Thema 1. Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht
Wat is sociale zekerheid?
- Focust op alledaagse menselijke noden
● Een persoon in een ziekenhuis heeft iets nodig, nl. verzorging in het ziekenhuis, maar deze
persoon heeft nog iets nodig, nl. geld om al die kosten te betalen. Je krijgt geld door te
werken, maar die persoon in het ziekenhuis kan niet werken. Dit is het eerste sociale risico
waar we ons mee bezighouden, nl. je hebt nood aan zorg, je moet de kosten kunnen
dekken, maar je bent niet in staat om te werken.
○ Ziekte: nood aan zorg, medische kosten, onvermogen om te werken,
inkomstenverlies, etc.
○ Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
● Hetzelfde met zwangere en bevallen vrouwen, deze moeten rusten: je wordt doorheen uw
zwangerschap bijgestaan door gynaecologen, vroedvrouwen, etc maar wederom gaat dit
gepaard met kosten en vandaar dat sociale zekerheid een kader heeft gecreëerd waarin die
kosten gedekt worden en je gecompenseerd wordt.
● Textielfabriek in India die niet gemaakt was om de machines die er in stonden en door een
aardbeving heeft het gebouw het begeven en zijn duizenden mensen gestorven. Er is hier
nood aan verzorging, je hebt medische kosten en je kan niet werken en hier letterlijk omdat
uw werkplek is ingestort. Vanuit de sociale zekerheid zorgen ze hier voor een specifiek kader
van verzorging en kader voor inkomstenverlies en dit juist omdat de WG mee
verantwoordelijk is voor de situatie waardoor er een hogere vergoeding moet worden
betaald (=arbeidsongeval).
● Sociale zekerheid is ook kijken naar mensen met een handicap en deze zijn vanaf in het
begin beperkt om in onze maatschappij te functioneren, want als je veroordeeld bent tot
een rolstoel, omdat je benen het niet doen, of je bent blind, dan heb je in deze SL
behoorlijk minder kansen tot soms zelf geen om arbeid te verrichten. Uw verdienvermogen
wordt hierdoor verminderd en dan kan de SL zeggen ‘pech’ en zo stapelt armoede zich op
OF je kan via de sociale zekerheid dit verminderd verdienvermogen compenseren en dit is
van groot belang omdat die mensen meer hulpmiddelen nodig hebben (een rolstoel kost
veel).
● Men gaat werken omdat we geld nodig hebben
1. Kapitaal: dan heb je veel geld verzameld dat de interesten rond dat geld zoveel
opbrengen dat je niets meer moet doen
2. Arbeid: meeste mensen zitten hierin en in ruil voor het verhuren van onze
arbeidskracht krijgen we geld als een ‘return’
3. Sociale verzekering: wanneer we geen werk kunnen krijgen, nl. de
werkloosheidsverzekering
4. Bijstand: OCMW
5. Armoede: wanneer je geen van de bovenstaande kan verkrijgen, dan zit je in de
armoede en via het sociale zekerheidssysteem proberen we deze laatste stap te
vermijden.
1
, - Gebruikelijke betekenis
● Sociale zekerheid is (a) de toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten (b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren (=instrumentele betekenis).
- Sociale zekerheid in zijn situationele/theologische betekenis
● Sociale zekerheid is de doelstelling om uitgesloten te zijn van de bezorgdheid van het gebrek
● Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en
‘Freedom from want’ Roosevelt (1941)
○ Bolivar: hij was een vrijheidsstrijder in Zuid-Amerika
○ Social Security act: basis voor werkloosheidsvoorziening
○ Roosevelt: ook speech: 4 vrijheden —> freedom of speech, freedom of religion,
freedom of poverty and freedom of fear.
● Realiteit vs. Ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is
troeven naar zekerheid
● Verband vervulling basisbehoefte aan ‘veiligheid’
○ Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
○ Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
● Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
● Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak en maatschappelijk belang tot
leniging
○ Historische ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen
economische productie en verdeling welvaart
○ Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
○ Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer van
‘sociale risico’s’
FOTO INVOEGEN PP
- Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
● Sociale zekerheid= geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van
bezorgdheid voor gebrek
● Historische diversiteit
○ Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin)
○ Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
○ Rol liefdadigheid(instellingen), voorloper sociale bijstand
○ Rol emancipatiestrijd arbeidsbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
2
, ■ Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19de
eeuw: ontregeling traditionele samenleving- en solidariteitsverbanden
■ Arbeider (proletariër) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in
levensonderhoud te voorzien: gemene arbeidsmarkt en sociale risico’s
■ Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen
● Rol overheid
○ In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand
○ Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19de eeuw)
■ Beleid van gesubsidieerde vrijheid en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond jaren 1900)
■ Inrichting verplichte sociale verzekeringen
● Consolidatie ‘sociaal pacht’ overlegd tussen vertegenwoordigers
werknemers en werknemers na WOII: Besluit
○ het sociaal pact: ontwerp van ovk van nationale
solidariteit en dit document is tijdens de oorlog
voorbereid van WG en WN organisaties die een
blauwdruk hebben voorbereid voor het naoorlogse
België en de sociale zekerheid die dan moet worden
uitgebouwd.
● Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
● Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
■ wettelijke omkadering ‘aanvullende verzekeringen’ (eind 20ste eeuw)
○ Basis genese en ontwikkeling ‘socialezekrheidsrecht’
Wat is socialezekerheidsrecht?
- Definitie: geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid
garanderen/verankeren en verwezenlijken
● Verankeren gaat over het geheel van internationale regels die op Belgisch grondgebied
gelden. Deze normen verankeren dat recht en leggen een schuld over ons Belgisch nationaal
recht met de minimale vereisten waaraan ons sociale zekerheidsrechtsysteem moet voldoen.
Hiermee moet de staat mee aan de slag rekening houdend met de bevoegdheidsverdelingen
die in België spelen.
● De regels die het recht op sociale regels verwezenlijken zijn alle nationale
regels/normen/decreten; dus alles wat binnen de Belgische rechtsorde wordt uitgevaardigd,
maakt dit concreet.
- Voorwerp en karakter (sensu stricto)
● Verleent subjectieve rechten op ‘prestaties van sociale zekerheid’
○ Garanderen in regel een minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van
inkomen
○ Finaliteit
3
, ■ Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van) een sociaal
risico (bv. Werkloosheidsuitkering)
■ Herstel van schade (bv. Integrale vergoeding prothesen) (i.k.v.
Arbeidsongeval)
■ Schadepreventie (bv. Verwijdering arbeidskosten (i.k.v. Beroepsziekte)
○ Vorm: in de regel geldelijke prestaties
○ Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met grondgebied
door tewerkstelling en of verblijf
● Regelt administratieve organisatie stelsels
○ uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting, samenstelling organen,
beheer, taken, toezicht
○ rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
● Regelt financiering prestaties
○ inkomsten sociale zekerheid
■ Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbedragen en belastingsmiddelen
■ Hoogte en inning van de bijdragen
○ Garanties inzake financieel evenwicht
■ Regeling begroting
■ Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten - uitgaven
■ Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht verleende
prestatie
● Karakter: wettenrecht en reglementering, veelal ‘van openbare orde’: de OO gaat over het
belang van een bepaalde wetgeving van onze maatschappij; alles wat raakt aan de essentiële
kenmerken van onze staat.
- Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
● Het socialezekerheidsrecht organiseert enerzijds ‘sociale verzekeringen’, anderzijds ‘sociale
bijstandsvoorzieningen’
○ Wat zijn sociale verzekeringen? Dit zijn verzekeringen met een sociaal karakter; je
gaat een bepaald premie betalen voor een verzekeringsdekking die je gaat verkrijgen
als het verzekerde voorval zich voordoet.
● Kerntrekken van sociale verzekeringen
○ Betaling = socialezekerheidsbijdrage (dit is de premie) geldt in beginsel als
voorwaarde voor het recht op een ‘prestatie van sociale zekerheid’, dat ontstaat
wanneer het ‘gedekte sociale risico’ zich voordoet
○ Analogie met ‘premie’, ‘dekking’, ‘verzekerd risico’ in klassieke verzekering; te
verklaren vanuit historische ontwikkeling
● Sociaal karakter
○ Afwijkend risicoconcept: bv. Gezinslid als sociaal risico
○ Dekking commercieel onverzekerbare risico’s: bv. Het risico op werkloosheid (stel
je hebt een gesloten economische systeem waarin geen werkloosheidsuitkering zit.
je hebt arbeiders in een fabriek die werken en die hebben een bepaald loon in de
4
Wat is sociale zekerheid?
- Focust op alledaagse menselijke noden
● Een persoon in een ziekenhuis heeft iets nodig, nl. verzorging in het ziekenhuis, maar deze
persoon heeft nog iets nodig, nl. geld om al die kosten te betalen. Je krijgt geld door te
werken, maar die persoon in het ziekenhuis kan niet werken. Dit is het eerste sociale risico
waar we ons mee bezighouden, nl. je hebt nood aan zorg, je moet de kosten kunnen
dekken, maar je bent niet in staat om te werken.
○ Ziekte: nood aan zorg, medische kosten, onvermogen om te werken,
inkomstenverlies, etc.
○ Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
● Hetzelfde met zwangere en bevallen vrouwen, deze moeten rusten: je wordt doorheen uw
zwangerschap bijgestaan door gynaecologen, vroedvrouwen, etc maar wederom gaat dit
gepaard met kosten en vandaar dat sociale zekerheid een kader heeft gecreëerd waarin die
kosten gedekt worden en je gecompenseerd wordt.
● Textielfabriek in India die niet gemaakt was om de machines die er in stonden en door een
aardbeving heeft het gebouw het begeven en zijn duizenden mensen gestorven. Er is hier
nood aan verzorging, je hebt medische kosten en je kan niet werken en hier letterlijk omdat
uw werkplek is ingestort. Vanuit de sociale zekerheid zorgen ze hier voor een specifiek kader
van verzorging en kader voor inkomstenverlies en dit juist omdat de WG mee
verantwoordelijk is voor de situatie waardoor er een hogere vergoeding moet worden
betaald (=arbeidsongeval).
● Sociale zekerheid is ook kijken naar mensen met een handicap en deze zijn vanaf in het
begin beperkt om in onze maatschappij te functioneren, want als je veroordeeld bent tot
een rolstoel, omdat je benen het niet doen, of je bent blind, dan heb je in deze SL
behoorlijk minder kansen tot soms zelf geen om arbeid te verrichten. Uw verdienvermogen
wordt hierdoor verminderd en dan kan de SL zeggen ‘pech’ en zo stapelt armoede zich op
OF je kan via de sociale zekerheid dit verminderd verdienvermogen compenseren en dit is
van groot belang omdat die mensen meer hulpmiddelen nodig hebben (een rolstoel kost
veel).
● Men gaat werken omdat we geld nodig hebben
1. Kapitaal: dan heb je veel geld verzameld dat de interesten rond dat geld zoveel
opbrengen dat je niets meer moet doen
2. Arbeid: meeste mensen zitten hierin en in ruil voor het verhuren van onze
arbeidskracht krijgen we geld als een ‘return’
3. Sociale verzekering: wanneer we geen werk kunnen krijgen, nl. de
werkloosheidsverzekering
4. Bijstand: OCMW
5. Armoede: wanneer je geen van de bovenstaande kan verkrijgen, dan zit je in de
armoede en via het sociale zekerheidssysteem proberen we deze laatste stap te
vermijden.
1
, - Gebruikelijke betekenis
● Sociale zekerheid is (a) de toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten (b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren (=instrumentele betekenis).
- Sociale zekerheid in zijn situationele/theologische betekenis
● Sociale zekerheid is de doelstelling om uitgesloten te zijn van de bezorgdheid van het gebrek
● Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) en
‘Freedom from want’ Roosevelt (1941)
○ Bolivar: hij was een vrijheidsstrijder in Zuid-Amerika
○ Social Security act: basis voor werkloosheidsvoorziening
○ Roosevelt: ook speech: 4 vrijheden —> freedom of speech, freedom of religion,
freedom of poverty and freedom of fear.
● Realiteit vs. Ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is
troeven naar zekerheid
● Verband vervulling basisbehoefte aan ‘veiligheid’
○ Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
○ Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en (medische) zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
● Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
● Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak en maatschappelijk belang tot
leniging
○ Historische ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen
economische productie en verdeling welvaart
○ Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
○ Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer van
‘sociale risico’s’
FOTO INVOEGEN PP
- Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis
● Sociale zekerheid= geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren van
bezorgdheid voor gebrek
● Historische diversiteit
○ Rol (solidaire) samenlevingsverbanden (stam, familie, (kern)gezin)
○ Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
○ Rol liefdadigheid(instellingen), voorloper sociale bijstand
○ Rol emancipatiestrijd arbeidsbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
2
, ■ Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19de
eeuw: ontregeling traditionele samenleving- en solidariteitsverbanden
■ Arbeider (proletariër) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in
levensonderhoud te voorzien: gemene arbeidsmarkt en sociale risico’s
■ Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen
● Rol overheid
○ In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand
○ Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19de eeuw)
■ Beleid van gesubsidieerde vrijheid en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond jaren 1900)
■ Inrichting verplichte sociale verzekeringen
● Consolidatie ‘sociaal pacht’ overlegd tussen vertegenwoordigers
werknemers en werknemers na WOII: Besluit
○ het sociaal pact: ontwerp van ovk van nationale
solidariteit en dit document is tijdens de oorlog
voorbereid van WG en WN organisaties die een
blauwdruk hebben voorbereid voor het naoorlogse
België en de sociale zekerheid die dan moet worden
uitgebouwd.
● Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
● Organisatie sociale verzekeringen zelfstandigen
■ wettelijke omkadering ‘aanvullende verzekeringen’ (eind 20ste eeuw)
○ Basis genese en ontwikkeling ‘socialezekrheidsrecht’
Wat is socialezekerheidsrecht?
- Definitie: geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid
garanderen/verankeren en verwezenlijken
● Verankeren gaat over het geheel van internationale regels die op Belgisch grondgebied
gelden. Deze normen verankeren dat recht en leggen een schuld over ons Belgisch nationaal
recht met de minimale vereisten waaraan ons sociale zekerheidsrechtsysteem moet voldoen.
Hiermee moet de staat mee aan de slag rekening houdend met de bevoegdheidsverdelingen
die in België spelen.
● De regels die het recht op sociale regels verwezenlijken zijn alle nationale
regels/normen/decreten; dus alles wat binnen de Belgische rechtsorde wordt uitgevaardigd,
maakt dit concreet.
- Voorwerp en karakter (sensu stricto)
● Verleent subjectieve rechten op ‘prestaties van sociale zekerheid’
○ Garanderen in regel een minimum aan, de vervanging van of een aanvulling van
inkomen
○ Finaliteit
3
, ■ Vergoeding van schade voortvloeiend uit (de realisatie van) een sociaal
risico (bv. Werkloosheidsuitkering)
■ Herstel van schade (bv. Integrale vergoeding prothesen) (i.k.v.
Arbeidsongeval)
■ Schadepreventie (bv. Verwijdering arbeidskosten (i.k.v. Beroepsziekte)
○ Vorm: in de regel geldelijke prestaties
○ Territoriaal karakter van de dekking: vereiste van enige band met grondgebied
door tewerkstelling en of verblijf
● Regelt administratieve organisatie stelsels
○ uitvoerende en toezichthoudende instellingen: inrichting, samenstelling organen,
beheer, taken, toezicht
○ rechtspositie sociaal verzekerde t.a.v. administratie
● Regelt financiering prestaties
○ inkomsten sociale zekerheid
■ Inkomstenbronnen: sociale zekerheidsbedragen en belastingsmiddelen
■ Hoogte en inning van de bijdragen
○ Garanties inzake financieel evenwicht
■ Regeling begroting
■ Mechanismen ter correctie verhouding inkomsten - uitgaven
■ Regelingen inzake cumul prestaties en verhaal onterecht verleende
prestatie
● Karakter: wettenrecht en reglementering, veelal ‘van openbare orde’: de OO gaat over het
belang van een bepaalde wetgeving van onze maatschappij; alles wat raakt aan de essentiële
kenmerken van onze staat.
- Technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
● Het socialezekerheidsrecht organiseert enerzijds ‘sociale verzekeringen’, anderzijds ‘sociale
bijstandsvoorzieningen’
○ Wat zijn sociale verzekeringen? Dit zijn verzekeringen met een sociaal karakter; je
gaat een bepaald premie betalen voor een verzekeringsdekking die je gaat verkrijgen
als het verzekerde voorval zich voordoet.
● Kerntrekken van sociale verzekeringen
○ Betaling = socialezekerheidsbijdrage (dit is de premie) geldt in beginsel als
voorwaarde voor het recht op een ‘prestatie van sociale zekerheid’, dat ontstaat
wanneer het ‘gedekte sociale risico’ zich voordoet
○ Analogie met ‘premie’, ‘dekking’, ‘verzekerd risico’ in klassieke verzekering; te
verklaren vanuit historische ontwikkeling
● Sociaal karakter
○ Afwijkend risicoconcept: bv. Gezinslid als sociaal risico
○ Dekking commercieel onverzekerbare risico’s: bv. Het risico op werkloosheid (stel
je hebt een gesloten economische systeem waarin geen werkloosheidsuitkering zit.
je hebt arbeiders in een fabriek die werken en die hebben een bepaald loon in de
4
