Samenvatting hoorcollege 1
‘Inleiding in de psychologie’
Doelstellingen einde les
- Het ontstaan van de psychologie als afzonderlijke wetenschap toelichten en
begrijpen.
- De psychologische stromingen historisch situeren tegenover elkaar en in de tijd.
- Recente stand van zaken in psychologie toelichten en begrijpen.
- Verschillende studiedomeinen van de hedendaagse psychologie kunnen benoemen.
- Huidige therapieaanbod kunnen situeren in een stroming.
Wat is psychologie (niet)?
- Psychologie als wetenschap is niet hetzelfde als de psychologie die je in populaire
magazines vindt.
- Houdt zich niet enkel bezig met het begrijpen van psychische problemen of
‘abnormale processen’.
- Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen.
- Gebaseerd op meetbare, bewijsbare proeven
Een definitie van de psychologie
- ‘Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale
activiteiten van het individu’
- 3 belangrijke aspecten:
o Het is een wetenschap, dus afhankelijk van intuïtie
o Focus op gedrag, wat observeerbaar is
o Focus op mentale activiteiten die niet observeerbaar zijn (motivatie,
verlangens)
Wetenschap en intuïtie
- Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen
(astrologie, toekomstvoorspellingen, handlezen…)
- Pseudowetenschappen = elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te
verklaren die geen beroep doet op de wetenschappelijke methode.
- Psychologie is niet:
o Pure speculatie over de menselijke natuur
o Een verzameling van volkswijsheden waarvan ‘iedereen toch weet’ dat ze
waar zijn (= common sense)
1
,Wetenschap en intuïtie
- Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens
- 2 verschillen:
o Op vlak van verzamelen van gegevens
▪ Wetenschap gaat beroep doen aan een representatief aantal
gegevens.
▪ Onze intuïtie op een klein aantal gegevens.
o Op vlak van verwerken van gegevens
▪ Intuïtie gaat af op snelle verbanden, we gaan oorzakelijke verbanden
voelen.
▪ De wetenschap gaat de gegevens systematisch verwerken.
- Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van
werken.
Geschiedenis van de psychologie
- Bestaat nog niet zo heel lang.
- Mensen zijn al heel lang bezig om te proberen gedrag en gedachten van anderen te
begrijpen door gronden te verklaren.
- ‘De psychologie heeft een korte geschiedenis maar een heel ver verleden.
De verre voorgeschiedenis
- Socrates:
o Stelde heel veel waarom vragen
- Plato:
o Vragen stellen over de realiteit, wat houdt de realiteit in?
- Aristoteles:
o Kijken naar het empirische, wou zien wat je kan weten op basis van ervaring
als bewijs dat je uit de praktijk kan halen.
Galenus
- Grieken
- Ging proberen gedrag van mensen te verklaren aan de hand van lichaamssappen.
- Lichaam van een mens bestaat uit 4 sappen (bloed, geel gal, zwart gal en slijm),
afhankelijk van de verhouding van deze sappen heb je een andere persoonlijkheid.
- Ze waren toen al bezig met mensen in hokjes plaatsen.
2
,Ernst Kretschmer
- Persoonlijkheidstrekken toekennen aan de hand van je lichaamsbouw.
Frenologie
- Franz Joseph Gall
- Duitse hersenonderzoeker en arts
- Persoonlijkheid van mensen proberen verklaren
- Betekent: leer van de geest
- De aanleg/ het karakter van iemand wordt bepaald door de groei van bepaalde
hersendelen.
- Gaan aan de schedel voelen, zien waar het vlak, bulten of deuken zijn
o Indeuking = heel weinig bezitten
o Bult = over die kwaliteit beschik je extra veel (wiskunde- of taalknobbel)
- Was een pionier in de studie van het lokaliseren van psychische functies in het brein
en een grondlegger van de frenologie.
- Karakter afleiden uit de vorm van de schedel, aanleg en karakter worden door de
groei van bepaalde hersendelen bepaald.
19de eeuw: structuralisme
- Wilhelm Wundt
- Eerste ‘psycholoog’
- Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap
- Elementen van de bewuste waarneming
- Doel = structuur van de geest analyseren
- Methode = introspectie
- In Duitsland
- Enkel de prikkels die we bewust waarnemen
- Wou de structuur van de geest analyseren door te kijken welke weg de prikkel aflegt
als mensen die krijgen toegediend, doet die door introspectie = naar jezelf kijken.
3
, 19de eeuw: functionalisme
- William James
- Amerikaanse tegenreactie op structuralisme
- Focus op functie en doelen van gedrag: hoe lossen mensen problemen op
o Introspectie
▪ Proefpersoon moet puzzel oplossen en zijn strategieën uitleggen.
o Externe observatie
▪ Onderzoeker observeert tijdens puzzel welke fouten proefpersoon
maakt.
o Eerste dierproeven
▪ Gedrag bekijken, hoe denken dieren, hoe lossen zij bepaalde
problemen op en verschilt het in vergelijking met de mens?
- Gaat observeerbaar gedrag ook toevoegen
20ste eeuw: opkomst behaviorisme
- Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
- Klassieke conditionering
- Pionier = Ivan Pavlov
- Emoties, motivatie, gedachten… hebben geen plek binnen het behaviorisme
- Gaat zich alleen focussen op het gedrag dat we kunnen observeren
Behaviorisme
- John Watson
- Grondlegger behaviorisme
- Verder onderzoek naar klassieke conditionering
- Radicaal: enkel studie van uiterlijk waarneembare, schrapt de innerlijke processen
van de mens want dat is onbereikbaar.
- Innerlijke buiten beschouwing
- Elk gedrag = stimulus- respons verbinding (elk gedrag is aangeleerd)
- Geest = onbereikbare ‘black box’
Gestaltpsychologie
- Duitsland
- Reactie op structuralisme van Wundt
o ‘het geheel is meer dan de delen’ bij perceptie
o Menselijke waarneming gericht op gehelen = gestalt
- Reactie op strikt behaviorisme
o Leren niet enkel door trial and error, ook inzichtelijk
o Leren ook mogelijk zonder dat effect zichtbaar is in gedrag
4
‘Inleiding in de psychologie’
Doelstellingen einde les
- Het ontstaan van de psychologie als afzonderlijke wetenschap toelichten en
begrijpen.
- De psychologische stromingen historisch situeren tegenover elkaar en in de tijd.
- Recente stand van zaken in psychologie toelichten en begrijpen.
- Verschillende studiedomeinen van de hedendaagse psychologie kunnen benoemen.
- Huidige therapieaanbod kunnen situeren in een stroming.
Wat is psychologie (niet)?
- Psychologie als wetenschap is niet hetzelfde als de psychologie die je in populaire
magazines vindt.
- Houdt zich niet enkel bezig met het begrijpen van psychische problemen of
‘abnormale processen’.
- Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen.
- Gebaseerd op meetbare, bewijsbare proeven
Een definitie van de psychologie
- ‘Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale
activiteiten van het individu’
- 3 belangrijke aspecten:
o Het is een wetenschap, dus afhankelijk van intuïtie
o Focus op gedrag, wat observeerbaar is
o Focus op mentale activiteiten die niet observeerbaar zijn (motivatie,
verlangens)
Wetenschap en intuïtie
- Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen
(astrologie, toekomstvoorspellingen, handlezen…)
- Pseudowetenschappen = elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te
verklaren die geen beroep doet op de wetenschappelijke methode.
- Psychologie is niet:
o Pure speculatie over de menselijke natuur
o Een verzameling van volkswijsheden waarvan ‘iedereen toch weet’ dat ze
waar zijn (= common sense)
1
,Wetenschap en intuïtie
- Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens
- 2 verschillen:
o Op vlak van verzamelen van gegevens
▪ Wetenschap gaat beroep doen aan een representatief aantal
gegevens.
▪ Onze intuïtie op een klein aantal gegevens.
o Op vlak van verwerken van gegevens
▪ Intuïtie gaat af op snelle verbanden, we gaan oorzakelijke verbanden
voelen.
▪ De wetenschap gaat de gegevens systematisch verwerken.
- Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van
werken.
Geschiedenis van de psychologie
- Bestaat nog niet zo heel lang.
- Mensen zijn al heel lang bezig om te proberen gedrag en gedachten van anderen te
begrijpen door gronden te verklaren.
- ‘De psychologie heeft een korte geschiedenis maar een heel ver verleden.
De verre voorgeschiedenis
- Socrates:
o Stelde heel veel waarom vragen
- Plato:
o Vragen stellen over de realiteit, wat houdt de realiteit in?
- Aristoteles:
o Kijken naar het empirische, wou zien wat je kan weten op basis van ervaring
als bewijs dat je uit de praktijk kan halen.
Galenus
- Grieken
- Ging proberen gedrag van mensen te verklaren aan de hand van lichaamssappen.
- Lichaam van een mens bestaat uit 4 sappen (bloed, geel gal, zwart gal en slijm),
afhankelijk van de verhouding van deze sappen heb je een andere persoonlijkheid.
- Ze waren toen al bezig met mensen in hokjes plaatsen.
2
,Ernst Kretschmer
- Persoonlijkheidstrekken toekennen aan de hand van je lichaamsbouw.
Frenologie
- Franz Joseph Gall
- Duitse hersenonderzoeker en arts
- Persoonlijkheid van mensen proberen verklaren
- Betekent: leer van de geest
- De aanleg/ het karakter van iemand wordt bepaald door de groei van bepaalde
hersendelen.
- Gaan aan de schedel voelen, zien waar het vlak, bulten of deuken zijn
o Indeuking = heel weinig bezitten
o Bult = over die kwaliteit beschik je extra veel (wiskunde- of taalknobbel)
- Was een pionier in de studie van het lokaliseren van psychische functies in het brein
en een grondlegger van de frenologie.
- Karakter afleiden uit de vorm van de schedel, aanleg en karakter worden door de
groei van bepaalde hersendelen bepaald.
19de eeuw: structuralisme
- Wilhelm Wundt
- Eerste ‘psycholoog’
- Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap
- Elementen van de bewuste waarneming
- Doel = structuur van de geest analyseren
- Methode = introspectie
- In Duitsland
- Enkel de prikkels die we bewust waarnemen
- Wou de structuur van de geest analyseren door te kijken welke weg de prikkel aflegt
als mensen die krijgen toegediend, doet die door introspectie = naar jezelf kijken.
3
, 19de eeuw: functionalisme
- William James
- Amerikaanse tegenreactie op structuralisme
- Focus op functie en doelen van gedrag: hoe lossen mensen problemen op
o Introspectie
▪ Proefpersoon moet puzzel oplossen en zijn strategieën uitleggen.
o Externe observatie
▪ Onderzoeker observeert tijdens puzzel welke fouten proefpersoon
maakt.
o Eerste dierproeven
▪ Gedrag bekijken, hoe denken dieren, hoe lossen zij bepaalde
problemen op en verschilt het in vergelijking met de mens?
- Gaat observeerbaar gedrag ook toevoegen
20ste eeuw: opkomst behaviorisme
- Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
- Klassieke conditionering
- Pionier = Ivan Pavlov
- Emoties, motivatie, gedachten… hebben geen plek binnen het behaviorisme
- Gaat zich alleen focussen op het gedrag dat we kunnen observeren
Behaviorisme
- John Watson
- Grondlegger behaviorisme
- Verder onderzoek naar klassieke conditionering
- Radicaal: enkel studie van uiterlijk waarneembare, schrapt de innerlijke processen
van de mens want dat is onbereikbaar.
- Innerlijke buiten beschouwing
- Elk gedrag = stimulus- respons verbinding (elk gedrag is aangeleerd)
- Geest = onbereikbare ‘black box’
Gestaltpsychologie
- Duitsland
- Reactie op structuralisme van Wundt
o ‘het geheel is meer dan de delen’ bij perceptie
o Menselijke waarneming gericht op gehelen = gestalt
- Reactie op strikt behaviorisme
o Leren niet enkel door trial and error, ook inzichtelijk
o Leren ook mogelijk zonder dat effect zichtbaar is in gedrag
4
