Samenvatting seminarie denken
Doelstellingen
• Denkfouten (als jeugdprofessional) kunnen beschrijven, herkennen en vermijden
door toepassen van kritisch denken.
• Kenmerken van een kritisch denker beschrijven.
• Denkfouten bij kinderen en jongeren herkennen.
1.Veelgemaakte denkfouten
• Assimilatie
• Accommodatie
• Self-fulfilling prophecy
• Attributietheorie
1.1 Intro: man of vrouw
• Uit een groep van 1000 mensen: 990 mannen en 10 vrouwen
• Sam
o Net afgestudeerd opleiding verpleegkunde
o Houdt van theater, speelt bij toneelgezelschap
o Houdt van shoppen
o Besteedt veel tijd aan sociale contacten
• Welke stelling is het meest waarschijnlijk
o Sam is een man
o Sam is een vrouw
1.2 Extra veelgemaakte fouten
• Overhaast generaliseren
• Onterecht causaal verband installeren
• Irrelevante autoriteit
Overhaaste generalisatie
• ‘Wet van de kleine getallen’
• Standpunt beargumenteerd op basis van te weinig of niet-representatieve gegevens
o ‘Ik ben 3 dagen in Londen geweest: het regent daar altijd’
o Mijn oma dronk elke dag 3 glazen cola en zij is 92 jaar oud geworden. Het
drinken van cola is dus gezond.
o ‘Na de time out liep het kind meteen weer weg. Time out werkt niet’
1
,Onterecht causaal verband
• 2 zaken komen vaak samen voor, zonder relatie.
• De relatie tussen 2 elementen wordt verklaard door een derde variabele.
Irrelevante autoriteit
• Niet alles wat je op het internet met een foto en een quote naast klopt.
• Het is niet omdat je veel kennis hebt over iets, dat je ook effectief dingen goed kan
doen.
1.3 Ter illustratie: vertaalslag naar kinderen en jongeren
• Zwart-wit denken
o Als ik niet slaag voor dit opo, ben ik een mislukking
• Rampdenken/catastroferen
o Ik ga die paper nooit geschreven krijgen
• Diskwalificeren van het positieve
o Ik haalde een voldoende, ik heb gewoon geluk gehad
• Emotioneel redeneren
o Ik weet dat ik veel dingen goed doe, maar voel me toch waardeloos
• Stigmatiseren
o Ik ben een slecht mens
• Overdrijven/minimaliseren
o Dat ik een goed cijfer behaal, wil nog niet zeggen dat ik intelligent ben
• Selectief abstraheren
o Het feit dat ik één laag cijfer heb gekregen (de andere cijfers goed), betekent
dat ik niet slim ben
• Gedachten-lezen
o Hij vindt me stom als ik de afspraak af zeg
• Moet-denken
o Ik moet het perfect doen, anders ben ik niets waard
• Personaliseren
o Mijn lief is waarschijnlijk chagrijnig omdat ik geen leuke vriendin ben
• Generaliseren
o Deze opdracht lukt me niet: ik heb ook altijd pech
2
, 2. Kritisch denken
2.1 ‘Logica’ of intuïtie van ons brein
• Focussen op informatie die onze opvattingen bevestigt.
• Negeren van aanwijzingen die het tegendeel laten zien.
2.2 Een kritische denker?
• Heldere, precies, logische en consistente manier waarop hij situaties beoordeelt en
aanpakt.
o Is sceptisch maar niet cynisch
o Is analytisch zonder te overrelativeren
o Is open-minded zonder met de wind mee te waaien
o Zoekt naar voldoende en degelijk bewijs
o Heeft oog voor relevante feiten en cijfers
o Houdt rekening met wat wel of niet bekend is
o Houdt vooroordelen onder controle
o Kan eigen overtuiging/opvatting ter discussie stellen
o Is besluitvaardig zonder koppig te zijn
o Is evaluatief zonder veroordelend te zijn
2.3 Waarom kritisch denken
• Kritisch denken helpt om:
o Weloverwogen beslissingen te nemen zonder vooringenomen te zijn.
o Veelheid aan informatie juist te hanteren.
o Leerstof te doorgronden en in verschillende contexten te gebruiken.
o Te blijven leren.
o Een respectvolle en rationele bijdrage te leveren aan onze democratische
samenleving.
2.4 Werkdefinitie
• Kritisch denken betekent dat je redeneert en reflecteert voordat je een standpunt
inneemt of een besluit neemt hoe te handelen en dat je kunt verklaren waarop dat
standpunt/besluit is gebaseerd.
2.5 Kritisch leren denken
• Kritisch denken is:
o Niet aangeboren
o Iets wat cognitiewetenschappers een hogere vaardigheid noemen
o Iets wat (doelgerichte) oefening vaagt en is dus moeilijk
2.6 De kunst van het vragen stellen
• Paul & Elder
• Wie, waarom, hoe, waar, wanneer, wat
3
Doelstellingen
• Denkfouten (als jeugdprofessional) kunnen beschrijven, herkennen en vermijden
door toepassen van kritisch denken.
• Kenmerken van een kritisch denker beschrijven.
• Denkfouten bij kinderen en jongeren herkennen.
1.Veelgemaakte denkfouten
• Assimilatie
• Accommodatie
• Self-fulfilling prophecy
• Attributietheorie
1.1 Intro: man of vrouw
• Uit een groep van 1000 mensen: 990 mannen en 10 vrouwen
• Sam
o Net afgestudeerd opleiding verpleegkunde
o Houdt van theater, speelt bij toneelgezelschap
o Houdt van shoppen
o Besteedt veel tijd aan sociale contacten
• Welke stelling is het meest waarschijnlijk
o Sam is een man
o Sam is een vrouw
1.2 Extra veelgemaakte fouten
• Overhaast generaliseren
• Onterecht causaal verband installeren
• Irrelevante autoriteit
Overhaaste generalisatie
• ‘Wet van de kleine getallen’
• Standpunt beargumenteerd op basis van te weinig of niet-representatieve gegevens
o ‘Ik ben 3 dagen in Londen geweest: het regent daar altijd’
o Mijn oma dronk elke dag 3 glazen cola en zij is 92 jaar oud geworden. Het
drinken van cola is dus gezond.
o ‘Na de time out liep het kind meteen weer weg. Time out werkt niet’
1
,Onterecht causaal verband
• 2 zaken komen vaak samen voor, zonder relatie.
• De relatie tussen 2 elementen wordt verklaard door een derde variabele.
Irrelevante autoriteit
• Niet alles wat je op het internet met een foto en een quote naast klopt.
• Het is niet omdat je veel kennis hebt over iets, dat je ook effectief dingen goed kan
doen.
1.3 Ter illustratie: vertaalslag naar kinderen en jongeren
• Zwart-wit denken
o Als ik niet slaag voor dit opo, ben ik een mislukking
• Rampdenken/catastroferen
o Ik ga die paper nooit geschreven krijgen
• Diskwalificeren van het positieve
o Ik haalde een voldoende, ik heb gewoon geluk gehad
• Emotioneel redeneren
o Ik weet dat ik veel dingen goed doe, maar voel me toch waardeloos
• Stigmatiseren
o Ik ben een slecht mens
• Overdrijven/minimaliseren
o Dat ik een goed cijfer behaal, wil nog niet zeggen dat ik intelligent ben
• Selectief abstraheren
o Het feit dat ik één laag cijfer heb gekregen (de andere cijfers goed), betekent
dat ik niet slim ben
• Gedachten-lezen
o Hij vindt me stom als ik de afspraak af zeg
• Moet-denken
o Ik moet het perfect doen, anders ben ik niets waard
• Personaliseren
o Mijn lief is waarschijnlijk chagrijnig omdat ik geen leuke vriendin ben
• Generaliseren
o Deze opdracht lukt me niet: ik heb ook altijd pech
2
, 2. Kritisch denken
2.1 ‘Logica’ of intuïtie van ons brein
• Focussen op informatie die onze opvattingen bevestigt.
• Negeren van aanwijzingen die het tegendeel laten zien.
2.2 Een kritische denker?
• Heldere, precies, logische en consistente manier waarop hij situaties beoordeelt en
aanpakt.
o Is sceptisch maar niet cynisch
o Is analytisch zonder te overrelativeren
o Is open-minded zonder met de wind mee te waaien
o Zoekt naar voldoende en degelijk bewijs
o Heeft oog voor relevante feiten en cijfers
o Houdt rekening met wat wel of niet bekend is
o Houdt vooroordelen onder controle
o Kan eigen overtuiging/opvatting ter discussie stellen
o Is besluitvaardig zonder koppig te zijn
o Is evaluatief zonder veroordelend te zijn
2.3 Waarom kritisch denken
• Kritisch denken helpt om:
o Weloverwogen beslissingen te nemen zonder vooringenomen te zijn.
o Veelheid aan informatie juist te hanteren.
o Leerstof te doorgronden en in verschillende contexten te gebruiken.
o Te blijven leren.
o Een respectvolle en rationele bijdrage te leveren aan onze democratische
samenleving.
2.4 Werkdefinitie
• Kritisch denken betekent dat je redeneert en reflecteert voordat je een standpunt
inneemt of een besluit neemt hoe te handelen en dat je kunt verklaren waarop dat
standpunt/besluit is gebaseerd.
2.5 Kritisch leren denken
• Kritisch denken is:
o Niet aangeboren
o Iets wat cognitiewetenschappers een hogere vaardigheid noemen
o Iets wat (doelgerichte) oefening vaagt en is dus moeilijk
2.6 De kunst van het vragen stellen
• Paul & Elder
• Wie, waarom, hoe, waar, wanneer, wat
3
