INLEIDING ARCHITECTUUR THEORIE
De ideeëngeschiedenis en actualiteit van de architectuur door de ogen van de ontwerper
‘De erfenis van de modernisme’ en ‘omgaan met oude gebouwen’
Aandacht:
-Complexiteit en sociale aspecten van architectuur
-Actualia: hedendaagse architectuurpraktijk en -theorie
-Omgaan met bestaande
Architectuur: ruimtelijke praktijk, interieurarchitectuur, stedenbouw, monumentenzorg
Niet enkel visuele maar ook onzichtbare (denkkader en materiële)
Capita selecta van architectuurtheorie na 1966: hergebruik parochiekerken
Weissenhof Siedlung, Stuttgart 1927
Beroemd modernistische woonwijk, gerealiseerd in kader van tentoonstelling. Sleutel moment in de
geschiedenis van moderne architectuur. doel: tonen hoe moderne architectuur na eerste wereldoorlog:
betaalbaar, gezond, licht en aangepast aan moderne leefwijze
wijk was een experimenteel model
Architectuur leider; Ludwig Mies van der Rohe
Plat dak, wit, kubisch, horizontale aders, geen ornamenten, flexibel plattegrond, prefab
Prelude: (Wat na) het modernisme?
algemene kenmerken van modernisme (hoe het achteraf is beschreven)
niet elke kenmerk is aanwezig ik elke project
-“Eclectische en onhygiënische 19de eeuw” modernisme breekt met het verleden
-Utopie via architectuur (ideologische beeld gecreëerd), “vooruitgang”, architectuur met een “programma/doel” er achter
-Moraliteit “wat is goed/slecht” via architectuur en maakbaarheid mens en samenleving.
- Functiescheiding (vooral in stedenbouw)
-Rationaliteit en voorspelbaarheid
-Universaliteit/ het ene
-Plaatsloosheid (TABULA RASA)
-Abstracte vormen, eenvoud, platte daken, industriële constructiewijzen
..
-Modernisme ook intern complex: rationalisme VS functionalisme
Neue Nationalgalerij, Berlijn, Arch: Ludwig Mies van der Rohe 1964-1968 (hoogmodernime) museum
Laatste gebouw van Mies, hoogte en sluitpunt van zijn architecturaal denken.
“less is more” architectuur is structuur + ruimte
maximale flexibiliteit. Vrije plattegrond -> geen vaste circulatie
Draagstructuur is dak. bijna als paviljoen. Staal, glas, natuurteen.
Van Nellefabriek, Rotterdam Arch: Brinkman en Van der Vlucht 1925-1931 fabriek
Icoon modern Bouwen, daglichtfabriek met vrije plattegronden. Stalen skelet draagt gebouw, gevels bijna
volledig glas. Horizontale geleding, rationele indeling productie, opslag, logistiek.
Architectuur = functie + structuur zichtbaar.
Focus: licht, ventilatie, overzicht. Internationaal invloedrijk. UNESCO Werelderfgoed 2014.
Sanatorium Zonnestraal, Hilversum Arch: Duiker & Bijvoet 1928 Medische herstel en behandeling
Voorbeeld Modern Bouwen, licht, lucht, hygiëne centraal. Open plattegronden, horizontale raamstroken, veel glas.
Beton en staal draagstructuur, gevels transparant. Functionele indeling: patiëntenkamers, behandelruimtes,
gemeenschappelijke ruimten.
Architectuur = gezondheid + functie zichtbaar. Modernistisch, internationaal invloedrijk.
Koeienstal Gut Garkau Arch: Hugo Häring 1923–1926 Koeienstal
Functionele stalontwerp, maatwerk voor koeien en bedrijfsvoering.
Organische plattegrond aansluitend bij stallen en dierenbeweging.
Beton- en houtconstructie zichtbaar, lichtinval en ventilatie centraal.
Architectuur = functie en gebruiksbehoefte vormgegeven. Modernistisch, invloedrijk voor agrarische
architectuur.
, Geschiedenis (Thema 1):
eerste kritiek op het modernisme -> negeerde traditie en context.
-> leidde tot hernieuwde aandacht voor de voorgeschiedenis (begin nieuwe theorietijdperk.)
Verschillende stromingen ontwikkeld.
TEAM 10 zocht menselijke modernisme, aandacht op sociale schaal en menselijke maat, maar toch modernistisch.
De neorationalisten legden de nadruk op continuïteit met het verleden en typologieën.
Het postmodernisme introduceerde kleur, klassieke en vernaculaire vormen en complexiteit, meer speelse en symbolische benadering.
Deze stromingen werden ondersteund en besproken in theoretische teksten van de jaren 1960–1990.
Zo ontstonden ideeën over hoe met geschiedenis om te gaan in nieuwe gebouwen, kerken of bij restauratie: afwegingen tussen vorm en
functie, contrast en analogie, tabula rasa of herstel, en participatie van gebruikers.
Aldo van Eyck, Otterlo, 1959–1962. organische paden
Cirkelvormige paden en speelpleinen in landschap.
Organische indeling, open ruimtes met zichtlijnen en sociale interactie centraal.
Architectuur = menselijke schaal + spel + structuur zichtbaar.
Modernistisch, invloedrijk voor stedenbouw en speellandschappen.
Burgerweeshuis, Amsterdam Arch: Aldo van Eyck (1959-1961) gebouw voor weeskinderen
Modulaire opzet voor overzicht en oriëntatie, herhalende onderdelen.
Binnenplaatsen en patio’s zorgen voor zichtlijnen en verbinding, je kan overal zien om kinderen te vinden.
Open plattegronden met flexibele ruimtes, je kan het aanpassen
Architectuur = menselijke schaal + sociale interactie zichtbaar. Sociaal gericht, modernistisch,
invloedrijk voor gemeenschapsgebouwen.
Torre Velasca, Milaan, BBPR 1956–1958 kantoren en woningen Postmodernisme met wortels in modernisme
Hoogbouw geïnspireerd door Sforza Castle: bovenkant breder dan onderkant.
Betonconstructie zichtbaar, gevel expressief met verticale en horizontale ritmes.
Architectuur = historische referentie + moderne techniek zichtbaar.
Modernistisch met contextuele inspiratie, invloedrijk in postwar architectuur.
San Cataldo (Modena) begraafplaats, Aldo Rossi (1971) Begraafplaats Postmodern
Ontworpen als abstracte typologieën: kubusvormige grafmonumenten en eenvoudige geometrische
volumes.
Ordening en ritme centraal, architectuur = herinnering + tijd zichtbaar.
Monumentaal, poëtisch, invloedrijk voor postmodernistische stedelijke theorie.
De Chirico en EUR (Esposizione Universale Roma), Rome, 1930–1940 Proto-postmodernistische elementen
Vaak geassocieerd met Giacomo De Chirico (surrealistische inspiratie) en fascistische architectuur.
Monumentale schaal, strakke geometrie, symmetrie en klassieke verwijzingen.
Architectuur = macht + orde zichtbaar. Beton en travertijn, statig en representatief.
Invloedrijk voor autoritaire en monumentale bouw, proto-postmodernistische elementen in ritme
en typologie.
San Cataldo, Modena, Aldo Rossi 1971 Begraafplaats invloedrijk voor postmodernistische theorie
Als abstracte typologie: kubusvormige grafmonumenten, eenvoudige geometrische volumes. Ordening en
ritme centraal.
Architectuur = herinnering + tijd zichtbaar.
Monumentaal, poëtisch, invloedrijk voor postmodernistische theorie en stedelijke ontwerpsystemen.
Romeins Theater, Sagunto, Giorgio Grassi 1985 Herinterpretatie klassieke Romeinse architectuur
Strakke geometrie, symmetrie en proportie centraal.
Architectuur = geschiedenis + typologie zichtbaar.
Minimalistisch, theoretisch, invloedrijk voor neorationalistische benadering van
stedelijke en culturele projecten.
De ideeëngeschiedenis en actualiteit van de architectuur door de ogen van de ontwerper
‘De erfenis van de modernisme’ en ‘omgaan met oude gebouwen’
Aandacht:
-Complexiteit en sociale aspecten van architectuur
-Actualia: hedendaagse architectuurpraktijk en -theorie
-Omgaan met bestaande
Architectuur: ruimtelijke praktijk, interieurarchitectuur, stedenbouw, monumentenzorg
Niet enkel visuele maar ook onzichtbare (denkkader en materiële)
Capita selecta van architectuurtheorie na 1966: hergebruik parochiekerken
Weissenhof Siedlung, Stuttgart 1927
Beroemd modernistische woonwijk, gerealiseerd in kader van tentoonstelling. Sleutel moment in de
geschiedenis van moderne architectuur. doel: tonen hoe moderne architectuur na eerste wereldoorlog:
betaalbaar, gezond, licht en aangepast aan moderne leefwijze
wijk was een experimenteel model
Architectuur leider; Ludwig Mies van der Rohe
Plat dak, wit, kubisch, horizontale aders, geen ornamenten, flexibel plattegrond, prefab
Prelude: (Wat na) het modernisme?
algemene kenmerken van modernisme (hoe het achteraf is beschreven)
niet elke kenmerk is aanwezig ik elke project
-“Eclectische en onhygiënische 19de eeuw” modernisme breekt met het verleden
-Utopie via architectuur (ideologische beeld gecreëerd), “vooruitgang”, architectuur met een “programma/doel” er achter
-Moraliteit “wat is goed/slecht” via architectuur en maakbaarheid mens en samenleving.
- Functiescheiding (vooral in stedenbouw)
-Rationaliteit en voorspelbaarheid
-Universaliteit/ het ene
-Plaatsloosheid (TABULA RASA)
-Abstracte vormen, eenvoud, platte daken, industriële constructiewijzen
..
-Modernisme ook intern complex: rationalisme VS functionalisme
Neue Nationalgalerij, Berlijn, Arch: Ludwig Mies van der Rohe 1964-1968 (hoogmodernime) museum
Laatste gebouw van Mies, hoogte en sluitpunt van zijn architecturaal denken.
“less is more” architectuur is structuur + ruimte
maximale flexibiliteit. Vrije plattegrond -> geen vaste circulatie
Draagstructuur is dak. bijna als paviljoen. Staal, glas, natuurteen.
Van Nellefabriek, Rotterdam Arch: Brinkman en Van der Vlucht 1925-1931 fabriek
Icoon modern Bouwen, daglichtfabriek met vrije plattegronden. Stalen skelet draagt gebouw, gevels bijna
volledig glas. Horizontale geleding, rationele indeling productie, opslag, logistiek.
Architectuur = functie + structuur zichtbaar.
Focus: licht, ventilatie, overzicht. Internationaal invloedrijk. UNESCO Werelderfgoed 2014.
Sanatorium Zonnestraal, Hilversum Arch: Duiker & Bijvoet 1928 Medische herstel en behandeling
Voorbeeld Modern Bouwen, licht, lucht, hygiëne centraal. Open plattegronden, horizontale raamstroken, veel glas.
Beton en staal draagstructuur, gevels transparant. Functionele indeling: patiëntenkamers, behandelruimtes,
gemeenschappelijke ruimten.
Architectuur = gezondheid + functie zichtbaar. Modernistisch, internationaal invloedrijk.
Koeienstal Gut Garkau Arch: Hugo Häring 1923–1926 Koeienstal
Functionele stalontwerp, maatwerk voor koeien en bedrijfsvoering.
Organische plattegrond aansluitend bij stallen en dierenbeweging.
Beton- en houtconstructie zichtbaar, lichtinval en ventilatie centraal.
Architectuur = functie en gebruiksbehoefte vormgegeven. Modernistisch, invloedrijk voor agrarische
architectuur.
, Geschiedenis (Thema 1):
eerste kritiek op het modernisme -> negeerde traditie en context.
-> leidde tot hernieuwde aandacht voor de voorgeschiedenis (begin nieuwe theorietijdperk.)
Verschillende stromingen ontwikkeld.
TEAM 10 zocht menselijke modernisme, aandacht op sociale schaal en menselijke maat, maar toch modernistisch.
De neorationalisten legden de nadruk op continuïteit met het verleden en typologieën.
Het postmodernisme introduceerde kleur, klassieke en vernaculaire vormen en complexiteit, meer speelse en symbolische benadering.
Deze stromingen werden ondersteund en besproken in theoretische teksten van de jaren 1960–1990.
Zo ontstonden ideeën over hoe met geschiedenis om te gaan in nieuwe gebouwen, kerken of bij restauratie: afwegingen tussen vorm en
functie, contrast en analogie, tabula rasa of herstel, en participatie van gebruikers.
Aldo van Eyck, Otterlo, 1959–1962. organische paden
Cirkelvormige paden en speelpleinen in landschap.
Organische indeling, open ruimtes met zichtlijnen en sociale interactie centraal.
Architectuur = menselijke schaal + spel + structuur zichtbaar.
Modernistisch, invloedrijk voor stedenbouw en speellandschappen.
Burgerweeshuis, Amsterdam Arch: Aldo van Eyck (1959-1961) gebouw voor weeskinderen
Modulaire opzet voor overzicht en oriëntatie, herhalende onderdelen.
Binnenplaatsen en patio’s zorgen voor zichtlijnen en verbinding, je kan overal zien om kinderen te vinden.
Open plattegronden met flexibele ruimtes, je kan het aanpassen
Architectuur = menselijke schaal + sociale interactie zichtbaar. Sociaal gericht, modernistisch,
invloedrijk voor gemeenschapsgebouwen.
Torre Velasca, Milaan, BBPR 1956–1958 kantoren en woningen Postmodernisme met wortels in modernisme
Hoogbouw geïnspireerd door Sforza Castle: bovenkant breder dan onderkant.
Betonconstructie zichtbaar, gevel expressief met verticale en horizontale ritmes.
Architectuur = historische referentie + moderne techniek zichtbaar.
Modernistisch met contextuele inspiratie, invloedrijk in postwar architectuur.
San Cataldo (Modena) begraafplaats, Aldo Rossi (1971) Begraafplaats Postmodern
Ontworpen als abstracte typologieën: kubusvormige grafmonumenten en eenvoudige geometrische
volumes.
Ordening en ritme centraal, architectuur = herinnering + tijd zichtbaar.
Monumentaal, poëtisch, invloedrijk voor postmodernistische stedelijke theorie.
De Chirico en EUR (Esposizione Universale Roma), Rome, 1930–1940 Proto-postmodernistische elementen
Vaak geassocieerd met Giacomo De Chirico (surrealistische inspiratie) en fascistische architectuur.
Monumentale schaal, strakke geometrie, symmetrie en klassieke verwijzingen.
Architectuur = macht + orde zichtbaar. Beton en travertijn, statig en representatief.
Invloedrijk voor autoritaire en monumentale bouw, proto-postmodernistische elementen in ritme
en typologie.
San Cataldo, Modena, Aldo Rossi 1971 Begraafplaats invloedrijk voor postmodernistische theorie
Als abstracte typologie: kubusvormige grafmonumenten, eenvoudige geometrische volumes. Ordening en
ritme centraal.
Architectuur = herinnering + tijd zichtbaar.
Monumentaal, poëtisch, invloedrijk voor postmodernistische theorie en stedelijke ontwerpsystemen.
Romeins Theater, Sagunto, Giorgio Grassi 1985 Herinterpretatie klassieke Romeinse architectuur
Strakke geometrie, symmetrie en proportie centraal.
Architectuur = geschiedenis + typologie zichtbaar.
Minimalistisch, theoretisch, invloedrijk voor neorationalistische benadering van
stedelijke en culturele projecten.
