Hoorcollege 1: introductie en classificatie
Te kennen inzichten en vaardigheden
• ‘Wat is ontwikkelingspsychopathologie’ kunnen uitleggen.
• Criteria ter beoordeling van normaal-abnormaal kunnen beschrijven.
• Kritische bedenkingen kunnen formuleren en beargumenteren over normaliteit en
pathologie.
• Ontwikkelingsbenadering kunnen situeren en toepassen.
• Kunnen uitleggen wat classificeren inhoudt en het verschil met diagnostiek kunnen
duiden.
• Begrippen kunnen verwoorden en toepassen:
o Differentiaaldiagnose en comorbiditeit
o Categoriale en dimensionale classificatie
o Etikettering (en stigmatisering)
• Kritische bedenkingen en voor-en nadelen van classificatiesystemen zoals DSM-5
kunnen toelichten en beargumenteren.
Psychopathologie: wat is dat?
• Psychopathologie:
o Logie (logos) = het denken/de leer over
o Psycho = psychisch
o Patho (pathos) = lijden
o Wetenschap of studie van het psychisch lijden
• Ontwikkelingspsychopathologie: studie van ontstaan en beloop van psychische
stoornissen (met aandacht voor protectieve en risicofactoren)
• Centrale vraag = hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan en gegroeid?
• Voor diagnose altijd vragen stellen:
o Wat is er aan de hand?
o In welke contexten komt het gedrag voor?
o Hoort dit gedrag bij de normale ontwikkeling?
o Hoe is dit zo gekomen? En waarom stelt het kind dit gedrag nu?
o Wat kunnen we eraan doen? (interventie)
o Hoe zal het met hem of haar verder gaan? (prognose)
Psychisch lijden
• Psychisch:
o Dat vanuit het psychische veroorzaakt wordt
o Zich in het psychische uitdrukt:
▪ Waarnemen en perceptie (hallucinaties)
▪ Denken en geheugen
▪ Stemming, gevoel en affect
▪ Zelfbeleving
1
, ▪ …
o Als je het hebt over psychisch lijden ga je ok naar de psychische dysfuncties
kijken.
o Binnen trauma kan het zijn dat je de gebeurtenis niet goed kan herinneren,
dan is dit deel psychisch gestoord.
Criteria ter beoordeli ng ‘normaal-abnormaa l ’ (psychische stoornis )
1. Uitzonderlijk: afweging van statistisch gemiddelde
2. Afwijking van de norm
o Van de religieuze norm of de maatschappelijke norm
3. Onmogelijkheid om zich te conformeren aan de maatschappij
4. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (hallucinaties)
5. Het subjectief ervaren van ongemak, van lijden
o Bij zichzelf
o Bij de ander: mensen met een alcoholprobleem of een
persoonlijkheidsstoornis gaan vaker het probleem minder bij zichzelf ervaren
maar meer invloed hebben op de anderen
o Er is een medicalisering van lijden (er worden veel antidepressiva
voorgeschreven)
6. Ongepast/ contraproductief gedrag
o Bv sociale angst
o Bij kinderen is bijkomend criterium; gaat dit gedrag het kind zijn ontwikkeling
belemmeren of zijn ontwikkelingstaken niet kunnen voltooien.
o Je kan erdoor bepaalde dingen niet meer doen
7. Vanuit een juridisch standpunt kan het niet
o Wat volgens het juridische niet kan (pedofilie)
• Van etiketteren naar beschrijvingen
o Van ‘abnormaal, gestoord, krankzinnig, gek, zot, geestelijk ziek, afwijkend,
onaangepast, niet maatschappelijk, geïntegreerd’
o Naar ‘personen met psychische kwetsbaarheid, personen met een psychische
aandoeningen, personen met psychische problemen’
Psychopat hol ogi e en psychiatrie
• Psychopathologie
o De leer van het psychisch lijden
o Algemene kenmerken van psychische stoornissen
o Verschillende verklaringsmodellen
• Psychiatrie
o Het handelen en omgaan met de mens met psychische problemen
o Het genezen
o Toegepaste wetenschap
o Psychiatrie (als praktijk), psychopathologie (als theorie)
2
, o Medisch model als verklaringsmodel
• Pathologie: hoe komt het tot stand en hoe kan je dit verklaren, medisch model is hier
een onderdeel van.
Inzichten vanuit verschillende discipline s
• Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een benadering
waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijk disciplines en
wetenschappelijke theorieën worden geïntegreerd.
• Voorkennis nodig van bepaalde opleidingsonderdelen
o Psychologie
o Neurobiologie
o Ontwikkelingspsychologie
o COS
o Sociologie
Ontwikkelingsbenadering
• Ontwikkelingsbenadering is de rode draad, ontwikkeling van het kind wordt
beïnvloed door:
o Factoren uit de omgeving van het kind (gezin, leeftijdsgenoten, school, media,
culturele en maatschappelijke normen)
o Factoren eigen aan het kind
▪ Leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, copingsvaardigheden, fysieke,
mogelijkheden of beperkingen
o Factoren in het verleden en huidige toestand
▪ Topsport heeft grotere kans op ontwikkelen eetstoornis
• Unieke combinatie van factoren = unieke verschijningsvorm van een psychische
stoornis
• Ontwikkelingsbenadering is geen deterministische visie: wel wisselwerking tussen
ervaringen in het verleden en huidige ervaringen
o Ervaringen uit het verleden gaan invloed hebben op hoe je nu dingen
waarneemt, interpreteert en handelt.
o Huidige ervaringen anders ervaren door correctie of hernieuwde kijk op vorige
ervaringen.
• 4 ontwikkelingsbenaderingen
Veronderst ell i nge n binnen de ontwikkelings be naderi ng
• Gedrags(mogelijkheden) veranderen, worden complexer.
o Een baby en een peuter hebben geen fantasie, daarna begin t dit toe te
nemen (baby kan niet bang zijn voor de monsters, op latere leeftijd kan dit
wel)
• Verandering in één van de psychische functies, heeft invloed op de andere functies
en verandert zo de hele persoon.
3
, • Het actuele gedrag van een kind of jongere wordt beïnvloed door vroegere
ervaringen en door kenmerken en eisen van de huidige situatie.
o Vroeger thuis heel controlerende ouders en nu topsport: kan aanleiding geven
tot ontwikkeling van een stoornis (eetstoornis)
• Binnen ontwikkelingspsychopathologie ligt er minder focus op de stoornis als
kenmerk van een persoon, maar eerder op een ontwikkeling die is vastgelopen of
scheefgegroeid.
Ontwikkelings lee fti jd van kinderen
• Als beoordeeld moet worden of gedrag van een kind adequaat is, moet daarbij de
(ontwikkelings)leeftijd van het kind betrokken worden. Gedrag dat op jonge leeftijd
adequaat is, kan op latere leeftijd op een stoornis wijzen.
• De context waarin het gedrag zich uit is belangrijk.
Rekening houden met cultuur
• Je weet pas wat een afwijkende ontwikkeling is als je weet wat de normale,
gemiddelde ontwikkeling is, en als je rekening houdt met achterliggende culturele
opvattingen.
Voldoende zicht hebben op normale ontwikkeling
• Wat is normale ontwikkeling en wanneer is de ontwikkeling aan het afwijken?
Classificatie
• = een object, persoon of situatie herkennen, benoemen en indelen in een categorie.
• Dit is een diep menselijke behoefte om ordening te brengen in alle inkomende
stimuli.
• Een goed classificatiesysteem: basis van wetenschap
o Onderscheid maken tussen verschijnselen
o Overeenkomsten
o Nieuwe verschijnselen kunnen worden ingedeeld
o Maakt dat categorieën goed van elkaar onderscheiden zijn op basis van
duidelijke criteria.
• Op het eerste zicht heel erg verschillend lijkende verschijnselen kunnen toch tot
eenzelfde categorie behoren.
Classificat ie van afwijkende emoties, gedachten en gedrag
• Schept orde in ‘chaos’
o Psychopathologie is een wetenschap en daarbinnen nood aan ordening.
o Door een classificatiesysteem worden op basis van patronen van afwijkend
gedrag psychische stoornissen herkend, ingedeeld en van elkaar
onderscheiden.
4
Te kennen inzichten en vaardigheden
• ‘Wat is ontwikkelingspsychopathologie’ kunnen uitleggen.
• Criteria ter beoordeling van normaal-abnormaal kunnen beschrijven.
• Kritische bedenkingen kunnen formuleren en beargumenteren over normaliteit en
pathologie.
• Ontwikkelingsbenadering kunnen situeren en toepassen.
• Kunnen uitleggen wat classificeren inhoudt en het verschil met diagnostiek kunnen
duiden.
• Begrippen kunnen verwoorden en toepassen:
o Differentiaaldiagnose en comorbiditeit
o Categoriale en dimensionale classificatie
o Etikettering (en stigmatisering)
• Kritische bedenkingen en voor-en nadelen van classificatiesystemen zoals DSM-5
kunnen toelichten en beargumenteren.
Psychopathologie: wat is dat?
• Psychopathologie:
o Logie (logos) = het denken/de leer over
o Psycho = psychisch
o Patho (pathos) = lijden
o Wetenschap of studie van het psychisch lijden
• Ontwikkelingspsychopathologie: studie van ontstaan en beloop van psychische
stoornissen (met aandacht voor protectieve en risicofactoren)
• Centrale vraag = hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan en gegroeid?
• Voor diagnose altijd vragen stellen:
o Wat is er aan de hand?
o In welke contexten komt het gedrag voor?
o Hoort dit gedrag bij de normale ontwikkeling?
o Hoe is dit zo gekomen? En waarom stelt het kind dit gedrag nu?
o Wat kunnen we eraan doen? (interventie)
o Hoe zal het met hem of haar verder gaan? (prognose)
Psychisch lijden
• Psychisch:
o Dat vanuit het psychische veroorzaakt wordt
o Zich in het psychische uitdrukt:
▪ Waarnemen en perceptie (hallucinaties)
▪ Denken en geheugen
▪ Stemming, gevoel en affect
▪ Zelfbeleving
1
, ▪ …
o Als je het hebt over psychisch lijden ga je ok naar de psychische dysfuncties
kijken.
o Binnen trauma kan het zijn dat je de gebeurtenis niet goed kan herinneren,
dan is dit deel psychisch gestoord.
Criteria ter beoordeli ng ‘normaal-abnormaa l ’ (psychische stoornis )
1. Uitzonderlijk: afweging van statistisch gemiddelde
2. Afwijking van de norm
o Van de religieuze norm of de maatschappelijke norm
3. Onmogelijkheid om zich te conformeren aan de maatschappij
4. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (hallucinaties)
5. Het subjectief ervaren van ongemak, van lijden
o Bij zichzelf
o Bij de ander: mensen met een alcoholprobleem of een
persoonlijkheidsstoornis gaan vaker het probleem minder bij zichzelf ervaren
maar meer invloed hebben op de anderen
o Er is een medicalisering van lijden (er worden veel antidepressiva
voorgeschreven)
6. Ongepast/ contraproductief gedrag
o Bv sociale angst
o Bij kinderen is bijkomend criterium; gaat dit gedrag het kind zijn ontwikkeling
belemmeren of zijn ontwikkelingstaken niet kunnen voltooien.
o Je kan erdoor bepaalde dingen niet meer doen
7. Vanuit een juridisch standpunt kan het niet
o Wat volgens het juridische niet kan (pedofilie)
• Van etiketteren naar beschrijvingen
o Van ‘abnormaal, gestoord, krankzinnig, gek, zot, geestelijk ziek, afwijkend,
onaangepast, niet maatschappelijk, geïntegreerd’
o Naar ‘personen met psychische kwetsbaarheid, personen met een psychische
aandoeningen, personen met psychische problemen’
Psychopat hol ogi e en psychiatrie
• Psychopathologie
o De leer van het psychisch lijden
o Algemene kenmerken van psychische stoornissen
o Verschillende verklaringsmodellen
• Psychiatrie
o Het handelen en omgaan met de mens met psychische problemen
o Het genezen
o Toegepaste wetenschap
o Psychiatrie (als praktijk), psychopathologie (als theorie)
2
, o Medisch model als verklaringsmodel
• Pathologie: hoe komt het tot stand en hoe kan je dit verklaren, medisch model is hier
een onderdeel van.
Inzichten vanuit verschillende discipline s
• Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een benadering
waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijk disciplines en
wetenschappelijke theorieën worden geïntegreerd.
• Voorkennis nodig van bepaalde opleidingsonderdelen
o Psychologie
o Neurobiologie
o Ontwikkelingspsychologie
o COS
o Sociologie
Ontwikkelingsbenadering
• Ontwikkelingsbenadering is de rode draad, ontwikkeling van het kind wordt
beïnvloed door:
o Factoren uit de omgeving van het kind (gezin, leeftijdsgenoten, school, media,
culturele en maatschappelijke normen)
o Factoren eigen aan het kind
▪ Leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, copingsvaardigheden, fysieke,
mogelijkheden of beperkingen
o Factoren in het verleden en huidige toestand
▪ Topsport heeft grotere kans op ontwikkelen eetstoornis
• Unieke combinatie van factoren = unieke verschijningsvorm van een psychische
stoornis
• Ontwikkelingsbenadering is geen deterministische visie: wel wisselwerking tussen
ervaringen in het verleden en huidige ervaringen
o Ervaringen uit het verleden gaan invloed hebben op hoe je nu dingen
waarneemt, interpreteert en handelt.
o Huidige ervaringen anders ervaren door correctie of hernieuwde kijk op vorige
ervaringen.
• 4 ontwikkelingsbenaderingen
Veronderst ell i nge n binnen de ontwikkelings be naderi ng
• Gedrags(mogelijkheden) veranderen, worden complexer.
o Een baby en een peuter hebben geen fantasie, daarna begin t dit toe te
nemen (baby kan niet bang zijn voor de monsters, op latere leeftijd kan dit
wel)
• Verandering in één van de psychische functies, heeft invloed op de andere functies
en verandert zo de hele persoon.
3
, • Het actuele gedrag van een kind of jongere wordt beïnvloed door vroegere
ervaringen en door kenmerken en eisen van de huidige situatie.
o Vroeger thuis heel controlerende ouders en nu topsport: kan aanleiding geven
tot ontwikkeling van een stoornis (eetstoornis)
• Binnen ontwikkelingspsychopathologie ligt er minder focus op de stoornis als
kenmerk van een persoon, maar eerder op een ontwikkeling die is vastgelopen of
scheefgegroeid.
Ontwikkelings lee fti jd van kinderen
• Als beoordeeld moet worden of gedrag van een kind adequaat is, moet daarbij de
(ontwikkelings)leeftijd van het kind betrokken worden. Gedrag dat op jonge leeftijd
adequaat is, kan op latere leeftijd op een stoornis wijzen.
• De context waarin het gedrag zich uit is belangrijk.
Rekening houden met cultuur
• Je weet pas wat een afwijkende ontwikkeling is als je weet wat de normale,
gemiddelde ontwikkeling is, en als je rekening houdt met achterliggende culturele
opvattingen.
Voldoende zicht hebben op normale ontwikkeling
• Wat is normale ontwikkeling en wanneer is de ontwikkeling aan het afwijken?
Classificatie
• = een object, persoon of situatie herkennen, benoemen en indelen in een categorie.
• Dit is een diep menselijke behoefte om ordening te brengen in alle inkomende
stimuli.
• Een goed classificatiesysteem: basis van wetenschap
o Onderscheid maken tussen verschijnselen
o Overeenkomsten
o Nieuwe verschijnselen kunnen worden ingedeeld
o Maakt dat categorieën goed van elkaar onderscheiden zijn op basis van
duidelijke criteria.
• Op het eerste zicht heel erg verschillend lijkende verschijnselen kunnen toch tot
eenzelfde categorie behoren.
Classificat ie van afwijkende emoties, gedachten en gedrag
• Schept orde in ‘chaos’
o Psychopathologie is een wetenschap en daarbinnen nood aan ordening.
o Door een classificatiesysteem worden op basis van patronen van afwijkend
gedrag psychische stoornissen herkend, ingedeeld en van elkaar
onderscheiden.
4
