Samenvatting Nederlands 3 (Odisee) – Alle Hoofdstukken

Nederlands 3

, Hoofdstuk 1 – Beginnende geletterdheid

Leerdoel

Je kan nauwkeurig omschrijven wat beginnende geletterdheid inhoudt (met inbegrip van de extra
verduidelijking).

Antwoord

Definitie

Beginnende geletterdheid is:

De vroege fase van de schriftelijke taalverwerving, vanaf de geboorte tot het moment waarop een kind de
elementaire lees- en spelhandeling onder de knie heeft.

Extra verduidelijking

1. Schriftelijke taalverwerving

Schriftelijke taal gaat niet alleen over letters en woorden, maar ook over andere manieren waarop
boodschappen schriftelijk worden weergegeven:

Vorm Kenmerk
Ondersteunen een boodschap, maar vervangen die
Afbeeldingen
niet.
Vervangen een geschreven boodschap en lijken
Pictogrammen
visueel op wat ze voorstellen.
Vervangen een boodschap, maar zijn willekeurig
Symbolen
gekozen en moeten aangeleerd worden.

2. Vanaf de geboorte

Beginnende geletterdheid start niet in de derde kleuterklas, maar vanaf de geboorte.

Kinderen komen al zeer vroeg in contact met geschreven taal, bijvoorbeeld via:

 een geboortekaartje;
 verpakkingen;
 verkeersborden;
 boeken;
 namen;
 pictogrammen;
 labels;
 volwassenen die lezen en schrijven.

Deze ervaringen vormen de basis voor later leren lezen en schrijven.

3. Tot de elementaire lees- en spelhandeling

De fase eindigt wanneer een kind:

De elementaire leeshandeling beheerst

,Het kind kan:

 letters verklanken;
 klanken samenvoegen tot een woord.

Bijvoorbeeld:

→ /p/ /oe/ /s/ → "poes"

De elementaire spelhandeling beheerst

Het kind kan:

 een gesproken woord opdelen in afzonderlijke klanken;
 elke klank omzetten in de juiste letter.

Bijvoorbeeld:

poes → /p/ /oe/ /s/ →




Beginnende geletterdheid als spontane ontdekkingstocht

Nog vóór het formele leesonderwijs ontdekken kinderen geschreven taal spontaan.

Ze:

 observeren volwassenen;
 experimenteren met lezen en schrijven;
 verwerken dit in hun spel;
 stellen vragen;
 krijgen feedback;
 bouwen geleidelijk inzicht op.

Deze ontwikkeling verloopt niet systematisch, maar via ervaringen in de dagelijkse leefwereld.

Voorbeelden van oriëntatie op geschreven taal

Kinderen:

 doen alsof ze de krant lezen;
 bladeren zelfstandig door een boek in de juiste leesrichting;
 vertonen pseudoleesgedrag;
 schrijven "alsof" in een agenda;
 vragen een volwassene iets bij hun tekening te schrijven.

Hieruit blijkt dat ze ontdekken:

 waarvoor geschreven taal dient;
 hoe boeken werken;
 dat lezen en schrijven betekenis hebben.

, Voorbeelden die voorbereiden op technisch lezen

Kinderen:

 herkennen hun naam;
 herkennen favoriete letters;
 zoeken woorden met dezelfde beginletter;
 schrijven eerste letters;
 experimenteren met letters op computer of papier.

Deze vaardigheden vormen de voorbereiding op het technisch leren lezen.

Leerdoel

Je het onderscheid kan maken tussen minimumdoelen die bijdragen tot de oriëntatie op geschreven taal, en
minimumdoelen die voorbereiden op het technisch leren lezen.

Antwoord

De cursus maakt een onderscheid tussen twee soorten minimumdoelen.

1. Oriëntatie op geschreven taal

Deze doelen helpen kinderen begrijpen wat geschreven taal is en waarvoor ze gebruikt wordt.

Minimumdoelen

 1.1.5 De betekenis van eenvoudige visuele boodschappen begrijpen.
 1.1.10 Tekstconventies begrijpen:
o leesrichting;
o onderscheid tussen tekst en beeld;
o congruentie tussen tekst en beeld.
 1.1.11 Begrijpen dat teksten verschillende doelen hebben:
o iets onthouden;
o iets doen;
o genieten.
 1.2.8 Ideeën of gebeurtenissen vastleggen via:
o tekeningen;
o krabbels;
o symbolen;
o letters;
o cijfers.
 1.2.9 De functie van geschreven taal kennen:
o informeren;
o communiceren.
 1.2.10 Ideeën aanbrengen voor een tekst vanuit ervaringen, aangeboden inhouden of creatieve
ideeën.