klemtoon Belangrijkste verschuiving
1946 publieke collecties museum als verzameling/openbare collectie
1974 dienst aan de samenleving museum als non-profit instelling voor studie,
educatie en genot
2007 tastbaar én immaterieel erfgoed bredere erfgoedopvatting
2022 inclusie, toegankelijkheid, museum als ethische en sociale actor
duurzaamheid, participatie
ICOM 1946, 1974, 2007
ICOM 1946
• Museum wordt zeer breed opgevat:
o alle publieke collecties van:
§ artistiek
§ technisch
§ wetenschappelijk
§ historisch
§ archeologisch materiaal
4
- LES 1
DOELEN
• VIER GROTE DINGEN:
o de historische evolutie van private collecties naar publieke musea
o hoe musea machtsstructuren, koloniale geschiedenissen en nationale
identiteiten weerspiegelen en versterken
o hoe verschillende culturen en periodes de rol en functie van musea
vormgaven
o wat de historische wortels zijn van actuele discussies over:
§ restitutie
§ dekolonisatie
§ museumethiek
• BELANGRIJK EXAMENIDEE:
o een museum is nooit zomaar een neutrale plek
o het is altijd verbonden met:
§ selectie
§ macht
§ kennisproductie
§ ideologie
§ presentatie van cultuur
“DO MUSEUMS MATTER?”: HET NATIONAAL MUSEUM VAN BRAZILIË
• Brand van het National Museum of Brazil in Rio de Janeiro in 2018.
• DIT MUSEUM WAS:
o ongeveer 200 jaar oud
o een van de belangrijkste musea van Latijns-Amerika
o een gigantisch onderzoeksarchief
o een centrum voor kennis over:
§ inheemse kunst
§ archeologie
§ precolumbiaanse culturen
• MUSEUM BEVAT:
o ongeveer 20 miljoen objecten
o de grootste collectie op dit gebied voor onderzoekers
• WAAROM IS DIT VOORBEELD ZO BELANGRIJK?
o het toont dat musea ertoe doen omdat ze:
§ kennis bewaren
§ cultureel geheugen dragen
§ onderzoeksinfrastructuur zijn
§ een verbinding vormen tussen heden en verleden
• DE BRAND TOONT OOK:
o dat erfgoed kwetsbaar is
o dat politieke keuzes rechtstreeks invloed hebben op erfgoedzorg
1
, o dat budgettaire prioriteiten laten zien wat een staat belangrijk vindt
• LESINTERPRETATIE:
o er waren plannen om het gebouw veiliger te maken
o maar middelen gingen elders naartoe
o in het transcript wordt verwezen naar prestigieuze nationale projecten zoals
de Olympische Spelen
o gevolg: gebrek aan investeringen in museale infrastructuur
• SYMBOLISCHE BETEKENIS:
o één elektrische kortsluiting kan een catastrofe veroorzaken
o erfgoedvernietiging is niet alleen materieel verlies
o het is ook:
§ verlies van kennis
§ verlies van onderzoeksmateriaal
§ verlies van cultureel geheugen
§ verlies van nationale en mondiale geschiedenis
SLIDE 3 - WAT IS DE ROL VAN EEN MUSEUM VANDAAG?
• Centrale vraag:
o wat doet een museum vandaag eigenlijk?
• Mogelijke functies:
o bewaren
o onderzoeken
o interpreteren
o tentoonstellen
o onderwijzen
o publiek laten reflecteren
o cultuur representeren
o gemeenschappen betrekken
• Boodschap van de slide:
o het museum is vandaag méér dan een opslagplaats van objecten
o het is ook:
§ publieke ruimte
§ kennisruimte
§ ervaringsruimte
§ debatruimte
§ plaats van identiteitspolitiek
• Belangrijk:
o het hedendaagse museum moet zich verhouden tot:
§ inclusie
§ toegankelijkheid
§ diversiteit
§ ethiek
§ duurzaamheid
§ dekolonisatie
2
,WAT IS EEN MUSEUM? ZOEKTOCHT NAAR EEN DEFINITIE
DE DEFINITIEVRAAG
o er bestaan honderden definities van het museum
o de definitie is niet stabiel of tijdloos
o wat een museum is, verandert doorheen de geschiedenis
• Belangrijk uitgangspunt:
o een museum is geen vanzelfsprekende categorie
o het is een historisch gegroeide en ideologisch geladen instelling
CHARLES SAUMAREZ SMITH
• Kernidee:
o musea halen objecten uit hun oorspronkelijke context van bezit en gebruik
o ze worden weggehaald uit de circulatie van private eigendom
o ze krijgen een nieuwe omgeving en dus ook een nieuwe betekenis
• Belang van dit idee:
o musealisering verandert een object fundamenteel
o een object in een museum is niet meer “hetzelfde” als in zijn oorspronkelijke
context
• Wat gebeurt er bij musealisering?
o object wordt:
§ geselecteerd
§ verplaatst
§ geïsoleerd
§ geïnterpreteerd
§ geherwaardeerd
§ gecatalogiseerd
§ esthetisch of historisch geladen
• Exameninzicht:
o musea produceren betekenis
o ze tonen objecten niet neutraal, maar geven ze een nieuwe status
LUDMILLA JORDANOVA
• Kernidee:
o de veronderstelde functie van een museum is de verwerving van kennis
o alle musea zijn ook oefeningen in classificatie
• Dit is cruciaal:
o een museum ordent de wereld
o het verdeelt objecten in categorieën
o het bepaalt wat bij elkaar hoort
o het creëert historische narratieven
• Belangrijke implicatie:
o classificatie is nooit volledig neutraal
o wie classificeert, oefent macht uit
• Examenvraag die hierbij hoort:
o wie beslist hoe objecten geordend worden?
o en welk effect heeft dat op historische verhalen?
3
, PETER VERGO
• Kernidee:
o musea bestaan om:
§ te verwerven
§ te beveiligen
§ te conserveren
§ tentoon te stellen
• Hier ligt de nadruk op de klassieke kerntaken van het museum:
o collectiebeheer
o bewaring
o presentatie
• Toont meteen dat deze definitie te beperkt is als je kijkt naar hedendaagse
verwachtingen:
o een museum is vandaag ook sociaal, ethisch en politiek actief
DE OFFICIËLE ICOM-DEFINITIES EN HUN EVOLUTIE
OFFICIËLE DEFINITIE
• ICOM = International Council of Museums
• Dit is een zeer belangrijke internationale museumorganisatie.
• Praktisch detail:
o een ICOM-kaart is erg waardevol
o die geeft vaak gratis of sterk verminderde toegang tot musea wereldwijd
• Waarom is ICOM belangrijk?
o omdat hun definities internationaal invloedrijk zijn
o veel musea formuleren hun missie en visie in relatie tot deze definities
OVERZICHTSTABEL: EVOLUTIE VAN DE ICOM-DEFINITIE
Jaar Klemtoon Belangrijkste verschuiving
1946 publieke collecties museum als verzameling/openbare collectie
1974 dienst aan de samenleving museum als non-profit instelling voor studie,
educatie en genot
2007 tastbaar én immaterieel erfgoed bredere erfgoedopvatting
2022 inclusie, toegankelijkheid, museum als ethische en sociale actor
duurzaamheid, participatie
ICOM 1946, 1974, 2007
ICOM 1946
• Museum wordt zeer breed opgevat:
o alle publieke collecties van:
§ artistiek
§ technisch
§ wetenschappelijk
§ historisch
§ archeologisch materiaal
4
